آ. نعمتزاده – اندیشهٔ نو
جمعه ۵ دی ۱۴۰۴
دونالد ترامپ با انتشار یادداشتی در روز پنجشنبه ۴ دی ۱۴۰۴ در شبکهٔ اجتماعی تروت سوشال که متعلق به خودش است اعلام کرد که ارتش آمریکا به دستور او به مواضع «تروریستهای داعش» در نیجریه حمله کرده است.
او نوشت: «ضربههای قدرتمند و کشنده به بقایای تروریستی داعش در شمال غرب نیجریه [زدیم] که بهطور عمده مردم بیگناه، بهویژه مسیحیان را هدف قرار داده و به طرز وحشیانهای میکشند، [حملهای] بهقدری سنگین که طی سالها و حتی قرنها دیده نشده است!»
مقامهای آمریکایی، از جمله پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، مدعی شدند که این حمله به درخواست مقامهای نیجریه و با همکاری آن کشور صورت گرفته است. وزیر جنگ در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت: «قدردان حمایت و همکاری دولت نیجریه هستیم.» یک مقام آمریکایی به رویترز گفته است که بیش از دوازده موشک تاماهاک از یک ناوشکن نیروی دریایی آمریکا در حملهٔ دیروز به داعش در ایالت سوکوتو در شمال غرب نیجریه شلیک شده است.
فرماندهی آفریقای آمریکا (افریکوم) اعلام کرد که در این حمله علیه شبهنظامیان در ایالت سوکوتو چند تروریست مرتبط با داعش را کشته است. خود این بیانیه در داخل نیجریه با تمسخر مواجه شد، زیرا نام ایالت را بهاشتباه نوشته بود «سوبوتو» که نشانهای از درک کم آمریکاییها از واقعیتهای فراتر از مرزهای آمریکاست.
روایت واشنگتن و معضل نیجریه
دونالد ترامپ در شبکههای اجتماعی نوشت که این حمله پس از هشدار قبلی او به شبهنظامیان صورت گرفت. او گفت هشدار داده بود که اگر جلوی کشتار مسیحیان را نگیرند، «بهای سنگینی خواهند پرداخت»، و افزود که اکنون بهای آن بیتوجهی پرداخت شده است.
منتقدان سیاستهای آمریکا میگویند که آمریکا خودش مدتهاست که در شکلدهی به این وضعی داشته است که اکنون ادعا میکند میخواهد با آن مبارزه کند. گروههایی مانند بوکوحرام، که با آدمرباییهای جمعی دانشآموزان نامشان بر سر زبانها افتاد، در محیطی شکل گرفتهاند که تحت تأثیر سالها دخالت خارجی بوده است. در اوایل سال ۲۰۲۵، یک نمایندهٔ کنگرهٔ آمریکا آشکارا اذعان کرد که بودجهٔ «آژانس توسعهٔ بینالمللی آمریکا» (USAID) «ناخواسته» به دست گروههای افراطی افتاده است.
در نوامبر ۲۰۲۵، دولت آمریکا کشور نیجریه را دوباره به فهرست کشورهایی افزود که آزادی مذهبی در آنها نقض میشود و به این ترتیب فشار دیپلماتیک بر دولت نیجریه را افزایش داد.
عملیات مشترک یا رضایت اجباری
مقامهای نیجریه در ابتدا این موضعگیری آمریکا را با انگیزههای سیاسی و نادرست خواندند. گفته میشود که بولا تینوبو، رئیسجمهور نیجریه، تهدیدهای ترامپ به مداخلهٔ نظامی را غیرقانونی و علیه حاکمیت ملی آن کشور دانسته است.
نیجریه حدود ۲۴۰میلیون نفر جمعیت دارد که به دو بخش تقریباً مساوی شمالی با اکثریت مسلمان و جنوبی با اکثریت مسیحی تقسیم شده است. دولت همواره گفته است که خشونت بر هر دو جمعیت مسلمان و مسیحی اثر میگذارد و ناشی از راهزنیها، مناقشههای قومی، و درگیری بر سر زمین و منابع است، نه آزار مذهبی نظاممند. مقامهای نیجریه هشدار دادهاند که فقط تمرکز بر قربانیان مسیحی میتواند به تنشهای بیندینی دامن بزند.
نیجریه با وجود اعتراضهای قبلی بعداً تأیید کرد که این حملههای نیروهای آمریکایی به درخواست دولت آن کشور صورت گرفته است. وزارت امور خارجی نیجریه تأکید کرد که این عملیات با استفاده از اطلاعاتی که نیجریه در اختیار آمریکاییها قرار داد انجام شد و همهٔ عناصر تروریستی را هدف قرار داد، نه هیچ گروه مذهبی خاصی را. با وجود این، ترامپ همچنان هدف این حملهها را حفاظت از «مسیحیان بیگناه» جلوه میدهد که گمانهزنی دربارهٔ فشار خارجی بر نیجریه را تقویت میکند.
آمریکا بزرگترین سرمایهگذار خارجی در نیجریه است، بهویژه در بخش نفت و گاز. در ۲۲ دسامبر ۲۰۲۵ (۱ دی ۱۴۰۴)، دو کشور توافقنامهٔ جدید پنجساله برای همکاری در بخش سلامت به ارزش ۲میلیارد دلار را امضا کردند. وزارت امور خارجی آمریکا این حق را برای خودش حفظ کرده است که اگر اقدامات نیجریه با منافع آمریکا یا تلاش برای مقابله با آزار و اذیت ادعایی مسیحیان همسو نباشد، کمکهایش را قطع خواهد کرد.
تأثیر محدود و کاهش نفوذ آمریکا در آفریقا
احمد ادریس، خبرنگار الجزیره، از لاگوس گزارش داد که در تصاویری که در شبکههای اجتماعی منتشر شده است ترکشهای موشک در روستایی در ایالت سوکوتو دیده میشود، جایی که این حمله هیچ تلفات جانی نداشته است. او اشاره کرد که سوکوتو یکی از آخرین مکانهایی خواهد بود که نیجریهییها آن را با ادعا نسلکشی علیه مسیحیان مرتبط میدانند.
ادریس افزود که جمعیت سوکوتو بیشتر مسلمان است و به یاد نمیآورد که هیچ حملهای به مسیحیان در آنجا شده باشد. او ایالتهای بورنو، یوبه، و آداماوا را مراکز اصلی فعالیتهای شبهنظامی دانست.
تحلیلگران میگویند که فقط با حملههای هوایی نمیتوان تروریسم را در نیجریه ریشهکن کرد. شبهنظامیان با موتورسیکلت حرکت میکنند و اغلب از گروگانها، از جمله دانشآموزان مدرسه، بهعنوان سپر انسانی استفاده میکنند. اگرچه نیروهای ویژهٔ آمریکا احتمالاً میتوانند کمک مؤثرتری بکنند، آمریکا حضور نظامیاش در آفریقا را کاهش داده و از نیجر و چاد عقبنشینی کرده و پایگاههای اصلیاش را بسته است. بر اساس اصلاحات پیشنهادی پنتاگون، خود فرماندهی آفریقای آمریکا (افریکوم) در معرض انحلال و جذب شدن در ساختار بینالمللی گستردهتری قرار دارد.
تأکید ترامپ بر حمایت از مسیحیان در نیجریه به نظر میآید که بیشتر به هدفهای سیاسی داخلی، از جمله بسیج رأیدهندگان ماگا (MAGA، هواداران سرسخت ترامپ) پیش از انتخابات آتی کنگره معطوف است تا بازتعریف واقعیتهای امنیتی در آفریقا. او در شبکههای اجتماعی از عبارت «زیر نظر من، بهعنوان فرمانده کل قوا» استفاده میکند تا اقتدار شخصیاش را به رخ بکشد.
وزیر جنگ آمریکا هم روز پنجشنبه در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت: «رئیسجمهور ماه گذشته خیلی روشن صحبت کرد: کشتار مسیحیهای بیگنان در نیجریه (و جاهای دیگر) باید پایان یابد.»
تلاشهای ناموفق آمریکا برای میانجیگری در درگیریهای دیگر در این قاره، از جمله میان رواندا و کنگو، فقط نشاندهندهٔ کاهش نفوذ ایالات متحد آمریکا در امور آفریقا است. شاید هم ترامپ با مداخلهٔ نظامی در نیجریه میخواهد از آن بهعنوان آزمایشگاهی برای مداخلههای بیشتر در آینده، در آفریقا یا قارههای دیگر، استفاده کند و جایگاه آمریکا بهعنوان «پلیس جهان» را تقویت کند.