بخشی از گزارش سایروس جنسن
ترجمهٔ مینا آگاه – اندیشهٔ نو
پنجشنبه ۲۰ آذر ۱۴۰۴
چین بهتازگی یکی از موفقترین عرضههای اولیهٔ سهام تاریخش را شاهد بود. وقتی این اعداد را به شما نشان بدهم، باور نخواهید کرد که این شرکت جدید چینی با چه سرعتی در موقعیتی قرار خواهد گرفت که مستقیماً شرکت انویدیا (Nvidia)، مهمترین غول فناوری آمریکا در صنعت جهانی ریزتراشهها، را به چالش بکشد. میدانم که این ادعای بزرگی است. چگونه ممکن است یک شرکت تازهتأسیس بتواند با انویدیا رقابت کند که پیشگام تراشههای مدرن هوش مصنوعی است و ارزش آن در بازار بیش از ۴٫۳تریلیون دلار است؟
بله، نام این شرکت «مور تردز»۱ است، شرکت چینی تولیدکنندهٔ واحد پردازش گرافیکی۲ که همین هفته وارد بورس شد. مدیرعامل این شرکت جیمز ژانگ، معاون پیشین انویدیا، است که ۱۴ سال از عمرش را صرف ساختن و توسعهٔ عملیات انویدیا در چین کرده است.
جیمز ژانگ فقط یک مدیرعامل چینی دیگر نیست. او در سال ۱۹۹۵ کارش را در شرکتهای «هیولِت پکارد» ( Hewlett-Packard) و «دل» (Dell) آغاز کرد و در سال ۲۰۰۵ به انویدیا پیوست و یکی از چهرههای کلیدی رشد انفجاری این شرکت در چین شد. او فناوری، زنجیرهٔ تأمین، و استراتژی انویدیا را کاملاً میشناسد. و اکنون از همین تجربه استفاده میکند تا نسخهٔ چینی انویدیا را دقیقاً در پکن بسازد.
به همین دلیل است که عرضهٔ اولیهٔ۳ سهام شرکت مور تردز به رویدادی ملی تبدیل شد. این عرضه بهشکلی باورنکردنی ۴,۱۲۶برابر بیش از میزان قابل عرضه ثبت سفارش شد و مجموع تقاضا به ۴٫۵تریلیون دلار رسید، یعنی بیشتر از کل ارزش بازار انویدیا. این موضوع همهچیز را دربارهٔ میزان خوشبینی سرمایهگذاران چینی به فناوری بومی و شدت رقابت فناوری میان آمریکا و چین نشان میدهد.
دقیقاً توضیح خواهم داد که در این عرضهٔ اولیهٔ تاریخی چه رخ داد، چه کسانی پشت تازهترین قهرمان صنعت ریزتراشهٔ چین هستند، چین چگونه قصد دارد سلطهٔ انویدیا را به چالش بکشد، و همهٔ اینها چه معنایی برای آیندهٔ جنگ فناوری میان آمریکا و چین دارد.
بیایید با یک مقالهٔ اخیر از نشریهٔ اکونومیست با عنوان «صنعت تراشهٔ چین جهان را شگفتزده خواهد کرد» آغاز کنیم. این مقاله، که ماه گذشته منتشر شد، تصویری روشن از آنچه چین در سال ۲۰۲۶ قصد دستیابی به آن را دارد ارائه میدهد.
این شگفتیها نه از حوزهٔ کُدنویسی، بلکه از حوزهٔ سیلیکون۴ خواهند آمد. شرکتهای چینی در دو حوزهای پیشروی خواهند کرد که مدتها فراتر از توان آنها تصور میشد: طراحی و تولید تراشههای قدرتمند هوش مصنوعی. و برای کسانی که هنوز فکر میکنند چین توان نوآوری ندارد کافی است به ژانویه ۲۰۲۵ نگاه کنیم، زمانی که یک استارتآپ ناشناس چینی به نام دیپسیک (DeepSeek) با عرضهٔ یک مدل هوش مصنوعی، که رقیب مدلهای شرکت آمریکایی اونپناِیآی (OpenAI) بود، جهان را شگفتزده کرد، آن هم با بودجهای بسیار کمتر، و مهمتر از آن بدون دسترسی به پیشرفتهترین تراشههای انویدیا. دیپسیک ثابت کرد که چین میتواند در برابر تحریمهای آمریکا نوآوری کند و مهمتر اینکه میتواند با منابع کمتر کار بیشتری انجام دهد. و همین توانایی اکنون مستقیماً وارد صنعت تراشهٔ چین شده است، از جمله در شرکتهایی مانند مور تردز.
اما اینجا داستان وارد مرحلهای بزرگتر میشود. جنسون هوانگ، مدیرعامل انویدیا، ماه گذشته در یک نشست خصوصی در تایوان بهصراحت توضیح داد که چرا تحریمهای آمریکا کاملاً نتیجهٔ معکوس داده است. او گفت:
«این کنترلهای صادراتی احمقانهترین کاری است که کردهایم. شما بهترین برنامهٔ بسیج ملی در ۵۰ سال گذشته را تقدیم آنها کردهاید. این مثل یک لحظهٔ اسپوتنیک است، اما در مقیاسی بزرگتر. دولت آمریکا فکر میکند دارد چین را متوقف میکند، اما چین را متوقف نمیکند، بلکه به چین سرعت میبخشد. چین تا سال ۲۰۲۷ بیش از مجموع بقیهٔ جهان توان محاسباتی هوش مصنوعی خواهد داشت. این حرفِ من را به خاطر بسپارید.»
این اعتراف شگفتانگیزی از طرف مدیرعامل انویدیا است، شرکتی که تمام آیندهاش به تسلط آمریکا بر بازار جهانی تراشههای هوش مصنوعی وابسته است. این الگو در دولت بایدن و دولت ترامپ بارها تکرار شده است و هر تلاشی برای کُند کردن رشد چین نتیجهای کاملاً برعکس داشته است. چین اکنون با سرعتی بیش از هر دورهٔ دیگری در تاریخش در حال نوآوری است. و این ما را مستقیماً به موضوع «مور تردز» میرساند.
این عرضهٔ اولیهٔ سهام رویدادی جدا و منفرد نبود، بلکه بخشی از یک تلاش عظیم ملی برای ساختن «انویدیای چینی» و شکستن سلطهٔ آمریکا بر زنجیرهٔ جهانی تأمین نیمرساناهاست. حتی جینا ریموندو، وزیر پیشین بازرگانی آمریکا در دولت جو بایدن، اکنون آشکارا اعتراف کرده است که تحریمهای آمریکا شکست خورده است. به این بخش از صحبتهای اخیر او در دانشگاه هاروارد توجه کنید:
«چین سیاست صنعتی فوقالعاده مؤثری دارد. حیرتانگیز است. شگفتآور است. هر کسی که سوار خودروهای بیوایدی (BYD) شود میبیند که چه خودرو زیبایی است و چقدر خوب کار میکند. محصولی واقعاً فوقالعاده است. به هواوی (Huawei) نگاه کنید؛ فوقالعاده است. در دولت دو دورهٔ قبل برخی فکر میکردند میتوانند هواوی را زمینگیر کنند، اما این شرکت قویتر از همیشه بازگشته و تراشههای شگفتانگیزی تولید میکند.»
شگفتآور است؛ بله درست است. او میگوید تحریمها جواب نداد، طوری که انگار خودش در ایجاد همان تحریمها نقشی نداشته است. اما من اسناد را دارم. این همان حرفی است که ریموندو در سال ۲۰۲۲ زد و هنوز هم در وبسایت رسمی دولت آمریکا منتشر است:
«ما همچنان اقداماتی انجام خواهیم داد تا برتریمان را حفظ کنیم و تا حد ممکن فاصلهمان را در این فناوریهای بنیادی زیاد نگه داریم. ما مجموعهای از مقررات منتشر کردیم که کنترلهای نظاممند و فناوریمحور بر صادرات اعمال میکند تا توانایی چین برای خرید و تولید برخی تراشههای بسیار پیشرفتهٔ محاسباتی که برای آموزش مدلهای عظیم هوش مصنوعی استفاده میشوند محدود شود. این مقررات جدید اهدافی راهبردی دارند و برای حفاظت از امنیت ملی ما طراحی شدهاند.»
اما اکنون که به سال ۲۰۲۶ نزدیک میشویم صنعت هوش مصنوعی چین با سرعتی انفجاری در حال رشد است و شرکت مور تردز در آستانهٔ ثبت یک رخداد تاریخی قرار دارد. پس بیایید ببینیم چرا این عرضهٔ اولیهٔ سهام شوکی عظیم به کل صنعت جهانی فناوری وارد کرد.
بیشتر مردم خارج از چین تا پیش از فراگیر شدن خبر این عرضهٔ سهام حتی نام «مور تردز» را نشنیده بودند. اما در داخل چین این شرکت چیزی بسیار بزرگتر از یک استارتآپ است؛ این شرکت نماد تلاش چین برای ساختن نسخهٔ بومی انویدیا است، آن هم به رهبری فردی که از انویدیا را از درون بهخوبی میشناسد.
مور تردز را جیمز ژانگ، معاون سابق انویدیا، در سال ۲۰۲۰ تأسیس کرد، کسی که ۱۴ سال از عمرش را صرف تکمیل حضور انویدیا در سرزمین اصلی چین کرد. و مأموریت او از همان روز نخست صرفاً ایجاد یک شرکت تراشهسازی نبود؛ مأموریت او ساختن یک اکوسیستم کامل واحد پردازش گرافیکی بود، اکوسیستمی شامل همهچیز: از سختافزار گرفته تا ابزارهای توسعه، چارچوبهای آموزش هوش مصنوعی، و تمام اجزای لازم، و ساختن همهٔ آنها بهطور کامل در داخل چین.
اکنون برای درک اهمیت این موضوع باید یک نکتهٔ کلیدی را بدانید: قدرت واقعی انویدیا فقط در واحد پردازش گرافیکی قدرتمندش نیست، بلکه در چیزی به نام کودا (CUDA) است. و اگر تا کنون این نام را نشنیدهاید، نگران نباشید. کودا در واقع سیستم عامل و لایهٔ نرمافزاری است که به مهندسان هوش مصنوعی امکان میدهد مدلها را آموزش دهند، شبیهسازی اجرا کنند، بازیهای ویدئویی بسازند، و حجم عظیمی از دادهها را پردازش کنند.
کودا مانند «زبان مخفی» انویدیا است و در ۱۵ سال گذشته پایهٔ کل صنعت جهانی هوش مصنوعی بوده است. همهٔ آزمایشگاههای هوش مصنوعی از آن استفاده میکنند. همهٔ سازندگان و توسعهدهندگان به آن وابستهاند. و بدون کودا واحدهای پردازش گرافیکی انویدیا نمیتوانستند جهان را تسخیر کنند.
اما مور تردز نسخهٔ بومیِ کودا را ساخته است. نام آن موسا (MUSA) است و بهگونهای طراحی شده که با اکوسیستم انویدیا سازگار باشد. این یعنی سازندگان چینی اکنون میتوانند مدلهای پیشرفتهٔ هوش مصنوعی را روی سختافزار مور تردز آموزش دهند و با ابزارهایی کار کنند که تقریباً همانند ابزارهای انویدیا عمل میکنند. این دستاورد چیزی بود که کارشناسان تصور میکردند بازآفرینیاش یک دهه یا بیشتر طول بکشد، اما مور تردز توانست این کار را فقط در چند سال انجام دهد. این بار هم راز موفقیت مور تردز در مدیرعامل آن جیمز ژانگ و سابقهٔ طولانیاش بهعنوان «نمایندهٔ میدانی انویدیا در چین» نهفته است.
وقتی او انویدیا را ترک کرد که شرکت خودش را تأسیس کند، اعتبار و سابقهٔ حرفهییاش سبب شد عدهای از بهترین مهندسان انویدیا، ایامدی (AMD, Advanced Micro Devices) و بسیاری از پلتفرمهای پیشرو فناوری در چین به او بپیوندند. بهدلیل موفقیت جیمز ژانگ، برخی از بزرگترین شرکتهای فناوری چین سرمایهگذاری عظیمی در مور تردز کردند، شرکتهایی مانند بایتدنس، تِنسنت، و سکوئیا چین. و زمانی که این شرکتها در چنین مقیاسی سرمایهگذاری میکنند به این معناست که مور تردز را یکی از پایههای آیندهٔ بلندمدت هوش مصنوعی چین میبینند.
در حالی که شرکتهایی مانند انویدیا و ایامدی معمولاً هر ۲ تا ۳ سال یک معماری جدید واحد پردازش گرافیکی عرضه میکنند، مور تردز در فقط ۴ سال چهار نسل معماری معرفی کرده است، سرعتی از نوآوری که در صنعت ریزتراشه تقریباً بیسابقه است.
جدیدترین معماری این شرکت که در سال ۲۰۲۴ عرضه شد قادر است مدلهای هوش مصنوعی با تریلیونها پارامتر را آموزش دهد. این موضوع مور تردز را مستقیماً وارد حوزهٔ محاسبات پیشرفته میکند و آن را به یک تأمینکنندهٔ داخلی کلیدی برای شرکتهایی مانند دیپسیک تبدیل میکند که در حال آموزش دادن مدلهایی در مقیاس فرانتیر۵ در داخل چین هستند.
اما مهمتر از همه اینکه مور تردز دقیقاً همان چیزی را تولید میکند که چین امروز بیش از هر چیز به آن نیاز دارد: پردازندههای گرافیکی برای رایانش ابری، بازیهای ویدئویی، هوش مصنوعی سازمانی، و مراکز داده. دقیقاً همان حوزههایی که انویدیا بر مبنای آنها امپراتوری جهانیاش را بنا کرد.
اکنون به سراغ عرضهٔ اولیهٔ سهام برویم، جایی که ماجرا بهشکلی غیرقابل باور پیش میرود. مور تردز فقط در مدت ۹۰ روز مجوز نظارتی برای عرضهٔ اولیهٔ سهامش را دریافت کرد، یکی از سریعترین مجوزهای صادرشده در تاریخ بورس شانگهای و نشانهای از اینکه دولت چین چقدر توسعهٔ داخلی واحد پردازش گرافیکی را راهبردی و حیاتی میداند.
اما شوک واقعی زمانی رخ داد که دورهٔ پذیرهنویسی آغاز شد. این عرضهٔ اولیهٔ سهام با ۴,۱۲۶برابر بیشاشتراکگذاری مواجه شد و تقاضایی بالغ بر ۳۳تریلیون یوآن (برابر با ۴٫۵تریلیون دلار آمریکا) جذب کرد- رقمی که بیش از کل ارزش بازار انویدیا است.
در غرب دائم میشنویم که اقتصاد چین در حال فروپاشی است و آیندهای برای بازارهایش وجود ندارد. اما واقعیت بسیار پیچیدهتر است، زیرا برخی از صنایع راهبردی در چین نهتنها در حال افول نیستند، بلکه در حال رشد سریعاند.
دولت چین «توان محاسباتی» را سوخت انقلاب صنعتی بعدی، کلید دستاوردهای هوش مصنوعی، امنیت ملی، زیرساخت ابری، و آیندهٔ رُباتیک میداند. به همین دلیل است که غولهای دولتی مانند چاینا تلهکام و شرکتهای خصوصی مانند «میتوآن» همگی در عرضهٔ اولیهٔ سهام مور تردز مشارکت کردند. وقتی دولت چین و بزرگترین شرکتهای فناوریاش در کنار هم سرمایهگذاری میکنند، این صرفاً هیجان نیست، علامت روشنی از استراتژی بلندمدت ملی چین است.
و مقیاس این ماجرا واقعاً خیرهکننده است. مور تردز ۸میلیارد یوآن (حدود ۱٫۱۲میلیارد دلار آمریکا) در روز نخست جذب کرد و به ارزشی معادل ۱۷٫۵میلیارد دلار دست یافت. اغلب استارتآپهای حوزهٔ تراشه آرزو دارند که شاید پس از یک دهه به ارزش یکمیلیارد دلار برسند. اما مور تردز ۱۷برابر آن رقم را یکشبه محقق کرد. و به یاد داشته باشید: این شرکت همهٔ اینها را در شرایط تحریمهای آمریکا انجام داده است.
پس از قرار گرفتن شرکت مور تردز در فهرست تحریمهای وزارت بازرگانی آمریکا در سال ۲۰۲۳ ممکن بود همهچیز فروبپاشد. اما در عوض آنها تلاششان را دوچندان کردند، ساختار شرکت را بازسازی و چابکتر کردند، و طبق نامههای داخلی شرکت، اعلام کردند که «هیچچیز عزم ما را برای ساختن پردازندههای گرافیکی در تراز جهانی ضعیف نخواهد کرد.» دو سال بعد تقاضای داخلی چین برای هوش مصنوعی جهش کرد و این شرکت حتی قویتر از قبل بازگشت.
اما اگر قرار باشد از این ویدئو فقط یک نکته را به خاطر بسپارید، من میخواهم این باشد (زیرا دقیقاً توضیح میدهد که چرا این عرضهٔ اولیهٔ سهام چنین اهمیتی برای چین دارد):
مور تردز نمیخواهد انویدیا را شکست دهد. انویدیا همچنان یک شرکت فوقالعادهٔ آمریکایی باقی خواهد ماند که آیندهٔ هوش مصنوعی جهانی را شکل میدهد. اما مور تردز چیزی متفاوت میسازد: جهانی که چین در آن اصلاً نیازی به انویدیا ندارد. و این دقیقاً همان چیزی است که جنسن هوانگ (مدیرعامل انویدیا) را نگران کرده است. او میداند چین یکی از ارزشمندترین بازارهای تراشهٔ هوش مصنوعی در جهان است. و دیده است که انویدیا چگونه از سهم بازار ۹۵درصدی در چین به تقریباً صفر رسید، آن هم پس از اعمال محدودیتهای صادراتی آمریکا. و جنسن میداند که شرکتهایی مثل مور تردز بهطور خاص برای پُر کردن همین خلأ ایجاد میشوند: برای ساختن اکوسیستمی کاملاً بومی و خودکفا که بتواند تمام بخشهای زیرساخت فناوری آیندهٔ چین را تأمین کند.
۱. Moore Threads
۲. Graphics Processing Unit (GPU)
۳. عرضهٔ اولیهٔ سهام (به انگلیسی: Initial Public Offerings)، که به اختصار با IPO نشان داده میشود، عبارت است از نخستین فروش سهام یک شرکت خصوصی که طی آن به یک شرکت عمومی تبدیل میشود.
۴. «سیلیکون» به صنعت نیمرساناها و تراشههای کامپیوتری اشاره دارد.
۵. فرانتیر یک مدل AI، یعنی مدل بسیار بزرگ و پیشرفتهای است که نزدیک به حد توان محاسبات و دادههای موجود عمل میکند.