عکس از برت کومر/هیوستون کرونیکل/گتی
نوشتهٔ جف تولفسون، در نشریهٔ علمی نیچر
ترجمهٔ امید مجد، اندیشهٔ نو
چهارشنبه ۱۹ آذر ۱۴۰۴
تعداد سالانهٔ انتشارات علمی آمریکا از سال ۲۰۲۲ شروع به کاهش کرد، اما شمار مقالههای علمی در چین (سرزمین اصلی) همچنان در حال افزایش است. همکاری پژوهشی آمریکا و چین رو به کاهش بوده است، اما همکاری چین با کشورهای دیگر شتاب گرفته است.
طبق تحلیل مؤسسهٔ کلاریویت (Clarivate) از دادههای استناد به مقالههای علمی، چین در حال بازترسیم نقشهٔ علمی جهان است. این کشور ضمن آنکه به فعالیت در مناطق نوظهور جهان، از جنوب شرق آسیا تا غرب آسیا و آفریقا گسترش میدهد، همکاریهای پژوهشیاش را با همکاران اروپایی نیز افزایش میدهد. اما در همین حال، آمریکا دارد جایگاه دیرینهاش بهعنوان مرکز قدرتمند پژوهش و همکاری در علم در جهان را از دست میدهد.
یافتههای تحلیل مؤسسهٔ کلاریویت، که بر اساس دادههای جمعآوریشده در یک ربع قرن گذشته از استنادها و ارجاعها به مقالههای علمی از «وب آو ساینس» تهیه شده است، همچنین هشداری است دربارهٔ پیامدهای قریبالوقوع سیاستهایی که دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در پیش گرفته است. از آن جمله است کاهش بودجهٔ کمکهای مالی به پژوهشهای علمی که هدفش محدود کردن تعداد دانشجویان خارجی است و به پژوهش در حوزههای حیاتی مانند واکسنها و تغییرات آبوهوایی لطمه زده است.
جاناتان آدامز، دانشمند ارشد «مؤسسهٔ اطلاعات علمی کلاریویت» در لندن، میگوید: «ما انتظار داشتیم که در تمام عمرمان آمریکا در همهچیز پیشرو باشد، اما دیگر چنین نیست. از دیدگاه ایجاد ثروت و کیفیت زندگی در آمریکا، این نگرانیای جدّی است.»
قلهها و درّهها
بهطور کلی، همکاریهای پژوهشی بینالمللی در سطح جهان همچنان در حال افزایش است و آدامز میگوید که این چیز خوبی است: اثرگذارترین پژوهشها، دستکم از نظر ارجاعها، معمولاً حاصل مشارکتهای پژوهشی چندجانبهاند. آمریکا و چین همچنان نیروهای غالباند، اما توازن قدرت در حال تغییر است.
با وجود کاهش کوتاهمدت همکاریهای علمی چین با شریکان بینالمللی در سراسر جهان و بهویژه در اروپا در دورهٔ همهگیری کووید-۱۹، این همکاریهای چین در مجموع همچنان رو به افزایش بوده است. برونداد پژوهشی چین در داخل آن کشور در دههٔ گذشته بیش از دوبرابر شده است: چین در سال ۲۰۲۰ از این لحاظ از آمریکا پیشی گرفت و بزرگترین منتشرکنندهٔ مقالههای پژوهشی شد و اکنون آماده است که از لحاظ تعداد ارجاعها و استنادها به مقالههای علمیاش پیشتاز شود.
در مقابل، آمریکا برای حفظ کمیّت و کیفیت علم تولیدیاش با مشکل مواجه بوده است. تولید پژوهشی آمریکا هنوز از کاهش گسترده در دورهٔ همهگیری کمر راست نکرده است، اما تحلیل مؤسسهٔ کلاریویت نشان میدهد که مشکلات آمریکا پیش از همهگیری آغاز شده بود. در حالی که میزان ارجاعها به مقالههای علمی کشورهای دیگر فزایش داشته است، ارجاع پژوهشهای داخل آمریکا به مقالههای علمی تولید آمریکا دهههاست که پیوسته کاهش یافته است. اما، به گفتهٔ جاناتان آدامز، از نویسندگان تحلیل مزبور، این کاهش از حدود سال ۲۰۱۸ شتاب گرفته است.
به همین ترتیب، همکاریهای آمریکا با چین– که همچنان منبع مهمی از کل ارجاعها به مقالههای آمریکایی است- از حدود سال ۲۰۱۹ شروع به سکون و کاهش کرد (نگاه کنید به نمودار زیر). پژوهشگران این تغییر را هم به تأکید اخیر چین بر توسعهٔ علم داخلی و هم به سرکوب جاسوسی دانشگاهی ادعایی در آمریکا در دورهٔ دولت اول ترامپ نسبت میدهند. در همین حال، همکاریهای پژوهشی علمی بین چین و اروپا همچنان رو به افزایش بوده است و از نظر تعداد ارجاعها اکنون با همکاریهای بین آمریکا و اتحادیهٔ اروپا برابری میکند.
