زندهیاد توران میرهادی (۱۳۰۶-۱۳۹۵) بنیادگذار مدرسهٔ فرهاد، شورای کتاب کودک، و فرهنگنامهٔ کودکان و نوجوانان
نسرین محمدباقری – آموزگار
یکشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۴
هرروز از زندگی فرصتی است برای کسب تجربه، فهمیدن، و شناختن. آشنایی با شخصیت و اندیشههای توران میرهادی فرصتی است ارزشمند که ما را به آگاهی عمیقتر و فهم روشنتر از تربیت و زندگی رهنمون میسازد.
فعالیتهای ماندگار توران میرهادی در حوزهٔ آموزش و پرورش، ادبیات کودکان، و فرهنگنامهٔ کودک و نوجوان او را چهرهای ممتاز و اثرگذار در فرهنگ و ادب ایران ساخته است.
توران خانم بانوی صلح است. تمام فعالیتهای فرهنگی او در اشاعهٔ فرهنگ صلح است. توران میرهادی بر این باور بود که ریشهٔ جنگ و خشونت و دیگرکُشی را باید در نظام آموزش و پرورش و سیستم تربیتی جستوجو کرد. او که همواره به اهداف بلندمدت میاندیشید مدرسهٔ «فرهاد» را با ایدهٔ تربیت انسانهای وارسته و صلحجو بنیان نهاد. مدرسهٔ فرهاد بهعنوان مدرسهٔ موفق و تجربی، با روشهای نوین تعلیم و تربیت اداره میشد.
توران میرهادی اعتقاد داشت که «رقابت» بهدنبال خودش «اسارت» میآورد. در مدرسهٔ «فرهاد» خبری از نظام رقابتی و شاگرد اولی نبود؛ هر دانشآموز با پیشرفت خودش سنجیده میشد.
همکاری و همیاری و مشارکت جایگزین رقابت شده بود. کتابهای درسی با مشارکت معلمها و شاگردان نوشته میشد. قوانین مدرسه را بچهها وضع میکردند. در این مدرسه کتابخانه جایگاه مهمی داشت. کتاب و کتابخوانی از نکات شاخص این مدرسه بود و در برنامهٔ بچهها «زنگ کتابخوانی و قصهگویی» بود. آموزش فرهنگ ایثار و روحیه خدمت کردن و نوعدوستی از اهداف متعالی مدرسه فرهاد بوده است. با نگاهی به شعارهای سالهای اخیر روز معلم و روز آموزش درمییابیم که اندیشهها و افکار و روشهای تربیتی او بسیار جلوتر از زمان خودش بوده است.
شعار روز جهانی معلم (۲۰۲۵) «بازآفرینی تدریس بهعنوان حرفهای مشارکتی»، شعار روز معلم سال ۲۰۲۴ «بها دادن به صدای آموزگاران» و شعار روز آموزش (۲۰۲۳) «آموزش صلح» همان برنامههایی است که شصت سال پیش در مدرسهٔ فرهاد اجرا شده بود، مدرسهای که معلمها برنامهریز بودند و مدیر خودش را در خدمت معلمها و بچهها میدانست.
علاوه بر تجربهٔ ارزشمند مدرسهٔ فرهاد، مشارکت در تأسیس شورای کتاب کودک و ترویج ادبیات کودک در زمانی که کتاب مناسب برای کودکان کم بود و همچنین «فرهنگنامه»، که منبع دانش و مبتنی بر فرهنگ اصیل ایران برای کودکان و نوجوانان ایرانی است از دستاوردهای مهم و ماندگار توران میرهادی به شمار میآید.
فارغ از شیوههای تربیتی و حرفهای، میتوان از زندگی شخصی توران خانم درسهای فراوانی فراگرفت. او عاشق گنجشکها و درختها و کودکان بود. او در دل طبیعت به دنیا آمد و اعتقاد داشت میتوان از طبیعت درسهای بسیار گرفت. یک سال تمام به توصیهٔ استادش یک درخت را زیر نظر گرفت و هر هفته از کوچکترین تغییرات درخت نقاشی میکشید.
او، همچون مادرش گرتا، در برقراری روابط انسانی، منزلت و شأن افراد را جدای جایگاه اجتماعی و تحصیلات آدمها میدانست. در مرور خاطرات کودکی و نوجوانی، از کارکنان خانه بهعنوان نخستین معلمان خودش یاد میکند.
توران زنی با اراده و پشتکار قوی و سختکوش بود که همواره به اهداف بلند و متعالی میاندیشید.
او به خصایل نیک انسانها توجه ویژه داشت. در برابر سختیها و مشکلات زندگی شکوه و شکایتی نداشت. او قدردان تمام کسانی است که بهنوعی از آنها درسی آموخته و از این انسانهای اثرگذار بهعنوان آدمهای ماندگار یاد میکند.
توران خانم زنی است که زیربنای همهٔ فعالیتهای فرهنگیاش توصیهٔ زیبای مادر بود که «غم بزرگ را به کار بزرگ تبدیل کن». پایه و بنیان مدرسهٔ فرهاد برخاسته از غم از دست دادن برادر جوانش فرهاد بود و کار عظیم «فرهنگنامهٔ کودک و نوجوان» تحقق وصیت یار و همراه زندگیاش محسن خمارلو برای انجام کاری فرهنگی و ماندگار بود.
نقل از شرق