ضدّحملهٔ نیروهای مسلح انقلابی کوبا در تجاوز نیروهای ضدّانقلاب در نبرد خلیج خوکها. اواخر فروردین ۱۳۴۰ عکس از Rumlin
نوشتهٔ ملوین گودمن، در نشریهٔ اینترنتی کانترپانچ
ترجمهٔ لیندا سارنگ – اندیشهٔ نو
دوشنبه ۲۸ مهر ۱۴۰۴
اصطلاح «عملیات پنهانی» اختراع یگانهٔ آمریکایی است؛ در فرهنگ لغت سرویسهای اطلاعاتی دیگر چنین اصطلاحی دیده نمیشود. این اصطلاح در قانون امنیت ملی سال ۱۹۴۷ نیز که به ایجاد آژانس اطلاعات مرکزی (سیا) آمریکا [در زمان ریاستجمهوری هری ترومن] منجر شد نیامده است. عملیات پنهانی به اقدامات محرمانه و مخفیانهای گفته میشود که برای اثرگذاری بر دولتها، سازمانها، یا اشخاص، در حمایت از سیاست خارجی خاص، و به شیوهای صورت میگیرد که به آمریکا نسبت داده نشود [و بتوان آن را انکار کرد].
دونالد ترامپ با رعایت نکردن و نادیده گرفتن این انکار رایج یک گام فراتر از همهٔ رئیسجمهورهای دیگر رفته است: او آشکارا اعلام کرد که به سیا مجوز «محرمانه» داده است که در ونزوئلا علیه رئیسجمهور نیکلاس مادورو اقدام مخفیانه کند. این اقدام تازهترین تلاش برای اعمال فشار بر ونزوئلا است. پیش از این نیز به ارتش آمریکا اجازه داده شده بود که به قایقهایی که ممکن است حامل مواد مخدر باشند یا نباشند حمله کند. تا کنون پنج قایق به این ترتیب منهدم شده است و ۲۹ ونزوئلایی (و چند کلمبیایی) کشته شدهاند. ونزوئلا با وجود اینکه هیچ نقشی در تجارت فنتانیل ندارد و سهم کمی در کوکائین واردشده به آمریکا دارد، هدف این حملهها قرار گرفته است.
استفادهٔ ترامپ از ارتش حتی از این هم تهدیدآمیزتر بوده است: فرستادن هواپیماهای جنگندهٔ اف-۳۵ و دههزار نیروی نظامی مستقر در پورتوریکو، هشت کشتی جنگی، و یک زیردریایی تهاجمی. اخیراً ماهرترین نیروهای هوایی «عملیات ویژه» آمریکا در نزدیکی سواحل ونزوئلا پرواز کردهاند و بالگردها و حتی بمبافکنهای استراتژیک ب-۵۲ در آن منطقه دیده شدهاند. ترامپ و مارکو روبیو، وزیر امور خارجی آمریکا، گویا امیدوارند که فشار نظامی آمریکا باعث شود که ارتش ونزوئلا برای سرنگون کردن رئیسجمهور آن کشور اقدام کند.
در پی این حرکتهای نظامی، دریاسالار آلوین هالسی، رئیس فرماندهی جنوبی ایالات متحد آمریکا، اعلام بازنشستگی کرد که ظاهراً اعتراض به این فعالیت خطرناک است. هالسی در محافل خصوصی ابراز نارضایتی کرده است که در مورد برخی از اقدامات تحریکآمیزی که ترامپ، روبیو، و جان رتکلیف، رئیس سیا، مهندسی کردهاند، با او حتی مشورت هم نشده است. اینکه یک فرمانده رزمی مقامش را زودتر از موقع ترک کند بسیار غیرمعمول است.
عملیات پنهانی آمریکا، که در دولت آیزنهاور آغاز شد، اغلب با خرابیها و ضربههای کاری باورنکردنی و اغلب پیشبینیشدنی همراه بوده است. بدترین آنها در ایران (۱۹۵۳ [۱۳۳۲])، گواتمالا (۱۹۵۴)، کنگو ۱۹۵۹، و شیلی (۱۹۷۳) رخ داد، که در آنها رهبران چپ را سرنگون کردند تا خودکامگان و مستبدانی مانند شاه [پهلوی]، خولیو آلپیرز، موبوتو، و پینوشه را به قدرت برسانند. این خودکامگان رژیمهای بیرحمی برقرار کردند و نیروهای نظامی سرکوبگری را به کار گرفتند که بسیاری از آنها را سیا آموزش نظامی داده بود. هنگامی که سفیران ایالات متحد آمریکا در آمریکای مرکزی به این اقدامها اعتراض کردند، به آنها دستور داده شد که گزارشدهی در مورد این نوع فعالیتهای جنایتکارانه را متوقف کنند و برخی از آنها را نیز از وزارت خارجه کنار گذاشتند.
سیا همچنین شماری از سازمانهای امنیت داخلی سرکوبگر در سراسر آمریکای مرکزی، بهویژه در نیکاراگوئه و هندوراس و السالوادور را آموزش داده و از آنها پشتیبانی کرده است. در هندوراس، جوخههای مرگ از دل همکاری بین سیا و ارتش هندوراس شکل گرفتند. سیا از نزدیک در تشکیل و آموزش دادن گردان منفور ۳۱۶ [هندوراس در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰] نقش داشت و مأموران سیا به بازداشتگاههای مخفی آنها دسترسی انحصاری داشتند.
افشای توطئههای ترور در کوبا، کنگو، جمهوری دومینیکن، و ویتنام در اوایل دههٔ ۱۹۶۰ [۱۳۴۰]- به دستور دو رئیسجمهور آیزنهاور و کندی- سرانجام به ممنوع شدن ترورهای سیاسی سیا در میانهٔ دههٔ ۱۹۷۰ [۱۳۵۰] منجر شد. با این حال، در سال ۱۹۸۴، سیا زمانی که کتابچهٔ راهنمای کنتراها [ضدّانقلابیهای نیگاراگوئه] را تهیه کرد که در آن در مورد «خنثیسازی» [=کشتن] مقامات در نیکاراگوئه صحبت شده بود، نارضایتیاش را از منع ترورهای سیاسی نشان داد.
فرومایهترین عملیات پنهانی سیا در حملهٔ خلیج خوکها به کوبا در سال ۱۹۶۱ بود، زمانی که ناآگاهی آمریکا و سیا از محبوبیت فیدل کاسترو باعث شد که سیا دست به عملیات شبهنظامیای بزند که عاقبت خوشی برایش نداشت. ده سال بعد، عدهای کوبایی، که پیشتر زیر نظر سیا برای اجرای عملیات پنهانی [در کوبا] آموزش دیده بودند، در عملیات ورود غیرقانونی به دفتر «کمیتهٔ ملی حزب دموکرات» در مجتمع واترگیت و جاسوسی از آنجا شرکت کردند.
بهرغم خرابکاریهای فعالیت مخفی و عملیات پنهانی سیا، کنگرهٔ آمریکا- با موافقت در هر دو حزب حاکم- هر سال بودجهٔ این سازمان را افزایش داده است. بیتوجهی به نظارت بر عملیات مخفی به بیتوجهی به حل مشکلات مرتبط با عملیات مخفی اضافه شده است. نظارت باید تقویت و خرابکاریهای عملیاتی باید مطالعه شود. در ریاستجمهوری ترامپ بیشک قوانین نادیده گرفته میشود، با کنگره مشورت نمیشود، پنتاگون [وزارت جنگ] و سیا با دست باز عمل خواهند کرد، و قصد و غرض اصلی رئیسجمهور ترومن از ایجاد سیا بهعنوان نهادی متکی به واقعیتها برای بررسی و تفسیر رویدادهای خارجی [و گزارشدهی به رئیسجمهور] نقض خواهد شد.