Recently updated on اکتبر 20th, 2025 at 09:37 ب.ظ
از روزنامهٔ انگلیسی مورنینگ استار
ترجمه و تنظیم از ب. دیدار
شنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۴
گزارش رابرت گریفیتس، دبیرکل حزب کمونیست بریتانیا، از دیدار با رائد جاهد فهمی، دبیرکل حزب کمونیست عراق.
«تقسیم قدرت فرقهیی ادارهٔ دستگاه دولتی را به حوزهٔ اصلی درگیری تبدیل کرده است و درآمدهای نفتی این کشور در حال مبارزه هنوز در بانکهای آمریکا نگهداری میشود.»
رائد جاهد فهمی، دبیرکل حزب کمونیست عراق (ICP) از سال ۲۰۱۶، هیچیک از آن چهرههای خودبزرگبینانه را ندارد که از سیاستمداران باسابقهای انتظار داریم که مناصب بالایی داشتهاند.
او که از سال ۲۰۱۶ دبیرکل حزب کمونیست عراق است در مقام وزیر علوم و فناوری در دولت وحدت ملی عراق خدمت کرد که از خاکستر حملهٔ آمریکا و بریتانیا و سرنگونی دیکتاتوری صدام در سال ۲۰۰۳ برخاست.
این حمله را فهمی و حزب کمونیست عراق محکوم کردند، اگرچه رژیم بعثی صدام در دوران حکومت خونینش هزاران کمونیست را قتلعام کرده بود.
من اخیراً رفیق فهمی را در اتاق ماندلا در خانهٔ راسکین، همراه با سلام علی، عضو کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست عراق، و کارول استاوریس، سازماندهندهٔ زنان حزب کمونیست بریتانیا، و الکس گوردون، سندیکالیست، ملاقات کردم. او با لحنی آرام اما قاطع به یکی از چند زبان اروپایی که آشناست ادامه داد: «در مورد اوضاع عراق، نمیتوان آن را از بستر گستردهتر و بسیار خطرناک خاورمیانه بهطور کلی جدا کرد.»
فهمی میگوید: «جنگ نسلکشی برای نابودی مردم فلسطین بخشی از تلاش نتانیاهو و ترامپ برای ایجاد اسرائیل بزرگ است که برای کل منطقه مسئله است.» گفتنی است که این گفتوگو پیش از توافق آتشبس ۸ اکتبر ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، انجام شده است.
فهمی افزود: «مانند لبنان و سوریه، عراق نیز بخشی از همین تصویر است. درک این نکته مهم است که آمریکا عراق را هم مانند جاهای دیگر از دریچهٔ ایران میبیند.» استراتژی امپریالیستی آمریکا شامل قطع ارتباط بین رژیم ایران و متحدانش است: شبهنظامیان اسلامگرا و دولتهای عراق، لبنان، سوریه، و فلسطین. در این صورت، بنیادگرایان اسلامی در تهران منزوی و در نتیجه ضعیف میشوند، که حملههای نظامی ترامپ به تأسیسات هستهیی ایران در ۲۲ ژوئن نیز به این امر کمک کرد.
کمونیستها و ترقیخواهان عراقی در مورد نفوذ جمهوری اسلامی ایران بر سیاستمداران و شبهنظامیانی در عراق که دیدگاههای چپگرایان برای تقویت دولت مدنی و جامعهٔ مدنی را ندارند محتاطاند.
با این حال، ایران و متحدانش هنوز هم بهطور گستردهای بخشی از مقاومت در برابر امپریالیسم آمریکا و غرب تلقی میشوند. از این رو، حزب کمونیست عراق در همبستگی با مردم ایران- نه قدرت دولتی ایران- بیانیهٔ قاطعی منتشر کرد که در آن حملههای بیدلیل و غیرقانونی ضدّهستهیی ترامپ در ژوئن گذشته محکوم شد. با این حال، نکتهٔ مهم این است که در طول درگیری آمریکا-ایران-اسرائیل، شبهنظامیان طرفدار ایران هیچ حملهٔ مسلحانهای به نیروهای نظامی آمریکا در داخل عراق نکردند. ائتلاف آسیبپذیر تقسیم قدرت در بغداد به صلح نیاز دارد و رژیم مذهبی در ایران نیز به روابط خوب با دولت عراق نیاز دارد.
آمریکا نیز با بهرهگیری از تهدید تحریمها علیه عراق، خواستار خلعسلاح و انحلال نیروهای بسیج مردمی عمدتاً طرفدار ایران شده است که در حدود ۲۵۰هزار عضو شبهنظامی دارد.
چرا دولت عراق چنین آسیبپذیری سیستماتیکی دارد؟
از نظر رائد جاهد فهمی، ماهیت فرقهییِ شیوهٔ تقسیم قدرت دولتی بین جناحهای اکثریت شیعه و اقلیت سنی «منبع اصلی ضعف امروز عراق» است. این میراث اشغال آمریکا «خود دستگاه دولتی را به حوزهٔ اصلی درگیری تبدیل میکند» و گروههای رقیب تلاش میکنند سهمشان از قدرت را به هزینهٔ کاهش سهم دیگران افزایش دهند.
البته فهمی میگوید که «تقسیم قدرت ترفندی کلاسیک است که امپریالیسم برای تقسیم و تضعیف کشورها و ملتهای تابع خودش به کار میبرد.» او میگوید در حالی که قانون اساسی ۲۰۰۵ حاوی برخی عناصر مترقی است، تفسیر فرقهیی از تقسیم قدرت باعث آن شده است که دستگاه دولتی عراق در معرض فساد داخلی گسترده و تأثیر خارجی، نهتنها از ایران، بلکه از طرف آمریکا و ترکیه و کشورهای عربی نیز قرار گیرد.
فهمی بیشتر با اندوه تا خشم میگوید: «نتیجهٔ این وضع بیثباتی، نبود سیاستهای منسجم، و تعهد کم یا نامتعهد بودن به دستیابی به هدفهای ملی بر اساس هویت ملی ماست.»
به نظر او، «این چالشها از درون و بیرون هویت و وحدت عراق را تهدید میکنند و مشکلی بالقوه انفجاری ایجاد میکنند.»
کمونیستهای عراقی به باورهای مذهبی احترام میگذارند، اما همسویی و آمیزش آنها با حزبهای سیاسی را نمیپذیرند. آنها از نیروهای چپ، مترقی، و میهندوست داخل کشور میخواهند که پیش از آنکه تغییرات بسیار متفاوت و ارتجاعی از خارج تحمیل شود، برای ایجاد تغییرات گسترده مبارزه کنند.
چه کسانی قادر به تغییر اساسی جامعه بهسمت بهبود هستند؟
حزب کمونیست عراق انتخابات پارلمانی در سال ۲۰۲۱ را تحریم کرد. در آن زمان جنبش جوانان غیرفرقهیی در بیشتر عراق، جز در مناطق سنینشین و کردستان عراق، ظهور کرده بود. این جنبش با شعار «ما وطن میخواهیم!» مقامات شیعه را به لرزه درآورد و در مقابل، آنها با کشتن ۸۰۰ معترض آن جنبش را سرکوب و فهمی را مجبور به استعفا از پارلمان کردند. اگرچه مقامات این شورش را به «تحت تأثیر خارجی» بودن متهم کردند، این شورش عمدتاً داخلی و علیه فساد، بیکاری، و خدمات عمومی/دولتی ضعیف یا ناموجود بود.
اما نیروهای جوان ضدّرژیم بر سر استراتژی مبارزه اختلافنظر داشتند و دارند: آیا باید بر مبارزهٔ تودهیی در خیابانها تأکید کنند یا بر پیروزی در جبههٔ انتخابات؟ حزب کمونیست عراق هر دو را پیشنهاد میکند، هر کدام دیگری را تقویت میکند، مشروط بر اینکه انتخابات زمانی برگزار شود که جنبش تودهیی فراپارلمانی در حالت تهاجمی باشد.
فهمی به یاد میآورد که در آستانهٔ انتخابات محلی دسامبر ۲۰۲۳، نیروهای مخالف ۳۵۰ تا ۴۰۰ تجمع برگزار کردند و کمونیستهای عراقی پیوندهایشان را با گروههای متعدد تقویت کردند. ائتلاف حاکم، که مجبور به پاسخگویی شد، قول داد که بیش از ۸۰۰,۰۰۰ شغل برای جوانان ایجاد کند- اما هیچ برنامهای برای تأمین مالی آنها نداشت. با توجه به این واقعیت که «درآمدهای نفتی عراق در بانکهای آمریکایی نگهداری میشود که با فرمان ریاستجمهوری محافظت میشوند»، امکانات محدودتر هم میشود.
در مورد شبهنظامیان طرفدار ایران و ضدّداعش، که ظاهراً تحت هدایت محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، هستند، پیشنهاد حزب کمونیست عراق این است که در ارتش منظم کشور ادغام شوند تا خود ارتش بازسازی و از فساد پاکسازی شود.
در همین حال، حزب کمونیست عراق و نیروهای بسیج مردمی در حال آماده شدن برای انتخابات پارلمانی ۱۱ نوامبر هستند. در مورد اینکه آیا این انتخابات منصفانه خواهد بود یا نه- تازه اگر به تعویق نیفتد یا بهکل لغو نشود- فهمی «هیچ توهمی» ندارد.
احتمال به دست آمدن نتیجهای مترقی وجود دارد، اما خطر سوءاستفاده از قدرت دولتی عراق و فساد خارجی بسیار واقعی است. علاوه بر این، قانون اساسی کنونی عراق روشن است: فقط حزبهای غیرنظامی میتوانند در انتخابات شرکت کنند. با این حال، رهبر حزب کمونیست عراق میگوید که بیشتر گروههای مترقی و ارتجاعی، علاوه بر فعالیت در جبههٔ سیاسی، جبههٔ نظامی نیز دارند.
علاوه بر این، از هر پنج عراقی سه نفر رأی نمیدهند. بسیاری از شیعیان به حزبهای حاکم اعتماد ندارند، اما همبستگی آنها با ایران نیز به این معنی است که از نیروهای مترقی ضدّدولتی نیز حمایت نخواهند کرد. جوانان انقلابی معتقدند که فواد حسین، وزیر امور خارجه (در پُستی که به حزب دموکرات کردستان اختصاص داده شده است) متحدی در مبارزه با فساد است.
همهٔ اینها نخستوزیر السودانی را در «موقعیتی متناقض» قرار میدهد. او به حمایت مداوم آمریکا نیاز دارد و آمریکا به ماندن او در این سمت نیاز دارد. از پیروزی نیروهای مترقی یا فوقوفادار طرفدار ایران از هر نوعی نیز استقبال نخواهد شد.
در مورد کمونیستهای عراقی باید گفت که آنها برای پایان دادن به حضور نیروهای نظامی آمریکا و ترکیه و دیگر نیروهای خارجی در کشورشان مبارزه خواهند کرد. فهمی میگوید: «اینکه آیا آمریکا اینجا را ترک خواهد کرد یا صرفاً دو تا سههزار نیرویش را به محیطی دوستانهتر در کردستان عراق منتقل خواهد کرد یا نه، ما نمیدانیم.»
حزب او همچنین خواستار پایان دادن به منع مکرر تظاهرات گسترده و همچنین سرمایهگذاری بیشتر درآمدهای نفتی در پروژههای اشتغالزا، بهویژه برای جوانان، خواهد شد. او در پاسخ به سؤالهای ما مشارکت پُرشور زنان در جنبش اعتراضی را ستود و از نفوذ مذهب در قانون حریم شخصی عراق ابراز تأسف کرد و ترجیح حزبش را برای اعمال حقوق کامل و برابر در قانون مدنی بهجای قوانین مذهبی ابراز داشت.
برخی از زنان از شرکت در انتخابات منع شدهاند
فهمی ادامه داد: «با این حال، زنان پیشرفتهایی داشتهاند، از جمله در مخالفت با حجاب اجباری در آموزش عالی، اگرچه برنامههای درسی همچنان حاوی مطالب مذهبی است.»
در مورد مسائل بینالمللی، فهمی وضع لبنان را «حساس» توصیف کرد. دولت لبنان- که خودش ائتلافی از نیروهای قومی و مذهبی مختلف است- و جنبش حزبالله طرفدار ایران نمیتوانند بر سر طرحی برای خلعسلاح شبهنظامیان حزبالله و ادغام آن در نیروهای مسلح منظم دولتی به توافق برسند.
رهبر حزب کمونیست عراق تأکید میکند: «نیاز مبرمی به یک توافق مذاکرهشده است. در غیر این صورت، اسرائیل میتواند همچنان از حضور نظامی حزبالله بهعنوان بهانهای برای تهاجم و اشغال بیشتر استفاده کند.» در لنبان نیز مانند هر جای دیگر، حزبهای کمونیست و کارگری خاورمیانه با وجود موانعی که هست همچنان با یکدیگر در ارتباطاند.
حزبهای کمونیست عراق و لبنان فعالیت علنی دارند و حزب کمونیست متحد اردن نیز اکنون قانونی است. حزب توده در ایران همچنان غیرقانونی است و فعالیت حزب کمونیست متحد سوریه را دولت انتقالی پس از اسد ممنوع کرده است. حزبهای کمونیست در کویت و بحرین نیز فعالاند، در حالی که حزب کمونیست مصر در اتحادیههای کارگری نفوذ دارد.
رائد جاهد فهمی در پایان گفت: «ما هنوز به هماهنگی بسیار مؤثرتری بین حزبهای کمونیست و کارگری در سطح بینالمللی نیاز داریم.» که همهٔ ما نیز بر سر این موضوع توافق داشتیم.