مردم در کازابلانکا، مراکش، روز پنجشنبه ۱۰ مهر ۱۴۰۴ علیه فساد اعتراض کردند و خواستار اصلاحات در نظام آموزش و مراقبتهای بهداشتی شدند. AP Photo
یکشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۴
اعتراضها در مراکش، که جوانان آشنا با اینترنت سازماندهی کردهاند، دولت آن کشور را غافلگیر کرده است. این اعتراضها به یکی از بزرگترین موجهای اعتراض در این کشورهای آفریقایی در سالهای اخیر تبدیل شده است.
یورونیوز – اعتراضهای «نسل زِد» مراکش مشابه ناآرامیهایی است که در کشورهایی چون نپال، کنیا، و ماداگاسکار جریان دارد. معترضان با اشاره به نارضایتی عمومی از وضع بیمارستانها و مدرسهها، سیاستهای هزینهکرد دولت را به چالش کشیدهاند.
معترضان با اشاره به ساختن یا بازسازی ورزشگاههای جدید در سراسر کشور شعار میدهند: «ورزشگاهها ساخته شده، اما بیمارستانها کجاست؟» و فساد گسترده را که به زیان زندگی روزمرهٔ مردم عادی است محکوم میکنند.
این اعتراضها در حالی شدت گرفته است که مراکش خود را برای میزبانی جام ملتهای آفریقا در اواخر امسال آماده میکند و حزبهای سیاسی نیز در حال آماده شدن برای انتخابات پارلمانی سال ۲۰۲۶ هستند.
این شرایط بار دیگر توجهها را به نابرابریهای عمیق در این پادشاهی شمال آفریقا جلب کرده است. بسیاری از مراکشیها با وجود توسعهٔ سریع کشور بر اساس برخی شاخصها، از توزیع ناعادلانهٔ ثروت ملی سرخوردهاند. نابرابریهای منطقهیی، ضعف خدمات عمومی، و نبود فرصت برای جوانان بهویژه از عوامل اصلی این نارضایتیهاست.
نوجوانان نسل زِد پیشتاز اعتراضها
بر اساس برآوردهای وزارت کشور، حدود ۷۰درصد شرکتکنندگان در این اعتراضها را نوجوانان تشکیل میدهند.
این جنبش اعتراضی، که رهبری مشخصی ندارد و بهطور عمده جوانان آشنا با اینترنت آن را هدایت میکنند، برای بسیاری غافلگیرکننده بود و اکنون به بزرگترین اعتراض در چند سال اخیر مراکش بدل شده است.
معترضان، که از آنها با عنوان «نسل زِد» یاد میشود، فساد گسترده در کشور را محکوم میکنند. آنان با شعارها و پوسترهایشان هزینهٔ میلیاردی دولت برای آمادهسازی امکانات لازم برای برگزاری جام جهانی فوتبال ۲۰۳۰ را در مقابل وضع وخیم مدرسهها و بیمارستانها قرار دادهاند.
با این حال، عصر چهارشنبه ۹ مهر و همزمان با افزایش خشونت در چند شهر، از شدت شعارها کاسته شد. این خشونتها پس از چند روز بازداشتهای گسترده در بیش از ۱۲ شهر صورت گرفت، بهویژه در مناطقی که میزان بیکاری زیاد و خدمات اجتماعی محدود است.
این تظاهرات اعتراضی در حالی رخ داد که مقامهای دولتی، احزاب حاکم و مخالف، و حتی خود سازماندهندگان اعتراضها پیشتر دربارهٔ پرهیز از خشونت هشدار داده بودند.
جنبش «Gen Z 212» روز چهارشنبه ۹ مهر در بیانیهای که در نرمافزار «دیسکورد» منتشر شد از معترضان خواست که مسالمتآمیز باقی بمانند و از «رویکردهای سرکوبگرانهٔ امنیتی» انتقاد کرد. در این بیانیه تأکید شد: «حق برخورداری از سلامت و خدمات پزشکی، آموزش، و زندگی شرافتمندانه شعاری توخالی نیست، بلکه مطالبهای جدّی است.»
با وجود این، رسانههای محلی و ویدئوهای شاهدان نشان میدهد که معترضان در شرق و جنوب کشور خودروها را به آتش کشیدند و بهسوی مأموران سنگ پرتاب کردند.
انجمن مراکشی حقوق بشر اعلام کرده است که بیش از هزار نفر بازداشت شدهاند، از جمله کسانی که بازداشتشان در رسانههای محلی بهطور مستقیم نمایش داده شد یا مأموران لباسشخصی در جریان مصاحبههای زنده تلویزیونی آنها را دستگیر کردند.
کشته شدن ۳ نفر و زخمی شدن ۳۵۴ تن
دولت مراکش روز پنجشنبه ۱۰ مهر اعلام کرد که به مطالبات معترضان جوان رسیدگی خواهد کرد. این موضعگیری یک روز پس از آن صورت گرفت که نیروهای امنیتی در جریان ناآرامیها سه نفر را کشتند.
عزیز اخنوش، نخستوزیر مراکش، با ابراز تأسف از مرگ معترضان، از نیروهای امنیتی بهخاطر «حفظ نظم» قدردانی کرد و گفت که دولت آماده است به مطالبات معترضان دربارهٔ بهبود نظام آموزش و پزشکی و درمان عمومی پاسخ مثبت بدهد.
او در نشست اعضای کابینه بدون ارائهٔ جزئیات دربارهٔ اصلاحات احتمالی تأکید کرد: «آمادهٔ گفتوگو و بحث در نهادها و فضاهای عمومی هستم. رویکرد مبتنی بر گفتوگو تنها راه مقابله با مشکلاتی است که کشور ما با آن مواجه است.»
نیروهای امنیتی روز چهارشنبه به روی معترضان در شهر کوچک لَقلیا، در نزدیکی بندر آگادیر، شلیک کردند که به کشته شدن سه نفر انجامید.
وزارت کشور مراکش اعلام کرد این افراد در جریان تلاش برای تصرف سلاح پلیس هدف گلوله قرار گرفتند، هرچند شاهدی برای تأیید این روایت وجود ندارد.
این وزارتخانه همچنین از زخمی شدن ۳۵۴ نفر، عمدتاً از نیروهای امنیتی، خبر داد و گفت صدها خودرو، بانک، فروشگاه، و ساختمان عمومی در ۲۳ استان آن کشور آسیب دیده است.