توربینهای بادی. AFP via Getty
سهشنبه ۸ مهر ۱۴۰۴
محققان میگویند که برنامهٔ چین برای کاهش گازهای گلخانهیی تا حد زیادی آیندهٔ انتشار این گازها در جهان را تعیین میکند.
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: چین هدف آن کشور را برای کاهش انتشار گازهای گلخانهیی اعلام کرده است. محققان امیدوارند که این هدفگذاری چین آغاز امیدبخشی برای روند جدّی کاهش انتشار گازهای گلخانهیی جهانی در دههٔ آینده باشد.
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در سخنرانی ویدئوییاش در نشست آبوهوایی سازمان ملل متحد در روز ۲۴ سپتامبر (۲ شهریور) اعلام کرد که چین پس از رسیدن به اوج انتشار گازهای گلخانهیی بهعلت نیازهای توسعهیی آن کشور، انتشار این گازها را تا ده سال دیگر، یعنی تا سال ۲۰۳۵، به اندازهٔ ۷ تا ۱۰درصد (در مقایسه با نقطهٔ اوج) کاهش خواهد داد.
به نوشتهٔ نشریهٔ عملی معتبر نیچر، سرعت چین در کاهش انتشار گازهای گلخانهیی تأثیر جهانی چشمگیری خواهد داشت. از ده سال پیش تا کنون، ۹۰درصد افزایش گاز دیاکسید کربن CO۲ در جهان در چین بوده است. اکنون نیز چین بزرگترین تولیدکنندهٔ گازهای گلخانهیی در جهان است. طبق گزارش «مؤسسهٔ سیاست جامعهٔ آسیا» (Asia Society Policy Institute)، اندیشکدهای در شهر نیویورک، در حدود یکسوم کل گازهای گلخانهیی جهان اکنون در چین تولید میشود.
شی جینپینگ در سال ۲۰۲۰ گفته بود که طبق برنامههای توسعهیی چین، تولید گاز دیاکسید کربن در آن کشور تا پیش از سال ۲۰۳۰ به اوج خواهد رسید و چین تا پیش از سال ۲۰۶۰ به کربن-صفر دست خواهد یافت، یعنی میزان تولید گازهای کربنی و کاهش کربنی برابر خواهد شد. برخی از محققان معتقدند که چین بهزودی به اوج تولید گازهای گلخانهیی خواهد رسید، و شاید هماکنون نیز به این حد رسیده باشد.
هدفگذاری جدید چین که شی جینپینگ اعلام کرد بخشی از «مشارکت ملی جدید» چین (NDC) است که همان برنامهٔ اقدام چین برای مقابله با تغییرات نامطلوب آبوهوایی طبق توافق پاریس است. طبق این توافق، همهٔ کشورهای امضاکننده باید هر پنج سال یک بار برنامهٔ عمل روزآمدی به سازمان ملل متحد ارائه دهند. چین از هماکنون هدفهای انرژی پاک برای سال ۲۰۳۵ را تعیین کرده است.
بلیندا شاپ، تحلیلگر مسائل چین در «مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک» (CREA) که اندیشکدهای در هلسینکی (فنلاند) است، میگوید وقتی که انتشار گازهای گلخانهیی در چین کاهش یابد، احتمالاً انتشار جهاین نیز شروع به کاهش خواهد کرد. او میگوید: «به همین دلیل است که این هدفگذاری چین برای جامعهٔ جهانی بسیار مهم است، زیرا میتواند کمک کنند که بفهمیم» آیندهٔ انتشار گازهای گلخانهیی در جهان چگونه ممکن است باشد.
یائو ژه، محقق سیاستهای آبوهوایی چین در سازمان «صلح سبز شرق آسیا» در پکن میگوید که اهمیت هدفگذاری جدید چین در این است که هدفهای آن کشور در همهٔ سالها تا سال ۲۰۳۵، پس از رسیدن به اوج انتشار گازهای گلخانهیی را در بر میگیرد. یائو میگوید: «این نخستین بار است که چین برنامهٔ پس از رسیدن به اوج انتشار را رسماً مشخص کرده است.»
ژونگ دا، پژوهشگر اقتصاد انرژی و تغییرات آبوهوایی در دانشگاه تسینگهوا در پکن، نیز میگوید که این نخستین بار است که چین هدفی را اعلام میکند که نهفقط شامل گاز دیاکسید کربن (CO۲)، بلکه شامل همهٔ گازهای گلخانهیی از جمله متان و اکسید نیتروژن است. او هدفگذاری جدید چین را گام مهمی میداند و میگوید: «کاهش انتشار گازهای غیر از دیاکسید کربن (CO۲) معمولاً دشوارتر از کاهش CO۲ است. کاهش ۷ تا ۱۰درصدی انتشار کل گازهای گلخانهیی پس از رسیدن به اوج معمولاً به معنای کاهش بیشتر در انتشار دیاکسید کربن است.»
در پژوهشی که ژونگ دا در سال ۲۰۲۵ همراه با محققان دیگر انجام داده است۱، در صورت تحقق هدفهای چین، محدود کردن افزایش دما به ۲ درجهٔ سانتیگراد (در مقایسه با دمای پیش از صنعتی شدن جهان) دستیافتنی خواهد بود.
هدفگذاری چین برای انتشار گازهای گلخانهیی برای برخیها تعجبآور نبوده است. نورا ژانگ، تحلیلگر مؤسسهٔ نیوکلایمت در برلین میگوید: «سیاستگذاران چینی اغلب در مورد هدفگذاریهای آبوهوایی وعدهٔ بیش از حد نمیدهند تا بتوانند به آن عمل کنند و بیشتر به اجرای تعهدها اولویت میدهند تا به اعداد بلندپروازانهٔ روی کاغذ.» بهعنوان مثال، چین شش سال زودتر از موعد مقرر به هدفگذاریاش برای نصب ۱,۲۰۰ گیگاوات ظرفیت تولید انرژی بادی و خورشیدی تا سال ۲۰۳۰ دست یافت.
پیرس فورستر، فیزیکدان آبوهوا در دانشگاه لیدز انگلستان، میگوید که اگرچه هدف چین از نظر درصد کاهش چندان زیاد به نظر نمیرسد، ولی مقدار مطلق این کاهش «بسیار بزرگ است». بر اساس برآورد او، مقدار انتشار گازهای گلخانهیی که چین تا سال ۲۰۳۵ باید کاهش دهد معادل «سه بار کربنزدایی کامل بریتانیا در دههٔ آینده است.»
به نوشتهٔ خبرگزاری سیجیتیان چین، راهحل اساسی مسئلهٔ تغییرات آبوهوایی در نهایت به دگرگونی و انجام تغییرات و اصلاحات بنیادین در شیوههای توسعه بستگی دارد. از پنج سال پیش که چین هدف به اوج رساندن انتشار گازهای کربنی و خنثیسازی کربن را اعلام کرد، تا امروز بزرگترین سیستم انرژیهای تجدیدپذیر جهان را ساخته و کاملترین زنجیره تأمین را برای صنایع انرژی جدید در جهان ایجاد کرده است.
در عین حال، چین فعالانه از تلاش جامعهٔ بینالمللی برای تحقق تحول سبز حمایت میکند. از کمک به کشورهای آفریقایی برای احداث تأسیسات انرژی بادی و خورشیدی گرفته تا عرضهٔ خودروهایی با سوخت انرژیهای جدید و با کیفیت و قیمت مناسب به جهان، چین همواره سعی کرده است «ظرفیت سبز» در اختیار جهان قرار دهد.
مقابله با تغییرات آبوهوایی تنها وظیفه و مسئولیت یک کشور نیست، بلکه مسئولیتی جهانی و نیازمند اقدام مشترک همهٔ کشورها است. تقویت حکمرانی جهانی آبوهوا بر اساس اصل مسئولیتهای مشترک، اما متفاوت، استوار است.
1. Zhong, J. et al. Nature Commun. 16, 8102 (2025)