جمعه ۴ شهریور ۱۴۰۴
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: در آستانهٔ انقضای برجام (۲۶ مهر ۱۴۰۴)، طبق مفاد قطعنامهٔ ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد، اگر امضاکنندگان برجام، از جمله جمهوری اسلامی ایران، معتقد باشند که طرف دیگر (جمهوری اسلامی یا ۱+۵) مفاد برجام را رعایت نکردهاند، میتوانند موضوع را به کمیسیون حل اختلاف و در نهایت به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع دهند.
بریتانیا و فرانسه و آلمان، سه کشور اروپایی امضاکنندهٔ برجام، اخیراً همین سازوکار شکایت (یا همان بهاصطلاح مکانیسم ماشه) را به کار انداختند و در نهایت موضوع به شورای امنیت سازمان ملل متحد رسید. اگر شورای امنیت نتواند قطعنامهای برای لغو کامل تحریمها صادر کند، تحریمهای بینالمللی دوباره علیه ایران اعمال خواهد شد.
چین و روسیه تلاش کردند با ارائهٔ قطعنامهای برای تمدید شش ماههٔ مهلت رسیدگی به شکایت از بازگشت تحریمها جلوگیری کنند. اما این قطعنامه روز جمعه ۴ مهر ۱۴۰۴ در شورای امنیت رأی نیاورد. بنابراین، کار به بنبست خورد و بازگشت تحریمهای بینالمللی بهدلیل اینکه جمهوری اسلامی به تعهدهای برجامی عمل نکرده است آغاز خواهد شد. حتی بدتر از این، ممکن است شورای امنیت کار را به دخالت نظامی علیه ایران نیز بکشاند.
پیش از این نیز در شورای امنیت سازمان ملل در روز جمعه ۲۸ شهریور پیشنویس قطعنامهای پیشنهادی برای جلوگیری از اعمال مجدد تحریمها علیه ایران را رد شد.
آن قطعنامه با ۹ رأی مخالف رد شد. چین، روسیه، پاکستان و الجزایر به قطعنامه یادشده برای تداوم لغو تحریمها علیه ایران رأی موافق دادند و ۹ کشور بریتانیا، فرانسه، آمریکا، سیرالئون، اسلوونی، دانمارک، یونان، پاناما، و سومالی رأی منفی و دو کشور گویان و کره جنوبی (که از پیشنهاددهندگان این قطعنامه بود) رأی ممتنع دادند.
با رأی نیاوردن آن قطعنامهٔ کره جنوبی مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای بینالمللی بلافاصله آغاز نشد. این اقدام برای فشار آوردن بیشتر به جمهوری اسلامی ایران برای پذیرش مطالبات و خواستهای آمریکا و سه کشور اروپایی در مهلت باقیمانده ۳۰ روزه (بعد از اعلام شکایت سه کشور اروپایی) تا پایان روز ۲۶ سپتامبر (۴ مهر ۱۴۰۴) بود.
روز جمعه ۴ مهر دوباره در مورد تمدید مهلت رأیگیری شد که چهار کشور چین و روسیه و پاکستان و الجزایر به آن رأی مثبت دادند.
اما مانند دفعهٔ قبل، فرانسه، بریتانیا، آمریکا، سیرالئون، اسلوونی، دانمارک، پاناما، سومالی، و یونان رأی منفی و گویان و کرهٔ جنوبی هم رأی ممتنع دادند.
نمایندهٔ الجزایر از شکست این قطعنامه ابراز تأسف کرد و آن را ناکامی در راه ایجاد ثبات و صلح دانست. او گفت که بهرغم این ناکامی، کشورش از همه میخواهد که از هرگونه تنشزایی خودداری کنند و به مذاکره و دیپلماسی و یافتن راهحل پایدار متعهد بمانند.
نمایندهٔ آمریکا در نشست شورای امنیت گفت: «بازگرداندن تحریمها علیه ایران در بیست و هشتم سپتامبر [۶ شهریور] با هدف برخورد با خطری است که برنامهٔ هستهیی ایران دارد. ما هم مثل تروئیکای اروپا عقیده داریم که ایران از پایبندی به تعهدهایش عدول کرده است. تصویب این قطعنامه به معنای پایان دیپلماسی نیست، اما در این مرحله دلیلی برای ادامهٔ روند قبلی وجود نداشت. اگر روسیه و چین اعتقاد به راهکار دیپلماتیک دارند، بهجای تمدید تعلیق تحریمها همراه با رهبران ایران برای یافتن راهکار دیپلماتیک تلاش کنند.»
پس از اعلام نتایج، نمایندهٔ چین ضمن ابراز تأسف از رد پیشنهاد تمدید مهلت، از کشورهای اروپایی درخواست کرد که با حسننیت وارد مذاکرات سازنده با جمهوری اسلامی شوند.
معاون نمایندهٔ روسیه در سازمان ملل متحد گفت که «بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران میتواند پیامدهای بسیار نامطلوبی داشته باشد و به تشدید تنشها در خاورمیانه منجر شود.»
عباس عراقچی، وزیر خارجهٔ ایران، در نشست شورای امنیت سازمان ملل آمریکا را به خیانت به دیپلماسی و سه کشور اروپایی را به دفن کردن توافق هستهیی (برجام) متهم کرد. او از الجزایر، چین، پاکستان، و فدراسیون روسیه قدردانی کرد که به پیشنویس این قطعنامه در حمایت از دیپلماسی، حاکمیت قانون، و عدالت رأی مثبت دادند.
از پیامدهای احتمالی بازگشت تحریمهای بینالمللی مسدود شدن داراییهای ایران در خارج، متوقف شدن قراردادهای تسلیحاتی با جمهوری اسلامی، مجازات ایران بهخاطر هرگونه توسعهٔ برنامهٔ موشکی بالستیک، و بسیاری از تحریمهای مالی، بانکی، بیمهیی، تجاری و… است. حتی بدتر از این، ممکن است شورای امنیت کار را به دخالت نظامی علیه ایران نیز بکشاند.