الف. هوشیار
سهشنبه ۱۱ شهریور ۱۴۰۴
اندونزی، بهعنوان بزرگترین دموکراسی جنوب شرق آسیا، سابقهای طولانی در جنبشهای اعتراضی دارد. از دوران سقوط رژیم سوهارتو در ۱۹۹۸ تا اعتراضات دانشجویی سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۲، خیابانها و دانشگاهها همواره عرصهای برای بیان نارضایتی اجتماعی و سیاسی بودهاند. در تابستان ۲۰۲۵ بار دیگر کشور شاهد موج گستردهای از اعتراضات شد که در واکنش به تصویب و اجرای افزایش امتیازات مالی برای نمایندگان مجلس، همزمان با فشارهای اقتصادی و نابرابری اجتماعی شکل گرفت. این اعتراضات، که عمدتاً در اطراف جاکارتا، پایتخت اندونزی، متمرکز بود، پس از کشته شدن آفان کورنیاوان، رانندهٔ تاکسی موتورسیکلت آنلاین، که در ۲۸ اوت در جریان سرکوب خشونتآمیز و گستردهٔ مخالفان مدنی توسط یک وسیلهٔ نقلیه تاکتیکی پلیس زیر گرفته شد، شدت گرفت و به سراسر کشور گسترش یافت.
این مقاله درصدد است با توجه به منابع مدیایی موجود به بررسی شیوههای سازماندهی اعتراضات اخیر اندونزی بپردازد. بر نقش دانشجویان، استفاده از ابزارهای دیجیتال و شبکههای اجتماعی، و نیز اشکال سازماندهی (از طریق اتحادیهها و تجمعات میدانی) متمرکز خواهد بود. همچنین، نشان داده میشود که برخلاف تصور رایج، این اعتراضات کمتر تحت نفوذ احزاب سیاسی رسمی بوده و بیشتر محصول شبکههای مستقل دانشجویی و کارگری است.
خاستگاه اعتراضات
جنجال بر سر افزایش کمکهزینههای مسکن نمایندگان مجلس، که در شرایط بحران اقتصادی به حدود ۳,۰۰۰ دلار در ماه میرسید، جرقهٔ اولیه را زد (Reuters, 2025). در کشوری که هنوز بخش بزرگی از جمعیت با تورم و بیکاری دستوپنجه نرم میکند، این تصمیم نوعی بیعدالتی آشکار تلقی شد. خشم اجتماعی بهسرعت به خیابانها کشیده شد و نخست دانشجویان، سپس اتحادیههای کارگری و گروههای مدنی به صف معترضان پیوستند.
این الگو شباهت زیادی به اعتراضات سالهای گذشته دارد که دانشجویان آغازگر جنبش [بودند] و پس از آن، اعتراضات به دیگر بخشهای جامعه (Aspinall, 2019) گسترش یافته بود.
سازماندهی آنلاین: رسانههای اجتماعی و پیامرسانها
یکی از ویژگیهای بارز اعتراضات ۲۰۲۵ اندونزی، همانند بسیاری از حرکتهای اجتماعی در قرن بیست و یکم، نقش رسانههای دیجیتال در سازماندهی است.
۱. اینستاگرام و تیکتاک
دانشجویان و فعالان مدنی از این پلتفرمها برای اطلاعرسانی سریع، طراحی پوسترهای دیجیتال، و تولید محتوای ویدئویی استفاده کردند. تصاویر و ویدئوهای اعتراضی در عرض چند ساعت در سطح ملی پخش میشد و باعث جذب گروههای جدید به حرکت میگردید.
۲. توییتر (اکنون X)
هشتگهایی مانند TolakTunjangan# («نه به کمکهزینه») به ابزار بسیج عمومی تبدیل شدند. کاربران با اشتراکگذاری زمان و مکان تجمعات و همچنین انتشار بیانیههای دانشجویی، جریان اطلاعرسانی غیرمتمرکز اما کارآمدی ایجاد کردند.
۳. واتساپ و تلگرام
گروههای واتساپی و کانالهای تلگرام بستر اصلی برای هماهنگی جزئیات عملیاتی بودند: مسیرهای راهپیمایی، هشدارهای امنیتی، یا راههای فرار از محاصرهٔ پلیس. این ابزارها بهدلیل رمزنگاری و قابلیت مدیریت گروههای بزرگ بهویژه محبوب شدند (Mietzner, 2020).
بهطور کلی، سازماندهی آنلاین به جنبش امکان داد تا بدون نیاز به رهبران مرکزی و سلسلهمراتب حزبی بهسرعت و با انعطاف عمل کند. اگرچه رسانههای اجتماعی نقش مهمی ایفا کردند، اما اعتراضات تنها در فضای مجازی صورت نگرفته است. سازماندهی در میدانهای واقعی توسط نهادها ی اجتماعی نیز در موفقیت آن تعیینکننده بوده است.
۱. دانشگاهها بهعنوان پایگاه
انجمنهای دانشجویی مانند Badan Eksekutif Mahasiswa Seluruh Indonesia (BEM-SI) نشستها و گردهماییهای دروندانشگاهی برگزار کردند و از آنجا دانشجویان را به خیابان آوردند (FT, 2025). دانشگاهها همچنان همان نقشی را دارند که در دوران سقوط سوهارتو داشتند: محل پرورش رهبران جوان و شبکهسازی اجتماعی.
۲. اتحادیههای کارگری
کنفدراسیون اتحادیههای کارگری اندونزی (KSPI) و گروههای دیگر به اعتراضات پیوستند. آنان علاوه بر مطالبات سیاسی، موضوعات اقتصادی همچون دستمزد پایین، امنیت شغلی، و هزینههای زندگی را به جنبش افزودند (The Leap, 2025). حضور کارگران موجب شد جنبش از دایرهٔ دانشجویان فراتر رود.
۳. تجمعات میدانی و راهپیماییها
سازماندهی در میدانها و خیابانهای جاکارتا و شهرهای بزرگ بهصورت نیمهخودجوش شکل گرفت. گاهی دانشجویان از دانشگاه راهپیمایی میکردند و بهطور مستقیم به میدانهای مرکزی میرسیدند. در این میان، شبکههای محلی و گروههای مذهبی نیز نقش تسهیلگر داشتند.
دانشجویان در اندونزی همواره نماد وجدان سیاسی جامعه بودهاند. در اعتراضات اخیر، آنان نقشهای متعددی ایفا کردند:
● پیشگامی در طرح مطالبات: نخستین بیانیهها و اعتراضات در کمپ دانشگاهها آغاز شد.
● نوآوری در سازماندهی دیجیتال: بسیاری از کمپینهای آنلاین توسط انجمنهای دانشجویی طراحی و مدیریت شدند.
● رهبری خیابانی: دانشجویان در خط مقدم راهپیماییها قرار گرفتند و در مقابل پلیس ایستادند.
● تثبیت استقلال از احزاب سیاسی: رهبران دانشجویی بارها تأکید کردند که حرکتشان مستقل است و نمیخواهند به ابزار بازیهای جناحی تبدیل شوند (Wikipedia, 2025).
این استقلال باعث شد اعتراضات مشروعیت بیشتری در میان عموم مردم بیابد، زیرا در ذهن بسیاری از اندونزیاییها، احزاب سیاسی رسمی به منافع شخصی و فساد حکومتی آلودهاند، در حالیکه دانشجویان هنوز حامل چهرهای پاک و صادق شناخته میشوند.
یکی از ویژگیهای جالب این اعتراضات همافزایی میان سازماندهی دیجیتال و سازماندهی میدانی بود.
● فراخوانهای اولیه در توییتر و اینستاگرام منتشر میشد،
● سپس دانشجویان و اتحادیهها آنها را بهشکل نشست حضوری و تجمع واقعی بازتاب میدادند، و
● در نهایت، تصاویر و روایتهای میدانی دوباره به فضای آنلاین بازمیگشت و موج بعدی اعتراض را برمیانگیخت.
این چرخهٔ دیجیتال- خیابان اعتراضات در اندونزی را از یک حرکت گذرا به جنبشی تداومدار تبدیل کرده است.
واکنش دولت و پیامدها
دولت اندونزی در ابتدا با برخورد امنیتی و بازداشتهای محدود واکنش نشان داد. اما فشار اجتماعی و گسترش اعتراضات باعث شد مجلس عقبنشینی و طرح افزایش کمکهزینهها را متوقف کند (Reuters, 2025). این پیروزی نسبی نشان داد که جنبشهای مردمی، حتی بدون رهبری حزبی، میتوانند مؤثر باشند و مردم را به تداوم مبارزه تشویق کنند.
از سوی دیگر، تداوم نارضایتی اقتصادی و ضعف اعتماد به نهادهای سیاسی نشان میدهد که این تنها آغاز یک روند طولانیتر است. احتمال میرود دانشجویان و اتحادیهها در آینده نیز بهعنوان نیروی محرک اصلی جنبشهای اعتراضی ظاهر شوند. گفته میشود تلاشهایی موازی برای هدایت اعتراضات به طرف «رژیم چنج» از طرف نیروهای جهانی مخالف سمتگیریهای اندونزی بهطرف کشورهای بریکس نیز دیده و گزارش شده است.
نتیجهگیری
اعتراضات اخیر اندونزی نشاندهندهٔ ترکیب تازهای از سازماندهی مدنی است:
● دانشجویان بهعنوان موتور اولیه و نیروی مشروعیتبخش،
● رسانههای اجتماعی بهعنوان ابزار بسیج سریع و افقی،
● اتحادیههای کارگری بهعنوان تقویتکنندهٔ ابعاد اقتصادی جنبش،
● و تجمعات میدانی بهعنوان نماد فشار واقعی بر دولت.
این ترکیب نه صرفاً خودجوش و نه وابسته به احزاب سیاسی بود، بلکه نمونهای از جنبشهای مدنی غیرمتمرکز است که همزمان از ظرفیتهای شبکههای مجازی و شبکههای اجتماعی مدنی بهره میگیرند. چنین الگویی میتواند برای دیگر کشورها در جنوب جهانی نیز الهامبخش باشد. هرچند، با توجه به امکان سوءاستفادهٔ نیروهای مدافع سرمایهداری جهانی برای انحراف مبارزات، نقش آفرینی اتحادیههای کارگری مستقل و نیروهای سیاسی ترقیخواه برای هدایت مبارزه نقش جدّیتری پیدا خواهد کرد.
منابع:
Reuters. (2025, August 31). Deadly Indonesia protests force U-turn on lawmakers’ pay. Link ●
Financial Times. (2025). Indonesia’s president calls for calm as protests mount. Link ●
Time Magazine. (2025). Authorities divided on protests and symbols in Indonesia. Link ●
The Leap. (2025). Indonesia labor protest highlights workers’ discontent over job conditions. Link ●
Wikipedia. (2025). August 2025 Indonesian protests. Link ●
Aspinall, E. (2019). Student protest and democratic politics in Indonesia. Journal of Contemporary Asia ●
Mietzner, M. (2020). Authoritarian innovations in Indonesia: Digital repression and civil resistance. Asian Survey
نقل از ما آن راه سوم هستیم