نارندرا مودی، ولادیمیر پوتین، و شی جینپینگ، در اجلاس بریکس در کازان، روسیه، ۲ آبان ۱۴۰۳ عکس از Alexander Zemlianichenko/Pool via REUTERS
Recently updated on سپتامبر 5th, 2025 at 08:24 ب.ظ
سهشنبه ۴ شهریور ۱۴۰۴
با توجه به درگیریهای بین ایران و اسرائیل و تهدیدهای آمریکا و دولتهای اروپایی علیه ایران در ارتباط با برنامهٔ هستهیی جمهوری اسلامی ایران، احتمال دارد که دیدارهای جداگانهای نیز بین نمایندگان جمهوری اسلامی ایران با رهبران چین و روسیه یا هند صورت بگیرد. ایران تلاش دارد در برابر تلاشهای آمریکا و اروپا برای زیر فشار گذاشتن ایران برای توقف برنامهٔ هستهیی و توسعهٔ نظامی، متحدانی در کنارش داشته باشد، از جمله برای پشتیبانی از ایران در برابر تلاشهای بریتانیا و فرانسه و آلمان برای بازگرداندن پروندهٔ هستهیی ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد و بازگرداندن تحریمهای بینالمللی سازمان ملل متحد علیه ایران.
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: هفته آینده بیش از بیست رهبر جهان در نشست مجمع امنیت منطقهیی سازمان همکاری شانگهای (SCO) در چین گرد هم میآیند. این نشست نیز میتواند نمایش دیگری از همبستگی کشورهای در حال توسعه در «عصر دونالد ترامپ» و سلطهجویی امپریالیسم آمریکا باشد.
غیر از ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، و نارندرا مودی، نخستوزیر هند، دو کشور دیگر از اعضای بنیادگذار بریکس، رهبران چند کشور آسیای میانه، آسیای غربی، آسیای جنوبی، و آسیای جنوب شرقی نیز به نشست سازمان همکاری شانگهای دعوت شدهاند که قرار است روزهای ۹ و ۱۰ شهریور در شهر بندری تیانجین در شمال چین برگزار شود.
این نخستین سفر نارندرا مودی به چین در بیش از هفت سال گذشته خواهد بود. این دو کشور پُرجمعیت و همسایه مدتی است که برای کاهش بیشتر تنشهای ناشی از درگیریهای مرزی در سال ۱۳۹۹ تلاش میکنند.
مودی آخرین بار در نشست سال گذشتهٔ بریکس در کازان روسیه با شی جینپینگ و پوتین در یک نشست مشترک شرکت داشت. مقامات سفارت روسیه در دهلی نو هفتهٔ گذشته گفتند که روسیه امیدوار است مذاکرات سهجانبه با چین و هند بهزودی صورت گیرد.
اریک اولاندر، سردبیر پروژهٔ چین-جنوب جهانی که یک نهاد پژوهشی است میگوید: «فقط ببینید که بریکس چقدر دونالد ترامپ (رئیسجمهور) را به تکاپو انداخته است، که دقیقاً همان کاری است که چنین گروههایی برای آن طراحی شدهاند.»
گفته میشود که نشست امسال سازمان همکاری شانگهای (SCO) بزرگترین نشست این سازمان از زمان تأسیس در سال ۱۳۸۰ خواهد بود. تحلیلگران این گروهبندی منطقهیی را «نیرویی مهم در ایجاد نوع نوینی از روابط بینالمللی» خواندهاند.
سازمان همکاری شانگهای با تمرکز بر امنیت با مشارکت گروهی متشکل از شش کشور اروسیا (اروپا+آسیا) آغاز به کار کرد. مشارکت در این سازمان در سالهای اخیر به ده عضو دائم و شانزده کشور ناظر یا مشاور گسترش یافته است. دستور کار این سازمان نیز از موضوع امنیت و مبارزه با تروریسم اکنون به همکاریهای اقتصادی و نظامی گسترش یافته است.
سازمان همکاری شانگهای بزرگترین سازمان منطقهیی از لحاظ منطقهٔ جغرافیایی و جمعیت اعضا است. کشورهای عضو این سازمان حدود ۲۴درصد از زمین جهان و ۴۲درصد از جمعیت جهان را دارند. این سازمان نقش اساسی در شکل دادن به دنیای چندقطبی ایفا میکند و بهعنوان وزنهٔ تعادلی در برابر نفوذ قدرتهای غربی در امور بینالملل عمل میکند.
چین، روسیه، قراقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان (شش کشور بنیادگذار)، و هند، پاکستان، ایران، و بلاروس اعضای رسمی این سازماناند.
مانوج کوالرامانی، رئیس برنامهٔ پژوهش هند و اقیانوس آرام در اندیشکدهٔ مؤسسهٔ تاکشاشیلا در بنگلور، معتقد است که «چشمانداز دقیق سازمان همکاری شانگهای و اجرای عملی این چشمانداز نسبتاً مبهم است. این سازمان قدرت تجمع فزایندهای دارد، اما اثربخشیاش در مسائل امنیتی اساسی بسیار محدود است.»
برای مثال، اصطکاک بین هند و پاکستان، دو عضو اصلی این سازمان، همچنان وجود دارد. از جمله، نشست وزیران دفاع سازمان همکاری شانگهای در ماه ژوئن (تیر) نتوانست بیانیهٔ مشترکی تصویب کند، چون هند معترض بود که در بینیهٔ نهایی به حملهٔ مرگبار ۲ اردیبهشت به گردشگران هندو در کشمیر هند اشارهای نشده است. آن حمله به جدّیترین درگیری بین هند و پاکستان در دهههای اخیر منجر شد.
بهعلاوه، هند از محکوم کردن حملههای اسرائیل به ایران (در خرداد ۱۴۰۴)، خودداری کرد. ایران یکی از کشورهای عضو رسمی این سازمان است.
از سوی دیگر، تنشزدایی اخیر بین هند و چین پس از پنج سال کشمکشهای مرزی، و همچنین فشار ترامپ بر هند با وضع تعرفههای گمرکی بر واردات از هند باعث نزدیکی بیشتر هند به چین شده است. به همین دلیل، انتظار میرود که در حاشیهٔ نشست سازمان همکاری شانگهای دیدارهای جداگانهای بین بین شی جینپینگ و مودی و پوتین صورت گیرد.
تحلیلگران انتظار دارند که هند و چین اقدامات تدریجی بیشتری برای کاهش تنشهای مرزی در پیش گیرند، از جمله بیرون بردن نیروهای نظامی و کاهش محدودیتهای تجاری و ویزا. همچنین، پیشبینی میشود که همکاریهای جدیدی بین این دو کشور از جمله در حوزهٔ تغییرات آبوهوایی در دستور کار قرار بگیرد.
با توجه به درگیریهای بین ایران و اسرائیل و تهدیدهای آمریکا و دولتهای اروپایی علیه ایران در ارتباط با برنامهٔ هستهیی جمهوری اسلامی ایران، احتمال دارد که دیدارهای جداگانهای نیز بین نمایندگان جمهوری اسلامی ایران با رهبران چین و روسیه یا هند صورت بگیرد. ایران تلاش دارد در برابر تلاشهای آمریکا و اروپا برای زیر فشار گذاشتن ایران برای توقف برنامهٔ هستهیی و توسعهٔ نظامی، متحدانی در کنارش داشته باشد، از جمله برای پشتیبانی از ایران در برابر تلاشهای بریتانیا و فرانسه و آلمان برای بازگرداندن پروندهٔ هستهیی ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد و بازگرداندن تحریمهای بینالمللی سازمان ملل متحد علیه ایران.