الف. هوشیار
چهارشنبه ۲۹ مرداد ۱۴۰۴
«فراموشی ساختاری هدفمند در رسانهها» به فرایند نظاممند حذف، تحریف یا نادیدهگرفتن اطلاعات، رویدادها یا اصول اخلاقی توسط رسانهها با اهداف خاص اشاره دارد. این مفهوم در حوزههای رسانهشناسی انتقادی، جامعهشناسی ارتباطات و مدیریت رسانه مورد بررسی قرار میگیرد. در ادامه به شرح این پدیده با ذکر اصطلاحات تخصصی و منابع مرتبط میپردازیم:
۱. تعریف و مکانیسمها
● فراموشی ساختاری هدفمند (Intentional Structural Forgetting):
رسانهها بهصورتی آگاهانه، بخشی از اطلاعات را حذف یا تحریف میکنند تا اهداف سیاسی، اقتصادی یا ایدئولوژیک خاصی را پیش ببرند. این کار ممکن است از طریق سانسور داخلی، گزینش گفتمانی (Discursive Selectivity)، یا تأکید نامتناسب بر برخی رویدادها و نادیده گرفتن دیگران انجام شود .
مثال: برخی رسانههای داخلی اخبار مربوط به بحرانهای اجتماعی را کمرنگ میکنند تا از «التهاب جامعه» جلوگیری کنند .
● حافظهٔ رسانهای (Media Memory):
رسانهها بهعنوان سازندگان حافظه جمعی عمل میکنند، اما گاهی با حذف هدفمند بخشی از تاریخ، حافظه عمومی را شکل میدهند. این پدیده در رسانههای جناحی (Partisan Media) مشهود است .
۲. انواع فراموشی ساختاری هدفمند در رسانهها
الف) فراموشی سیاسی (Political Forgetting):
● حذف اخبار یا تحلیلهایی که با خط مشی سیاسی حاکم در تضاد هستند.
مثال: رسانههای وابسته به دولت ممکن است اخبار اعتراضات را نادیده بگیرند یا تحریف کنند .
● اصطلاح مرتبط: گفتمان مسلط (Hegemonic Discourse) .
ب) فراموشی اقتصادی (Economic Forgetting):
● نادیده گرفتن اخبار مربوط به شرکتهای حامی مالی رسانه برای حفظ منافع اقتصادی.
مثال: برخی سایتهای خبری از انتشار گزارشهای مربوط به آلودگی محیطزیست توسط شرکتهای بزرگ خودداری میکنند چرا که با آن ها قراردادهای تبلیغاتی دارند.
پ) فراموشی اخلاقی (Ethical Forgetting):
● کنار گذاشتن اصول اخلاقی مانند شفافیت و انصاف برای جذب مخاطب بیشتر و سود بیشتر تبلیغاتی.
مثال: رسانههایی که برای افزایش مخاطب، اخبار جعلی هیجانانگیز منتشر میکنند.
۳. منابع و نظریههای مرتبط
● نظریه گزینش گفتمانی (Discursive Selectivity Theory):
رسانهها با انتخاب برخی رویدادها و حذف دیگران، واقعیت را به سازهای اجتماعی تبدیل میکنند.
● حافظه سازمانی (Organizational Memory):
سازمانهای رسانهای ممکن است دانش گذشته را بهصورت هدفمند فراموش کنند تا با تغییرات محیطی سازگار شوند .
● سانسور نرم (Soft Censorship):
فشار غیر مستقیم بر رسانهها برای خودسانسوری و حذف محتوای حساس.
۴. پیامدهای فراموشی ساختاری هدفمند
● کاهش اعتماد عمومی: مخاطبان به رسانههای بیگانه یا شبکههای اجتماعی پناه میبرند .
● تشدید شکاف اطلاعاتی (Information Gap): جامعه به دو گروه «آگاه» و «ناآگاه» تقسیم میشود .
● تضعیف نقش رسانهها در جامعهٔ مدنی: رسانهها به جای نقش نظارتی، به ابزار تبلیغات تبدیل میشوند .
رسانه های تحت کنترل وزارت ارشاد جمهوری اسلامی و بخش بزرگی از رسانههای فارسی زبان خارج از کشور بهطور وسیع از این روشها استفاده میکنند. استفادهٔ این شیوههای مخرب توسط رسانهها علاوه بر تضعیف نقش مهم رسانهها در درک واقعیتهای مورد نیاز توسط جامعه، به انحراف در تنظیم سیاستهایی منجر میشود که پیامد آن را در وضعیت اسفبار سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور شاهدیم.
نقل از ما ان راه سوم هستیم