یکشنبه ۲۶ مرداد ۱۴۰۴
گزارشی از الجزیره
ترجمهٔ اندیشهٔ نو
نشست دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و ولادیمیر پوتین، همتای روسیاش، در روز جمعه ۲۴ مرداد نهتنها در هر دو کشور، و در اروپا و اوکراین، بلکه در دهلی نو، در فاصلهٔ بیش از ۱۰,۰۰۰ کیلومتر دورتر، نیز از نزدیک دنبال خواهد شد.
از زمان پایان جنگ سرد، هند روابط تاریخی قوی با روسیه و روابط رو به رشد سریع با آمریکا را مدیریت کرده است. روابط دو دولت هند و آمریکا بهویژه در دورهٔ ریاستجمهوری جورج دبلیو بوش و باراک اوباما قوی شد و در دورهٔ اول ریاستجمهوری ترامپ و در دورهٔ جو بایدن نیز به همین منوال باقی ماند.
بهگفتهٔ تحلیلگران، در قلب این گرمی روابط آمریکا با هند، شرطبندی آمریکا روی هند بهعنوان نیروی متعادلکننده در برابر چین بود، زیرا وزن اقتصادی، نظامی، و استراتژیک چین در منطقهٔ آسیا و اقیانوسیه افزایش مییافت. دولت آمریکا با توجه به تاریخچهٔ کمونیسم شوروی و چین، بزرگترین رقیب استراتژیک آمریکا، تمرکز بر آسیا را افزایش داد- از جمله از طریق گروه چهارجانبه، گروهی که شامل کشورهای دیگری مانند هند، استرالیا و ژاپن نیز میشود.
اما یک دهه پس از آنکه اوباما آمریکا و هند را «بهترین شریکها» توصیف کرد، بهنظر میرسد که بههیچوجه اینطور نیست.
ترامپ تعرفهٔ گمرکی ۵۰درصدی بر واردات هند وضع کرده است که از بیشترین عوارض گمرکی بر محصولات هر کشوری است. نیمی از این جریمه بهدلیل خرید نفت هند از روسیه در طول جنگ جاری روسیه با اوکراین است- کاری که دولت بایدن برای کنترل قیمت جهانی نفت خام هند را به آن تشویق کرد.
در همین حال، چین- که حتی بیشتر از هند نفت از روسیه میخرد- فعلاً از تعرفههای سنگین گمرکی آمریکا معاف شده است، زیرا دولت آمریکا در حال مذاکره بر سر توافق تجاری با دولت هند است.
این تضاد سؤالهایی پیش آورده است در مورد اینکه آیا رویکرد ترامپ در مورد چین از یک سو و دوستان سنتی مانند هند از سوی دیگر، نشاندهندهٔ تغییر گستردهتر از محور آمریکا به آسیا است؟
مشکلات برای هند و مودی
از اوایل دههٔ ۲۰۰۰، دولتهای متوالی در هند روابط نزدیکتری با دولتهای آمریکا برقرار کردهاند و سهم آن در آمریکا، بهعنوان شریک استراتژیک نوظهور در امنیت، تجارت و فناوری، افزایش یافته است.
در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ، او دو بار در مجامع عمومی با مودی روی صحنه رفت؛ مرتب یکدیگر را در آغوش میگرفتند و یکدیگر را دوست توصیف میکردند.
اما زمانی که ترامپ با وضع تعرفههایی که تنها با عوارض وضعشده علیه کالاهای برزیلی برابری میکرد به هند ضربه زد، هیچیک از اینها نتوانست دولت هند را نجات دهد.
میلان ویشناو، مدیر برنامهٔ جنوب آسیا در بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، گفت: «اقدامات تعرفهیی جدیترین گسست را در روابط آمریکا و هند در دهههای اخیر ایجاد کرده است.»
ماهها پس از تهدید ترامپ به اعمال عوارض گمرکی بر واردات از هند، دولت هند سعی کرد رئیسجمهور آمریکا را آرام کند و از درگیر شدن در جنگ لفظی خودداری کرد. این وضع اکنون تغییر کرده است و هند آمریکا را به ریاکاری متهم میکند- اشاره میکند که گرچه دولت آمریکا قبلاً میخواسته است که هند نفت خام از روسیه را بخرد، هنوز با روسیه تجارت میکند.
ویشیناو به الجزیره گفت: «یک چیز واضح است: اعتماد به آمریکا در روزهای اخیر بسیار کاهش یافته و سایهٔ سنگینی بر روابط دوجانبه انداخته است.»
از نظر پراوین دونتی، تحلیلگر ارشد گروه بینالمللی بحران، بحران در روابط نشاندهندهٔ چرخشی چشمگیر در معادلهٔ شخصی بین مودی و ترامپ نیز هست. او گفت که وضع روابط «نتیجهٔ تضاد شخصیتی بین رئیسجمهور ترامپ و نخستوزیر مودی» است.
هند پیش از این بهدلیل دوستی نزدیکش با روسیه، زمانی که تصمیم به خرید سامانههای دفاع موشکی اس-۴۰۰ (S-400) از روسیه گرفت، با تهدید تحریمهای آمریکا مواجه شد. اما در سال ۲۰۲۲، در زمان دولت بایدن، از این تحریمهای پیشنهادی معاف شد.
دونتی گفت: «چندی پیش هند با وجود خرید سامانههای تسلیحاتی اس-۴۰۰ از روسیه، میتوانست از تحریمها اجتناب کند. با این حال، اکنون سیاست چندجانبهگرایی هند با رویکرد معاملهگرایانهٔ رئیسجمهور ترامپ به ژئوپلیتیک در تضاد است.»
او میگوید که بیشک سابقهٔ خوشرفتاری آمریکا با پاکستان در دوران جنگ سرد به این معنی بوده است که «نوعی بیاعتمادی به آمریکا در سپهر استراتژیک هند ریشه دوانده است.» نزدیکی اخیر دولت ترامپ به پاکستان، با سفر فرمانده ارتش پاکستان به آمریکا در سال جاری، و حتی ملاقات نادر با رئیسجمهور در کاخ سفید، احتمالاً این نگرانیها را در دهلی نو تشدید کرده است.
اما در طول فراز و نشیبهای روابط هند و آمریکا طی این سالها، یک عامل کلیدی استراتژیک آنها را در ربع قرن گذشته به هم نزدیک نگه داشته است: نگرانیهای مشترک در مورد ظهور چین.
دونتی گفت: «بهدلیل اهمیت استراتژیک بلندمدت هند، بهویژه در ایجاد تعادل در برابر چین، اجماع دو حزبی خاصی در آمریکا وجود داشت.»
او اکنون میگوید: «ریاستجمهوری پیشبینینشدنی ترامپ رویکرد ‘نوعدوستی استراتژیک’ آمریکا در قبال هند را مختل کرد.»
بهگفتهٔ کارشناسان، برای شریکان آسیایی آمریکا دیگر مشخص نیست که آیا دولت آمریکا به اندازهای که زمانی گفته بود، بر ایجاد اتحاد در منطقه متمرکز است یا خیر.
رویگردانی از آسیا
در دولت اوباما در سال ۲۰۱۱، آمریکا سیاستی را در پیش گرفت که «بازتوازن به آسیا» شناخته میشد و هدفش اختصاص دادن منابع دیپلماتیک، اقتصادی، و نظامی بیشتر به منطقهٔ آسیا و اقیانوسیه بود که بهطور فزایندهای بهعنوان مرکز ثقل اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهان دیده میشد.
این بهمعنای تعامل عمیقتر با متحدان پیمان مانند ژاپن، کره جنوبی، و استرالیا، تقویت روابط امنیتی با شریکان نوظهوری مانند هند و ویتنام، و پیشبرد ابتکارهای تجاری مانند مشارکت ترانس پاسیفیک (TPP) بود.
ایده این بود که یک نظم منطقهای شکل داده شود که بتواند ظهور چین را متعادل کند.
در طول دورهٔ اول ریاستجمهوری ترامپ، پایهٔ اقتصادیای که به این محور وزن میداد از بین رفت. خروج آمریکا از TPP در اوایل سال ۲۰۱۷ ستون تجاری اصلی را حذف کرد و استراتژیای را بهجا گذاشت که بهشدت بر همکاری نظامی و کمتر بر مشارکتهای اقتصادی الزامآور متکی بود.
با این حال، او از مذاکرات مخربی که رویکردش را به تعرفههای گمرکی، حتی با متحدانی مانند ژاپن و کره جنوبی، شکل داده است، و از نوع تعرفههایی که ترامپ اکنون بر هند اعمال کرده است، خودداری کرد.
دونتی گفت: «در حال حاضر، دورهای از آشفتگی و عدمقطعیت وجود دارد که پس از آن شفافیت پدیدار خواهد شد. ممکن است در کوتاهمدت شاهد نوعی توازن مجدد محتاطانه بین قدرتهای آسیایی باشیم که منتظر شفافیت بیشتر خواهند ماند.»
هند، که برخلاف ژاپن و کره جنوبی هرگز متحد پیمانی آمریکا- یا هر کشور دیگری- نبوده است، ممکن است در حال حاضر گامهایی در راه برقراری این توازن مجدد برداشته باشد.
تروئیکای روسیه-هند-چین؟
هند در مواجهه با خشم تعرفهیی ترامپ دیپلماسی پرجنبوجوشی در پیش گرفته است.
آجیت دووال، مشاور امنیت ملی آن کشور، اوایل این ماه از مسکو بازدید و با پوتین ملاقات کرد. قرار است جایشانکار، وزیر امور خارجه هند، اواخر این ماه به پایتخت روسیه سفر کند. همچنین، در ماه اوت، انتظار میرود وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، از دهلی نو بازدید کند. و در پایان همین ماه، مودی برای شرکت در نشست سازمان همکاری شانگهای به چین سفر خواهد کرد که اولین سفرش به آن کشور در هفت سال گذشته است.
هند همچنین پس از پیشنهاد احیای سازوکار سهجانبه روسیه-هند-چین (RIC) که سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، مطرح کرد، اعلام کرده است که آمادهٔ بررسی احیای این سازوکار است.
مفهوم همکاری سهجانبه نخستین بار در دههٔ ۱۹۹۰ مطرح و رسماً در سال ۲۰۰۲ نهادینه شد، ایدهای که لاوروف آن را به یوگنی پریماکوف، رئیس سابق شورای امور بینالملل روسیه، نسبت میدهد.
اگرچه RIC در سالهای پس از تأسیس بهطور منظم تشکیل جلسه میداد، اما در سالهای اخیر شکافی وجود داشته است. آخرین جلسهٔ رهبران RIC در سال ۲۰۱۹، در حاشیهٔ اجلاس گروه ۲۰ (G20) در اوساکا، ژاپن، برگزار شد.
مایکل کوگلمن، عضو ارشد بنیاد آسیا-پاسیفیک، گفت که مودی در هند با «انتخابهای بسیار دشواری» روبهرو است. «واضح است که هند قصد ندارد به روسیه، شریکی بسیار ویژه، پشت کند. و هند به دوستانش پشت نمیکند.»
اما اگر ترامپ تصمیم به اعمال تعرفههای گمرکی یا تحریمهای بیشتر بگیرد، پافشاری هند بر استقلال استراتژیک از آمریکا- یا چندجانبهگرایی، آنطور که هند توصیف میکند- میتواند هزینههایی به همراه داشته باشد.
کوگلمن گفت: «بهترین نتیجه برای هند این است که روسها و اوکراینیها فوراً با آتشبس موافقت کنند، زیرا در نهایت، ترامپ هند را بهعنوان وسیلهای برای فشار بر روسیه زیر فشار قرار میدهد.»
کارشناسان میگویند حتی با وجود اینکه سؤالهایی در مورد چرخش آمریکا بهسمت آسیا در دوران ترامپ مطرح میشود، چنین تعادل مجددی برای کشورهایی مانند هند آسان نخواهد بود. در نهایت، آنها میگویند که آمریکا اگر تصمیم به سرمایهگذاری مجدد در این روابط بگیرد، شریکان دیرینهاش را خواهد یافت که مایل به بازگشت به آغوش آن هستند.
هزینهٔ تعادل مجدد
کوگلمن گفت که تروئیکای RIC (روسیه،هند، چین) در نهایت «بیشتر نمادین خواهد بود تا اساسی».
به این دلیل است که یکی از اضلاع این مثلث «کاملاً کوچک و شکننده است: روابط هند و چین».
کوگلمن افزود در حالی که در ماههای اخیر «کاهش چشمگیری در تنشها» وجود داشته است، «هند و چین همچنان رقیبان استراتژیکاند». پس از چهار سال رویارویی رودررو در امتداد مرز هیمالیا، آنها سرانجام سال گذشته، پس از دیدار مودی و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در کازان، توافق کردند که نیروهایشان را خارج کنند. کوگلمن گفت: «اما آنها همچنان یک مرز طولانی مورد مناقشه دارند» و اعتماد بین این دو غول آسیایی همچنان کم است. وایشناو از بنیاد کارنگی نیز موافق است.
او گفت: «ممکن است موقعیتها و لحظات مغتنمی وجود داشته باشد که منافع کشورها به هم نزدیک شود. اما من گمان میکنم روسیه فراتر از دفاع و انرژی چیز زیادی برای عرضه کردن به هند ندارد.» «در حالی که ممکن است شاهد بهبود روابط اقتصادی با چین باشیم، دشوار است که روندی برای حل اختلافهای امنیتی و ژئواستراتژیک گستردهتر ببینیم.»
جان دانیلوویچ، دیپلمات بازنشستهای که در وزارت امور خارجه آمریکا کار میکرد، گفت که فروپاشی کامل مشارکت آمریکا و هند بهنفع هیچکدام نیست. او گفت: «همکاری در عرصههای دیگر ادامه خواهد یافت، شاید با اشتیاق کمتری نسبت به سالهای اخیر.»
در همین حال، تعرفههای گمرکی ترامپ میتواند به مودی در داخل کشور کمک کند.
وایشناو گفت: «تاکتیکهای سرسختانهٔ ترامپ میتواند جایگاه داخلی مودی را تقویت کند. این تاکتیکها غیرقابلاعتماد بودن دولت آمریکا را برجسته میکند و به مودی امکان میدهد که خودش را فردی نشان دهد که در برابر فشار آمریکا محکم ایستاده است.»
مودی پس از چهار روز درگیری نظامی در ماه مه، پس از کشته شدن ۲۶ غیرنظامی در حملهٔ افراد مسلح در کشمیر در ماه آوریل، با فشار مخالفان بر سر آتشبس با پاکستان روبهرو بود. مخالفان مودی را متهم کردهاند که بهدلیل فشار ترامپ، که بارها ادعا کرده است که میانجی آتشبس بین هند و پاکستان بوده است- ادعایی که هند آن را رد کرده- سختتر و طولانیتر با پاکستان برخورد نمیکند.
وایشناو افزود: «هر تسلیم بیشتری- این بار در برابر آمریکا- از نظر سیاسی میتواند پُرهزینه باشد. مقاومت در برابر ترامپ تصویر مودی را بهعنوان مدافع غرور ملی تقویت میکند.»
بسیاری از تحلیلگران گفتهاند که تعرفههای گمرکی ترامپ را همچنین نتیجهٔ مذاکرات تجاری ناموفق هند و آمریکا میدانند، زیرا دولت هند تمایلی به باز کردن بخشهای کشاورزی و لبنیات آن کشور- که از نظر سیاسی برای دولت هند حساساند- ندارد. تقریباً نیمی از جمعیت هند برای امرار معاش به کشاورزی وابستهاند.
مودی در روزهای اخیر گفته است که اجازه نمیدهد منافع کشاورزان هندی آسیب ببیند، «حتی اگر میدانم که باید هزینهٔ شخصی آن را بپردازم.»
دونتی، از گروه بینالمللی بحران، گفت: «او به رأیدهندگان داخلی بیاعتنایی میکند.»
در نهایت، او گفت که اگر هند و آمریکا به مصالحهای دست یابند که به آنها اجازه دهد از سردی روابط جلوگیری کنند، هر دو سود خواهند برد.
دونتی گفت: «اما گرمی و دوستی وجود نخواهد داشت، و این برای مدتی آشکار خواهد بود.»