Photo via Kelly on Pexels
جمعه ۲۴ مرداد ۱۴۰۴
امید مجد – اندیشهٔ نو: پس از وقفهای که در دورهٔ همهگیری کرونا در کار خطوط هوایی ایجاد شد، مدتی است که این شرکتها به کانون ناآرامیهای کارگری تبدیل شدهاند. شرکتهای هواپیمایی برای جبران زیان احتمالی در دورهٔ کرونا، که پروازها تا مدتی لغو شده بود، پس از شروع به کار مجدد قیمتها را افزایش دادند و بار دیگر سودهای کلان بهدست آورند. و گرچه چند سالی از آن روزها میگذرد، این شرکتها قیمتها را همچنان در همان حد نگه داشتهاند، و تازه هزینههای دیگری نیز به مسافران تحمیل کردهاند، از جمله پرداخت پول اضافی برای دادن چمدان به بار، یا انتخاب صندلی در موقع خرید بلیت، یا حتی خرید نوشابه و غذا در سفر، که زمانی جزو خدمات خطوط هواپیمایی بود. البته کسبوکارهای دیگر نیز همین روند را در پیش گرفتند و قیمت کالاها و خدماتشان را افزایش دادند و در همان حد افزایشیافته هم نگه داشتند، از جمله خودروسازان و فروشگاههای مواد غذایی و لباس و مصالح ساختمانی و غیره.
اما در طرف دیگر، زحمتکشان و کارگران و کارمندان این شرکتها و کسبوکارها یا با کاهش ساعت کار مواجه شدند یا کارشان را از دست دادند، یا در بهترین حالت، با وظایف بیشتری که بر آنها تحمیل شد، مجبور شدند با همان مزد سابق به کار ادامه دهند. کارمندان خطوط هواپیمایی نیز از قاعده مستثنا نیستند و با مزد راکد و شرایط کاری ناعادلانه کار میکنند. خلبانان، دیگر خدمهٔ پرواز، و کارکنان بخش فرودگاهی نیز همگی با وضعی مشابه روبهرو هستند و هر فرصتی پیدا کردهاند برای احقاق حقوقشان تلاش کردهاند.
مهمانداران هواپیما در شرکت «اِیر کانادا» (Air Canada) یکی از همین گروه از زحمتکشاناند که این روزها در حال چانهزنی با کارفرما برای شرایط کار و مزد بهترند. این مهمانداران عضو اتحادیهٔ کارمندان دولتی کانادا (CUPE) هستند. هفتهٔ پیش این اکثریت قاطع مهمانداران شاغل در ایر کانادا رأی دادند که در صورت موفق نشدن در چانهزنی جمعی با کارفرما و پذیرفته نشدن خواستهایشان تا روز ۱۶ اوت، شنبه ۲۵ مرداد، اعتصاب خواهند کرد و هواپیماها را زمینگیر خواهند کرد.
در نمایشی خیرهکننده و کمسابقه در تاریخ اخیر اعتصابهای کارگری در کانادا، ۹۴٫۶درصد از بیش از ۱۰,۰۰۰ مهمانداران هواپیمای عضو اتحادیه در رأیگیری برای اعتصاب شرکت کردند و ۹۹٫۷درصد از آنها رأی به اعتصاب (در صورت نرسیدن به توافق) دادند.
قرارداد جمعی این مهمانداران برای مدت ده سال تنظیم شده بود که اکنون موقع تمدید آن شده است. اکنون زمان مناسبی برای مهمانداران هواپیما است که برای شرایط بهتر کار و مزدهای بیشتر در یکی از سودآورترین شرکتهای کانادایی مبارزه کنند.
بهگفتهٔ یکی از استادان رشتهٔ مطالعات کارگری در دانشگاه مانیتوبا در کانادا، «مهمانداران هواپیما در کانادا سابقهای طولانی در سازماندهی جمعی برای بهبود مزد و شرایط کاری دارند. طی سالها، مهمانداران متشکل در اتحادیه با موفقیت توانستهاند بسیاری از سیاستهای جنسیتی و تحقیرآمیز خطوط هوایی را به چالش بکشند، از جمله اینکه مهمانداران باید سن، قد، و وزن خاصی داشته باشند، لباسهایی با جاذبهٔ جنسی بپوشند، و در صورت ازدواج کردن یا باردار شدن کار را ترک کنند.»
یکی از ناعادلانهترین سیاستهای شرکتهای هواپیمایی این است که فقط زمانی را برای محاسبهٔ مزد مهمانداران هواپیماها محاسبه میکنند که هواپیما از روی زمین بلند شده باشد. به این ترتیب، بسیاری از کارهای حیاتی مهمانداران پیش از پرواز هواپیما، کار مجانی است! بررسیهای ایمنی پیش از پرواز، رسیدگی به موارد اضطراری پزشکی و ایمنی در هواپیما، و کمک به مسافران در هنگام سوار شدن و پیاده شدن از هواپیما، همگی کارهایی است که مهمانداران بدون دریافت هیچ مزدی مجبورند انجام دهند.
بر اساس دادههایی که اتحادیهٔ CUPE جمعآوری کرده است، مهمانداران هواپیما هر ماه تقریباً یک هفتهٔ اضافی بدون دریافت حقوق کار میکنند.
بحتی وقتی که ساعت کار مهمانداران هواپیما با پرواز هواپیما شروع میشود، مزد آنها اغلب بسیار کم است. بر اساس ارقامی که اتحادیه تهیه کرده است، در حالی که تورم در کانادا در ۲۵ سال گذشته ۱۶۹درصد افزایش یافته است، مزد مهمانداران تازهکار در همان دوره فقط ۱۰درصد یا ۳ دلار ناچیز در ساعت افزایش یافته است. مهماندار هواپیمایی که کارش را تازه در ایر کانادا شروع میکند، وقتی ساعتهای کاری اضافیاش را در نظر بگیریم که بدون حقوق کار میکند، در واقع حقوقی که میگیرد کمتر از حداقل مزدی است که دولت فدرال تعیین کرده است.
این در حالی است که مدیران شرکت هواپیمایی ایر کانادا مرتب رو به افزایش بوده است و از میزان دریافتی پیش از همهگیری کرونا هم بیشتر شده است. رئیس/مدیرعامل ایر کانادا سال گذشته نزدیک به ۱۲٫۵میلیون دلار درآمد داشت.
مبارزهٔ مهمانداران ایر کانادا از این لحاظ نیز اهمیت دارد که روی چانهزنی مهمانداران دیگر شرکتهای هواپیمایی نیز اثر خواهد گذاشت که در چند ماه آینده مجبورند برای تمدید قراردادهای کار با کارمندان و کارگرانشان توافق کنند. از آن جملهاند نزدیک به ۳,۰۰۰ مهماندار که برای شرکت هواپیمایی وستجت (Westjet) کار میکنند.
سال گذشته خلبانان ایر کانادا نیز موفق شدند با تهدید به اعتصاب، پیروزیهایی در چانهزنی بر سر شرایط کار و مزد بهدست آورند، از جمله ۴۲درصد افزایش مزد طی چهار سال بعدی.
مکانیکهای هواپیما از دیگر زحمتکشانیاند که برای شرایط کار و مزد بهتر مبارزه میکنند. اعتصاب نزدیک به ۷۰۰ مکانیک در سال گذشته بیش از ۴۰۰ پرواز شرکت وستجت را زمینگیر کرد تا در نهایت توانستند حدود ۲۶درصد افزایش مزد بگیرند.
یکی از مسائل مهم در این اعتصابها دخالت دولت فدرال است. زحمتکشان با هزار زحمت به اتحادیههای صنفی میپیوندند و حق عضویت ماهانه میدهند تا بتوانند دفاع جمعی از خودشان کنند. کارفرمایان هم اتحادیهٔ خودشان را دارند که در عمل همان دولت فدرال است! دولت فدرال هرگاه که بخواهد میتواند با صدور فرمان اجرایی بهبهانهٔ اینکه «خدمات اساسی مختل شده است» به اعتصاب زحمتکشان پایان دهد، که ضربهای کاری به علت وجودی اتحادیههای صنفی زحمتکشان است و تمام تلاش مستقل آنها را میتواند خنثی کند و حتی آنها را بهجرم سرپیچی از دستور دولت مجازات کند.
باید دید در روزهای آینده دولت لیبرال کانادا از این قدرت ناعادلانهاش بهسود کارفرما استفاده خواهد کرد یا نه.
با وجود این، اگر اتحادیههای کارگری بتوانند دست به اقدام هماهنگ بزنند، میتوانند دستاوردهای چشمگیری داشته باشند.
در این روزهای حساس، کارگران ایر کانادا، وستجت، و پورتر (Porter، دیگر شرکت هواپیمایی کانادایی) این فرصت را دارند که بر دستاوردهای اتحادیههای دیگر تکیه کنند.
اگر تلاش و مبارزهٔ نیروی کار خطوط هوایی با موفقیت ادامه یابد، این زحمتکشان ممکن است بهزودی بتوانند بخش بیشتری از سود شرکتهای کارفرما را نصیب خود کنند و زندگی بهتری داشته باشند.