پاشینیان، ترامپ، علیاف و امضای توافق صلح بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان عکس از شبکههای اجتماعی متعلق به ترامپ
شنبه ۱۸ مرداد ۱۴۰۴
حبیب مهرزاد – اندیشهٔ نو: کاخ سفید آمریکا، مقر ریاستجمهوری آن کشور، روز جمعه ۱۷ مرداد اعلام کرد که در آن روز «دونالد ترامپ میزبان الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، و نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان در کاخ سفید بود، جایی که این دو رهبر پس از دههها درگیری تلخ و از دست رفتن جان عدهٔ زیادی، بیانیهٔ مشترک تاریخی صلح را امضا کردند.»
«این دو رهبر همچنین توافقنامههای اقتصادی دوجانبهای با ایالات متحد آمریکا امضا کردند که ظرفیت عظیم منطقهٔ قفقاز جنوبی در حوزهٔ تجارت، ترانزیت، انرژی، زیرساختها، و فناوری را آزاد و فرصتهای جدیدی برای مردم آمریکا و کسبوکارهای آمریکایی ایجاد میکند.»
در ادامهٔ بیانیهٔ کاخ سفید بهنقل از یادداشت ترامپ در شبکههای اجتماعی آمده است: «ارمنستان و آذربایجان بیش از ۳۵ سال درگیری تلخی داشتهاند که منجر به رنجهای عظیمی برای هر دو ملت شده است… خیلیها سعی کردند راهحلی پیدا کنند… ولی ناموفق بودند. با این توافق، ما بالاخره موفق به برقراری صلح شدیم.»
بیانهٔ کاخ سفید سپس به تعریف و تمجید از ترامپ پرداخته و نوشته است: «پرزیدنت ترامپ رئیسجمهور صلح است. او در مقام رئیسجمهور میانجی صلح بین آذربایجان و ارمنستان، کامبوج و تایلند، اسرائیل و ایران، رواندا و جمهوری دموکراتیک کنگو، هند و پاکستان، مصر و اتیوپی، صربستان و کوزوو بوده و پیمان ابراهیم را پیش برده است.»
طبق آنچه در شبکههای اجتماعی بازتاب یافته است، مردم در آذربایجان و ارمنستان هنوز نظر قطعی و مثبت دربارهٔ این توافق ندارند و با تردیدهایی به این توافق سهجانبه نگاه میکنند، چون هنوز از متن کامل و جزئیات این توافق اطلاعی ندارند.
بهگزارش خبرگزاری آپا آذربایجان، متن توافقنامهٔ صلح امضا شده بین ارمنستان و آذربایجان عصر روز ۱۱ اوت (۲۰ مرداد) منتشر خواهد شد.
ترامپ طبق معمول همیشگی این اقدام را «یک اتفاق بزرگ» خواند. او همچنین از امضای قراردادهای دوجانبه با آذربایجان و ارمنستان و افزایش همکاریها در حوزهٔ انرژی، تجارت، و فناوری، به ویژه در بخش هوش مصنوعی خبر داد.
دونالد ترامپ روز جمعه همچنین اعلام کرد که محدودیتهای موجود در همکاریهای دفاعی میان آمریکا و جمهوری آذربایجان را لغو میکند.
بهگزارش خبرگزاریها، بخشی از توافق صلح بین ارمنستان و آذربایجان مربوط به دالان یا کریدور زنگزور (نام آذری) یا سیونیک (نام ارمنی) حدود ۴۰ کیلومتری است که از خاک ارمنستان میگذرد و دو بخش سرزمینی جمهوری آذربایجان، یعنی سرزمین اصلی در شرق ارمنستان و بخش جداافتادهٔ جمهوری خودمختار نخجوان در غرب خاک ارمنستان را به هم وصل میکند.
راه دیگر برای اتصال سرزمین اصلی آذربایجان به جمهوری خودمختار نخجوان از مسیر خاک ایران است که پیش از این استفاده میشده است. با این توافق جدید، آذربایجان حالا مستقیم از دالان زنگزور/سیونیک استفاده میکند و دیگر نیازی به استفاده از مسیری که از خاک ایران میگذرد ندارد.
گفته میشود که کریدور زنگزور/سیونیک را آمریکا بهمدت ۹۹ سال از ارمنستان «اجاره» و ادارهٔ آن را به کنسرسیومی واگذار میکند که قرار است زیرساختهای ریلی، خطوط انتقال گاز و نفت، شبکههای فیبر نوری، و احتمالاً خطوط انتقال برق در مسیر این جادهٔ ۴۰ کیلومتری بسازد. به این ترتیب، آمریکا جای پای خوبی در این منطقه از جهان برای خودش باز میکند.
باز شدن این مسیر پیوند جادهیی مستقیم از باکو به ترکیه را نیز ممکن میکند. به این ترتیب، ترکیه راهی مستقیم برای اتصال به آسیای مرکزی پیدا میکند.
در دوران اتحاد شوروی، یک خط راهآهن و بزرگراه در این منطقه ساخته شده بود. اما پس از درگیری قرهباغ کوهستانی، ارمنستان آن زیرساختها را از بین برد.
آذربایجان مدتها خواستار دسترسی نامحدود به نخجوان از طریق خاک ارمنستان بوده است، ولی ارمنستان این دسترسی را تهدیدی برای حاکمیت آن کشور و مرزهایش با ایران میدانست.
ترامپ از حالا این دالان را بهنام خودش و «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» یا TRIPP، ثبت کرده است.
نکات کلیدی توافق سهجانبه
· آمریکا و ارمنستان و آذربایجان یک پیمان صلح سهجانبه امضا کردند.
· کریدور زنگزور/سیونیک بهمدت ۹۹ سال در اختیار یک کنسرسیوم خصوصی آمریکایی قرار میگیرد.
· آمریکا محدودیتهای همکاری نظامی با جمهوری آذربایجان را لغو میکند.
· توافقنامههای دوجانبهٔ جداگانهای برای همکاری در عرصههای انرژی، تجارت، و هوش مصنوعی امضا شد.
از دیگر انگیزهها و هدفهای ترامپ برای میانجیگری بین ارمنستان و آذربایجان میتوان به پیوستن آذربایجان به پیمان ابراهیم و نامزد کردن ترامپ برای جایزهٔ صلح نوبل اشاره کرد. البته آذربایجان هماکنون نیز همکاری دفاعی نزدیکی با اسرائیل دارد و نقشی ضمنی در تنشهای اسرائیل با ایران ایفا کرده است.
آمریکا در عوض توافق ارمنستان با ایجاد دالان زنگزور/سیونیک متعهد شده است که تضمینهای امنیتی و کمکهای اقتصادی بلندمدت به ارمنستان بدهد.
افزایش حضور آمریکا در منطقهٔ قفقاز
این توافق تغییراتی مهم در منطقهٔ قفقاز بهوجود میآورد. آمریکا با گرفتن مجوز ۹۹ساله جای پای لجستیکی مناسبی بین دریای خزر و دریای سیاه به دست میآورد و در واقع به منطقهای در همسایگی روسیه و جمهوری اسلامی ایران نفوذ میکند. نارضایتی ایران و روسیه به همین دلیل است.
بیانیهٔ وزارت امور خارجهٔ جمهوری اسلامی
وزارت امور خارجهٔ جمهوری اسلامی ایران هم بیانیهای منتشر کرد و به توافق دیروز ارمنستان و آذربایجان در کاخ سفید واکنش نشان داد. در این بیانیه آمده است که «جمهوری اسلامی با دقت روندهای جاری در منطقه قفقاز جنوبی را دنبال میکند و با هر دو کشور همسایه، جمهوری آذربایجان و جمهوری ارمنستان، در خصوص این تحولات در ارتباط است.»
در این بیانیه، جمهوری اسلامی ضمن استقبال از توافق صلح بین ارمنستان و آذربایجان، «در عین حال نگرانی خود را از پیامدهای منفی هرگونه مداخلهٔ خارجی به هر شیوه و شکلی، بهویژه در مجاورت مرزهای مشترک که مخل امنیت و ثبات پایدار منطقه باشد ابراز میدارد.»
موضع جمهوری اسلامی ایران این است که «ایجاد مسیرهای ارتباطی و رفع انسداد شبکههای مواصلاتی زمانی در خدمت ثبات، امنیت، و توسعهٔ اقتصادی ملتهای منطقه خواهد بود که در چارچوب منافع متقابل، رعایت حاکمیت ملی، و تمامیت ارضی کشورهای منطقه و بدون مداخلات خارجی باشد.»
جمهوری اسلامی ایران در ضمن اعلام کرده است که «آماده تداوم همکاریهای سازنده و مبتنی بر منافع متقابل با هر دو کشور جمهوری آذربایجان و جمهوری ارمنستان برای صیانت از صلح و ثبات و توسعه اقتصادی منطقه» است.
اما علیاکبر ولایتی، مشاور خامنهای در امور بینالملل، در واکنش به توافق بین آذربایجان و ارمنستان و اجارهٔ ۹۹سالهٔ دالان زنگزو/سیونیک گفت: «مگر قفقاز جنوبی یک منطقهٔ بیصاحب است که ترامپ آن را اجاره کند؟ قفقاز یکی از حساسترین نقاط جغرافیایی دنیاست و این گذرگاه نه به دالانی در مالکیت ترامپ، بلکه به گورستانی برای مزدوران ترامپ تبدیل خواهد شد.»
او افزود: «ایران تأکید کرده است که چه با روسیه و چه بدون روسیه در راستای امنیت قفقاز جنوبی حرکت خواهد کرد و البته معتقدیم که روسیه نیز به لحاظ راهبردی با این کریدور مخالف است.»
واکنش روسیه
ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت امور خارجی روسیه، در واکنش به امضای توافق صلح بین ارمنستان و آذربایجان گفت که پیشنویس این توافق صلح «مثبت» است و دولت روسیه امیدوار است که این امر به صلح در منطقه قفقاز کمک کند.
با وجود این، او افزود که ورود و دخالت بازیگران فرامنطقهیی به قفقاز نباید باعث بروز مشکلات بیشتر در این منطقه شود و بهترین گزینه یافتن راهحلهایی با حمایت روسیه و ایران و ترکیه است. او تصریح کرد که امضای این توافقنامه اهمیتی اساسی در برقراری صلح خواهد داشت و عادیسازی روابط میان این دو کشور نیز باید در چارچوب منطقهیی و بر پایهٔ منافع و احترام کامل به اولویتهای دو طرف و کشورهای همسایه باشد.