طوفان گردوغبار در بغداد، اردیبهشت ۱۴۰۴ عکس از Ahmad Al-Rubaye/AFP
پنجشنبه ۲۶ تیر ۱۴۰۴
تقریبا نیمی از جمعیت جهان نیز در معرض گردوغبار بیشتر از آستانهٔ ایمنی سازمان جهانی بهداشت قرار دارند.
امید مجد – اندیشهٔ نو: بهگزارش سایت خبری سازمان ملل متحد، گزارش جدید سازمان جهانی هواشناسی سازمان ملل متحد (WMO) که روز ۱۰ ژوییه (۱۹ تیر) منتشر شد، حاکی از آن است که طوفانهای شن و گردوغبار بهعلت تغییرات نامطلوب آبوهوایی علاوه بر اینکه هزینههای سنگین اقتصادی دارد، به «مرگومیر زودرس» منجر میشود. در حال حاضر بیش از ۳۳۰میلیون نفر در ۱۵۰ کشور جهان تحت تأثیر این وضع قرار دارند.
در نظر بگیرید: در مصر سه هرم بزرگ در جیزه وجود دارد. حالا تصور کنید اگر ۳۰۷ هرم عظیم از این نوع داشته باشیم و همهٔ آنها از هم بپاشد. در این صورت، بیش از دو میلیارد تُن شن و ذرات گردوغبار خواهیم داشت.
طبق گزارش سالانهٔ سازمان جهانی هواشناسی در مورد طوفانهایی که چنین ذراتی را در سراسر جهان پراکنده میکنند، هر سال به همین اندازه، یعنی بیش از دو میلیارد تُن ذرات شن و گردوغبار، وارد جوّ زمین میشود.
سهلست سائولو، دبیرکل سازمان جهانی هواشناسی، میگوید: «طوفان شن و گردوغبار فقط بهمعنای پنجرههای کثیف و آسمان غبارگرفته نیست. به سلامت و کیفیت زندگی میلیونها نفر آسیب میزند و میلیونها دلار هزینه دارد.»
حرکت شن و غبار فرایند آبوهوایی طبیعی است، اما افزایش تخریب زمین و سوءمدیریت آب در چند دههٔ گذشته گسترش جغرافیایی آن را بیشتر کرده است.
ذرات گردوغبار و شن- که ۸۰درصدش از شمال آفریقا و خاورمیانه میآید– ممکن است هزاران کیلومتر در ورای مرزها و اقیانوسها منتقل شود.
سارا باسارت، کارشناس علمی سازمان جهانی هواشناسی، میگوید: «آنچه با طوفانی در صحرا آغاز میشود ممکن است آسمان اروپا را تیره و تاریک کند. آنچه در آسیای مرکزی از زمین برمیخیزد ممکن است کیفیت هوا را در چین تغییر دهد. جوّ مرز نمیشناسد.»
و این دقیقاً همان چیزی است که در سال ۲۰۲۴ رخ داد. گردوغبار و شن و ماسه صحرای غربی تا جزایر قناری اسپانیا رفت. و خشکسالی و بادهای شدید در مغولستان گردوغبار را به پکن و شمال چین برد.
طوفانها میتوانند جلوی تابش نور خورشید را بگیرند و زیستبومهای خشکی و آبی (اقیانوس) را تغییر دهند. این رخدادهای آب و هوایی علاوه بر تأثیرات زیست محیطی، تأثیرات عمیقی بر انسان و اقتصاد آنها دارد.
رولا دشتی، رئیس مشترک ائتلاف سازمان ملل متحد برای مبارزه با طوفانهای شن و گردوغبار، گفت: «طوفان های شن و گرد و غبار که زمانی فصلی یا محلی در نظر گرفته می شدند، به یک خطر جهانی مداوم و تشدید شده تبدیل شده اند.»
بین سال های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲، بیش از ۳٫۸میلیارد نفر در معرض ذرات گردوغبار قرار گرفتند. مناطقی که بیشترین آسیب را دیدند در ۸۷درصد از مواقع در معرض گردوغبار قرار داشتند.
این ذرات بیماریهای قلبی عروقی را شدیدتر میکنند و اثرات نامطلوب دیگری بر سلامت دارند. به همین دلیل، این وضع سالانه به مرگ زودرس ۷میلیون نفر، بهویژه در میان جمعیتهای آسیبپذیر، منجر میشود.
از منظر اقتصادی، این طوفانها ممکن است به کاهش ۲۰درصدی تولید محصولات کشاورزی در جوامع روستایی منجر شود و ساکنان را به گرسنگی و فقر سوق دهد.
در سال ۲۰۲۴، فقط در خاورمیانه و شمال آفریقا، خسارت اقتصادی طوفانهای شن و گردوغبار معادل ۲٫۵درصد از تولید ناخالص داخلی منطقه بود.
سازمان جهانی هواشناسی از جامعهٔ بینالمللی میخواهد که در سیستمهای هشدار اولیه و ردیابی دادهها سرمایهگذاری بیشتر کنند.
بهگفتهٔ خانم دشتی، «هیچ کشوری، هر چقدر هم که آماده باشد، نمیتواند بهتنهایی با این مشکل مقابله کند. طوفانهای شن و گردوغبار تهدیدی فرامرزیاند که مقابله با آن به اقدامات هماهنگ، چندبخشی، و چندجانبه نیاز دارد.»
سازمان ملل متحد دههٔ ۲۰۲۵-۲۰۲۴ را دههٔ مبارزه با طوفانهای شن و گردوغبار اعلام کرده است.
فیلیمون یانگ، رئیس مجمع عمومی سازمان ملل متحد، از کشورهای عضو خواسته است که از آگاهی به عمل و از تفرقه و عمل جداگانه بهسوی اقدام هماهنگی حرکت کنند.