پناهندگان افغانستانی اخراجشده از ایران در اسلامقلعه در مرز ایران و افغانستان، ۱۴ تیر ۱۴۰۴ عکس: محسن کریمی، خبرگزاری فرانسه
یکشنبه ۱۵ تیر ۱۴۰۴
لیندا سارنگ – اندیشهٔ نو: جمهوری اسلامی ایران روز یکشنبه ۱۵ تیر را آخرین روز مهلت بازگشت مهاجران افغانستانی به کشورشان اعلام کرده است. مقامهای جمهوری اسلامی ایران در روزهای اخیر و در پی حملههای اسرائیل به خاک ایران، و سپس برقراری آتشبس، بر اخراج اتباع خارجی فاقد مدارک معتبر، بهخصوص اتباع افغانستان، از خاک ایران تأکید کردهاند.
جمهوری اسلامی بهدلیل یا بهبهانهٔ نگرانی در مورد امنیت کشور پس از درگیری با اسرائیل به افغانهای ساکن ایران تا روز یکشنبه مهلت داده است که ایران را ترک کنند. در همین حال، گروههای حقوق بشری هشدار میدهند که اخراجهای جمعی این پناهندگان و مهاجران و بازگشت آنها به افغانستان میتواند افغانستان را بیثبات کند.
جمهوری اسلامی به میلیونها مهاجر و پناهندهٔ افغان در ایران گفته است که اگر پس از پایان مهلت تعیینشده (یکشنبه ۱۵ تیر ۱۴۰۴) هنوز در ایران باشند، در خطر بازداشت قرار دارند.
سازمانهای انساندوستانه هشدار دادهاند كه تبعید گستردهٔ مهاجران و پناهندگان افغان از ایران میتواند افغانستان را که یكی از فقیرترین کشورهای جهان است بیثبات كند. در ایران در حدود ۴میلیون مهاجر و پناهنده از افغانستان ساکناند که بسیاری از آنها دهها سال در ایران زندگی و کار کردهاند.
دو سال پیش جمهوری اسلامی ایران تلاش برای اخراج اتباع بیگانه را که «غیرقانونی» در ایران زندگی میکنند آغاز کرد. در فروردین امسال (۱۴۰۴)، دولت ایران به افغانهای ساکن ایران که مدرک اقامت معتبر ندارند هشدار داد که باید تا روز یکشنبه ۱۵ تیر داوطلبانه ایران را ترک كنند یا اخراج خواهند شد.
از آن زمان تا کنون بیش از ۷۰۰هزار افغان ایران را ترک کردهاند و صدها هزار نفر دیگر با اخراج روبهرو هستند. سازمان بینالمللی مهاجرت وابسته به سازمان ملل متحد گفته است که «فقط در ماه ژوئن امسال بیش از ۲۳۰هزار نفر تبعهٔ افغان ایران را ترک کردهاند.»
دولت ایران میگوید افغانهایی را که برای فرار از جنگ، فقر، و حکومت طالبان از کشورشان فرار کردهاند هدف قرار نمیدهد. بتول اکبری، صاحب رستوران، به خبرنگار الجزیره گفته است که افغانهایی که در تهران زندگی میکنند از «جوّ ضدّافغان» آسیب دیدهاند و افزود که دیدن «افرادی که از تنها خانهای که میشناسند» بیرون میشوند بسیار تأسفآور است. او میگوید که «متولد شدن در ایران به ما این احساس را میدهد که دو وطن داریم. پدر و مادر ما اهل افغانستان هستند، اما ایران جایی است که ما همیشه خانه و وطن خودمان میدانیم.»
این اخراجها باعث پاشیده شدن بسیاری از خانوادههای افغان نیز شده است که فرزندانشان در ایران به دنیا آمدهاند، ازدواج کردهاند، صاحب فرزند شدهاند، و سالهای در ایران کار و زندگی کردهاند.
دفتر کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد (UNHCR) تخمین میزند که ایران در طول جنگ با اسرائیل بهطور متوسط روزانه بیش از ۳۰هزار افغان را اخراج کرده است. پیش از جنگ این رقم در حدود ۲۰۰۰ نفر بود.
فاطمهٔ مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی ایران، روز سهشنبه ۱۰ تیر گفت: «ما همیشه تلاش کردهایم که میزبان خوبی باشیم، اما امنیت ملی یک اولویت است و طبیعتاً اتباع غیرقانونی باید [به کشورشان] بازگردند.»
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان گفت که در اواخر ماه میلادی گذشته، بیش از نیمی از ۱٫۲میلیون افغانستانی که به افغانستان بازگشتهاند آنهاییاند که پس از آن از ایران رفتند که جمهوری اسلامی در اول فروردین ۱۴۰۴ اعلام کردند که اتباع بیگانه باید تا ۱۵ تیر از ایران خارج شوند.
عرفات جمال، نمایندهٔ کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در افغانستان، در توصیف این صحنه در یک گذرگاه مرزی گفت: «آنها با اتوبوس میآیند و گاهی پنج اتوبوس در یک زمان با خانوادهها و دیگران میرسند. آنها را از اتوبوس پیاده میکنند در حالی که سرگشته، سردرگم، خسته، و گرسنهاند.»
رسول سردار، خبرنگار الجزیره که از تهران گزارش میدهد، گفت که در جمهوری اسلامی افغانها را مقصر مشکلات اقتصادی، کمبودها، و مسائل اجتماعی ایران وانمود میکنند. او افزود: «پس از دوازده روز درگیری بین ایران و اسرائیل و طرح ادعاهایی مبنی بر اینکه اسرائیل افغانها را بهعنوان جاسوس استخدام کرده است، این اتهامها به افغانها با لفاظیهای سیاسی و کارزارهای افغانستیزی در رسانههای اجتماعی شدت یافته است.»