گنبد طلایی آمریکا تولید طرح از Gemini
یکشنبه ۸ تیر ۱۴۰۴
تفسیری از نیل دگراس تایسون
برگردان از الف. هوشیار
شاید شنیده باشید که طرحهایی برای ساخت «گنبد طلایی» بر فراز ایالات متحده مطرح شده تا کشور را از موشکهای دشمنان مصون نگه دارد. این ایده الهامگرفته از «گنبد آهنی» اسرائیل است – سامانه دفاع موشکی که با ردیابی پرتابههای ورودی، موشکهایی برای انهدام آنها در میانه آسمان شلیک میکند. نام «گنبد آهنی» تداعیگر استحکام است؛ آهن فلزی مستحکم و مادهای سازنده آسمانخراشهاست.
اما طلا در جدول تناوبی یکی از نرمترین فلزات است. به صحنههای کلاسیک کارتونها یا فیلمهای وسترن توجه کنید که اصالت سکه طلا با گاز زدن تأیید میشد: فشار دندان بر آن فرورفتگی ایجاد میکرد. بنابراین نامگذاری یک سامانه دفاعی با عنوان «گنبد طلایی» ناهمخوان است – این امر بیش از آنکه نشانه شناخت علمی باشد، بیانگر علاقه به ظواهر پر زرقوبرق است. با این حال، هسته مفهومی این ایده شایسته بررسی است: آیا چنین سامانهای عملی و منطقی است؟
سامانههای دفاعی موجود و ردهبندی موشکها
ایالات متحده هماکنون سامانههای دفاع موشکی در گرینلند و سواحل غربی دارد که برای رهگیری موشکهای بالستیک قاره پیما (ICBM) طراحی شدهاند. برای این کار، ماهوارهها پرتاب این موشکها را شناسایی میکنند و با عبور موشک از خط افق، اقدام به رهگیری آن در میانه پرواز میکنند. موشکها عمدتاً در دو رده اصلی جای میگیرند:
۱. موشکهای بالستیک: با سرعت و ارتفاع فوقالعاده پرتاب میشوند، از جو زمین خارج شده و بیشتر مسیر را در مسیر زیرمداری طی میکنند (یعنی پس از خروج از جو، تنها گرانش مسیر آنها را تعیین میکند). مرگبار بودن این موشکها ناشی از قابلیت اصابت به هر نقطه زمین ظرف ۴۵ دقیقه است.
۲. موشکهای هایپرسونیک و توپخانهای: از سکوهای متحرک شلیک میشوند و ردیابی مبدأ آنها دشوارتر است. دشمن برای استفاده مؤثر باید به هدف نزدیکتر باشد، چرا که برد آنها مانند موشکهای بالستیک بینقارهای نیست.
چالشهای محافظت جامع
آیا محافظت از کشوری به وسعت ایالات متحده (با احتساب آلاسکا، هاوایی و مناطق دورافتاده) عملاً ممکن است؟ دفاع در برابر دشمنان شناختهشده در جهات خاصی امکانپذیر است، اما پوشش کامل تمامی جهات جغرافیایی مستلزم آن است که گویی تمام جهان بالقوه دشمن ماست – فرضیهای هشداردهنده درباره آینده دیپلماسی آمریکا.
هزینه و کارایی
هزینه اجرای چنین طرحی دستکم صدها میلیارد دلار تخمین زده میشود. اما پرسش کلیدی اینجاست: «گنبد طلایی» حتی در صورت ساخت، تا چه حد موثر است؟ این سامانه صرفاً حملات هوایی یا فضایی را خنثی میکند و در برابر تهدیدات درونمرزی (مانند حمل سلاح اتمی با کامیون به شهرها) ناتوان است.
هشدار تاریخی: درس اُپنهایمر
در سال ۱۹۴۶، از رابرت اُپنهایمر در جلسه غیرعلنی سنا دربارهٔ امنیت در عصر سلاحهای اتمی پرسیده شد:
«با کدام فناوری میتوان بمب اتمی مخفیشده در نیویورک را کشف کرد؟»
پاسخ او تلخ بود:
«فقط یک پیچگوشتی لازم است تا تمام محمولههای ورودی به شهر را باز کنیم و بازرسی کنیم!»
این نشان میدهد سیستمهای دفاعی پرزرقوبرق ممکن است تنها شیوه جنگ را تغییر دهند، نه اینکه آن را منتفی سازند.
راهحل بنیادی: اندیشهٔ لینکلن
شاید پاسخ واقعی را آبراهام لینکلن قرنها پیش داده باشد: «باید دشمنان را با دوستی مغلوب کنیم.»
جهانی که در آن دشمنی به دوستی بدل شود آرمانی شایستهٔ تلاش است.