پنجشنبه ۵ تیر ۱۴۰۴
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: امروز، ۲۶ ژوئن ۲۰۲۵ (۵ تیر ۱۴۰۴)، هشتادمین سالگرد تصویب منشور سازمان ملل متحد و شکلگیری و آغاز به کار این سازمان بینالمللی است. در ماههای آخر جنگ جهانی دوم، پنجاه کشور در شهر سانفرانسیسکو گرد هم آمدند و در پایان «کنفرانس ملل متحد» اساسنامه یا منشور سازمان ملل متحد را در روز ۲۶ ژوئن ۱۹۴۵ امضا کردند. منشور سازمان ملل متحد از ۲۴ اکتبر همان سال به اجرا گذاشته شد و سازمان ملل متحد رسماً کارش را آغاز کرد. ایران جزو یکی از پنجاه کشور امضاکنندهٔ منشور سازمان ملل متحد بود. این سند سپس در مجلس شورای ملی تصویب شد.
سازمان ملل متحد که کارش را پس از پایان جنگ جهانی آغاز کرد، جایگزین «جامعهٔ ملل» شد که در دهم ژانویهٔ ۱۹۲۰ بعد از کنفرانس صلح پاریس- که رسماً به جنگ جهانی اول پایان داد- تأسیس شده بود. هدف اصلی این هر دو سازمان این بود که دیگر جهان شاهد جنگ نباشد.
در مقدمهٔ این منشور آمده است: «ما مردم ملل متحد با تصمیم به محفوظ داشتن نسلهای آینده از بلای جنگ، که دوبار در مدت عمر انسانی افراد بشر را دچار مصائب بیاننشدنی کرده، با اعلام مجدد ایمان به حقوق بنیادی بشر و به کرامت و ارزش شخصیت انسانی و به برابری حقوق مرد و زن و همچنین بین ملتها […] مصصم شدهایم که برای تحقق این مقاصد تشریک مساعی کنیم.»
بهمناسب هشتادمین سالگرد تصویب منشور سازمان ملل متحد، روز پنجشنبه ۵ تیر مراسمی در سالن مجمع عمومی این سازمان در مقر اصلی آن در نیویورک برگزار شد.
آنتونیو گوترش، دبیرکل کنونی سازمان ملل، در این مراسم هشدار داد که اصول منشور در معرض تهدید فزایندهای قرار دارد و باید از آن بهعنوان بستری مناسب در روابط بین ملتها دفاع کرد.
او افزود: «منشور سازمان ملل متحد اختیاری نیست که فقط آنچه را دوست داریم بپذیریم، بلکه سنگبنای روابط بینالمللی است.» او بر لزوم تعهد مجدد به «صلح، عدالت، پیشرفت، برای ما مردم متحد» تأکید کرد.
کارولین رودریگز-بیرکت، رئیس شورای امنیت در ماه ژوئن، بر ضرورت اقدام جمعی مجدد برای مقابله با تهدیدهای جهانی در حال ظهور تأکید کرد.
او گفت: «بگذارید این هشتادمین سالگرد منشور نهفقط فرصتی برای تأمل باشد، بلکه فراخوانی برای اقدام باشد.»
در همین مراسم، قاضی یوجی ایواساوا، رئیس دیوان بینالمللی دادگستری، در مورد پیشرفتهای به دست آمده از سال ۱۹۴۵ و چالشهایی صحبت کرد که هنوز جامعهٔ جهانی با آنها مواجه است.
او گفت: «در این هشتاد سال جامعهٔ جهانی به پیشرفتهای چشمگیری دست یافته است. با این حال، با چالشهای زیادی نیز روبهرو است. چشمانداز تهیهکنندگان منشور برای حمایت از حاکمیت قانون برای حفظ صلح و امنیت بینالمللی، نهفقط هنوز موضوعیت دارد، بلکه ضروری است.»
امروزه سازمان ملل متحد ۱۹۳ عضو و تعداد زیادی نهادهای وابسته مانند شورای امنیت و یونسکو و دیوان بینالمللی دادگستری و سازمان بینالمللی انرژی اتمی دارد. اساسنامهٔ دیوان بینالمللی دادگستری بخشی از منشور سازمان ملل متحد است. مقر اصلی این سازمان در نیویورک است و دفترهایی نیز در ژنو، وین، نایروبی، و لاهه دارد.
منشور سازمان ملل متحد یک مقدمه و ۱۹ فصل دارد که در آنها به هدفها، عضوگیری، تشکیلات، نهادها و سازمانهای وابسته به سازمان ملل متحد، و موضوعهای دیگر پرداخته شده است.
گرچه در منشور سازمان ملل متحد بیش از همه بر صلح، خلعسلاح، حقوق بشر، حق حاکمیت ملی، و حفظ تمامیت ارضی کشورها تأکید شده است، امروزه شالودههای این سازمان بهعلت اقدامهای خودسرانهٔ دولتهایی مانند اسرائیل و آمریکا ضربه خورده است و چنین دولتهایی در عمل به اصول این سازمان بینالمللی بیاعتنایی میکنند. نپرداختن حق عضویت یا کاهش کمک مالی به این سازمان، از جمله از جانب آمریکا، از دیگر مشکلات کنونی این سازمان است که اوضاع مالی آن را خراب کرده است.
اصلاح تشکیلات و کارکرد سازمان ملل متحد، از جمله تغییر در ترکیب شورای امنیت و حذف حق وتو، از موضوعهایی است که امروزه در جهان مورد بحث است.