iStock
تحلیلی از مالن بیکر
ترجمه و تلخیص از الف. هوشیار
شنبه ۱۰ خرداد ۱۴۰۴
در تمام روایات، چین بر این باور بود که با رئیسجمهور ترامپ به آتشبسی نسبی دست یافته است، در حالی که مذاکرات برای دستیابی به آنچه هر دو طرف بهوضوح میخواستند، یعنی راهی برای خروج از تشدید دیوانهوار اعمال تعرفههای گمرکی، در جریان بود. آنها نود روز فرصت داشتند تا این کار را به نتیجه برسانند، که مدت معقولی به نظر میرسد. اما چینیها در این هفته دیدند که ترامپ ناگهان بهشدت علیه آنها نه در یک، نه در دو، بلکه در سه جبهه موضع گرفته است.
اول خبر رسید که ترامپ برخی از شرکتهای آمریکایی را از فروش نرمافزارهای طراحی نیمرساناها به چین، همراه با فناوری هوافضای مورد استفاده برای ساختن هواپیما، منع کرده است. این اتفاق بزرگی برای چین است که مقادیر عظیمی سرمایه به صنعت نیمرسانا سرازیر کرده است تا خودش پیشگام این فناوری شود. همین امر در مورد بلندپروازی چینیها برای ساختن رقیبی دولتی برای بوئینگ نیز صادق است.
دوم، مارکو روبیو، وزیر امور خارجهٔ ایالات متحد آمریکا، اعلام کرد که آن کشور «ویزای دانشجویان چینی را با شدت باطل خواهد کرد.» طبق گزارش سیانان (CNN)، بیش از ۲۷۰هزار دانشجوی چینی در سال ۲۰۲۴ در آمریکا بودند که بسیاری از آنها از خانوادههای طبقهٔ متوسط در چین آمده بودند.
و سوم، دونالد ترامپ در رسانههای اجتماعیاش یکی دیگر از سخنرانیهای طولانی و تا حدودی نامربوط به واقعیت را منتشر کرد و بیوقفه در مورد چگونگی نجات دادن چین از یک خطر اقتصادی بزرگ، که خودش چین را در آن قرار داده بود، صحبت کرد و اینکه هر کاری که کرده از روی نیکخواهی خالصانه بوده است. این سخنرانی با این اتهام به پایان رسید که چین توافق با آمریکا در روند مذاکرات بر سر عوارض گمرکی (تعرفهها) را نقض کرده است. او مشخص نکرد که چگونه این کار را کردهاند. او صحبتش را فقط با این تهدید پنهان به پایان رساند که «نتیجهٔ آقای مهربان بودن همینه.» و این نشان میدهد که ممکن است نوعی تلافی در راه باشد.
جیمسون گریر، نمایندهٔ تجاری آمریکا، بعداً گفت که کُندی چین در اعطای مجوز صادرات به شرکتها برای مواد معدنی کمیاب یکی از دلایلی بود که او فکر کرد دولت چین توافق را نقض کرد. گفتنی است که چین در ماه آوریل سیستم جدیدی برای صدور مجوز صادرات مواد معدنی کمیاب راهاندازی کرد و این فقط برای آمریکا نبوده است. پیش از این از گریر پرسیده شده بود که آیا سیستم صادرات مواد معدنی کمیاب در توافق بین آمریکا و چین منظور شده است، و او گفته بود: «بله، چینیها موافقت کردهاند که این اقدامات متقابل را حذف کنند.»
اما در مواجهه با عدماقدام در این مورد، آمریکاییها شروع به ابراز تردید کردند. جان هیکاوی، رئیس استورمکراو کپیتال، در آن زمان به سیانان گفت: «من تعجبی نمیکنم که آقای گریر آنچه را که امیدوار است رخ بدهد بیان میکند، نه آنچه واقعاً مذاکره شده است.»
خوب، این البته نقطهضعف روش کلی ترامپ در جستوجوی رسیدن به توافقها عمدتاً بر اساس اصول کلی و بدون علاقهٔ بیش از حد به «جزئیات خستهکننده» است. و این اولین باری نخواهد بود که دو طرف توافقی را با میانجیگری دولت ترامپ حاصل شده، با درکی کاملاً متفاوت از آنچه توافق شده، به پایان میبرند. بیدلیل نیست که مذاکرات تجاری حرفهیی و کارشناسی معمولاً زمانبر است. جزئیات طولانی و دشواری وجود دارد که دقیقاً مشخص میکند چه چیزی در توافق نهایی گنجانده شود و چه چیزی نشود. هیچیک از اینها نیز با هرجومرج ناشی از حکم دادگاه بینالمللی تجارت آمریکا، که تعرفههای گمرکی ترامپ را غیرقانونی اعلام کرد، آسانتر نشده است.
برخی از اعضای تیم ترامپ ممکن است در انظار عمومی گفته باشند که کشورها به مذاکره با آمریکا ادامه میدهند، انگار که هیچ اتفاقی نیفتاده است. اما در مورد چین، اسکات بسنت دیروز گفته بود که مذاکرات تجاری بین آمریکا و چین «کمی متوقف شده است.» به نظر او، با تماس بین رئیسجمهور ترامپ و رهبر چین شی جینپینگ، این فرایند ممکن است نیاز به احیا داشته باشد.
اولاً، من گمان میکنم، و نمیتوانم باور کنم، که بسنت این را نمیداند، که بسیار بعید است که رئیسجمهور شی موافقت کند مستقیماً با ترامپ صحبت کند، در حالی که آمریکا بهتازگی از چند جبهه به چین حمله کرده است، بهخصوص با توجه به تمایل ترامپ به دروغ گفتن در مورد روح و محتوای تماسهایی که میگیرد. به یاد بیاورید، فقط چند هفته پیش بود که او با ادعای اینکه شی جینپینگ با او تماس گرفته بود، چینیها را بسیار عصبانی کرد. این ادعا در روزهای پس از طرح آن و تکذیب دولت چین بیسروصدا محو شد.
پس اسکات بسنت اینجا چه کار میکند؟ خوب، من گمان میکنم او در تلاش است که از بالا مدیریت کند. من شرط میبندم که دستورالعملهای ترامپ به او برای آنچه باید از چینیها مطالبه کنند کاملاً غیرواقعی است. به یاد بیاورید، ما بازخوردهایی از کشورهای دیگر درگیر در مذاکرات در مورد تعرفههای گمرکی با طرف آمریکایی شنیده بودیم که گفته بودند خواستهای آنها «وحشتناک» بود.
خوب، بسنت میداند که طرف چینی هرگز نمیتواند با آنچه قرار است به چینیها بگوید موافقت کند. او با پیشنهاد اینکه این فرایند متوقف شده است و نیاز به مداخلهٔ یک معاملهگر ماهر دارد، ترامپ را به گونهای چاپلوسی میکند که ترامپ نمیتواند به آن پاسخ ندهد. توجه کنید. او گفت: «با توجه به اهمیت مذاکرات، این امر مستلزم این است که هر دو رهبر با یکدیگر همکاری کنند. آنها رابطهٔ بسیار خوبی دارند.»
چین احتمالاً اکنون بدترین سناریو را فرض میگیرد. و این را بهعنوان نشانهای از این میداند که آمریکا قصد دارد بهطور کامل به مسیر قبلی، یعنی جدایی ناگهانی و اجباری بین اقتصادهای چین و آمریکا، بازگردد. این با اقدامات آمریکا سازگار و تصویر بسیار خطرناکی برای چین است. زمانی که دو قدرت بزرگ رقیب به این شیوه از هم جدا میشوند و این کار را با درجهای از دشمنی و بیاعتمادی متقابل میکنند، در گذشته دیدهایم که جنگ به دنبال دارد. احتمال زیادی دارد که ترامپ اصلاً قصد انجام این کار را نداشته باشد. با توجه به اینکه فشار تعرفههای گمرکی او را تا حدی به هم ریخته است، شاید در تلاش برای بازسازی نفوذش بر چین باشد. آنها نمیتوانند چین را مجبور به پذیرش توافقی کاملاً یکطرفه بهنفع آمریکا کنند. بنابراین، لغو ویزاهای دانشجویی، اعمال محدودیتهای صادراتی، تهدید به اعمال عوارض گمرکی بیشتر در صورت فراهم شدن وسیلهای، از جمله اقدامهایی است که ترامپ زورگو بهشدت به آنها جذب میشود.
من فقط گمان میکنم که چین این اقدامها را کاملاً متفاوت تفسیر خواهد کرد، زیرا در کنار همهٔ اینها، بهتازگی شاهد آغاز پروژهٔ ۱۷۵میلیارد دلاری گنبد طلایی ترامپ بودند- یک سپر دفاع موشکی از ساحل تا ساحل. ترس چین این است که چنین سیستمی به ارتش آمریکا امکان میدهد که در نقاط دیگری در جهان با مصونیت بیشتری علیه چین عمل کند. و دیگر از این ترس نداشته باشند که هر دو طرف میتوانند آسیبهای ویرانگری به یکدیگر وارد کنند. اکنون نشانههایی از این وضع را میبینیم. مجمع دفاعی سالانهٔ شانگریلا در سنگاپور در حال برگزاری است. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، الآن برای شرکت در این نشست در سنگاپور است. و این در حالی است که تنشها بین آمریکا و چین در حال افزایش است و ترامپ با اقدامات اخیرش به نظر میرسد که در تلاش برای بازگرداندن اهرم فشار بر چین است.
هگست در سخنرانی اصلیاش در سنگاپور به متحدان آمریکا در منطقهٔ اقیانوس هند-اقیانوس آرام اطمینان داد که آنها را در مواجهه با فشارهای نظامی و اقتصادی فزایندهٔ چین تنها نخواهند گذاشت و با لحنی تند و بیپرده گفت: «قصد نداریم روی آن سرپوش بگذاریم؛ تهدیدی که چین ایجاد میکند واقعی است. و میتواند قریبالوقوع باشد.» این سخنان نشاندهندهٔ تغییر لحن چشمگیری نسبت به رویکرد قبلی است که بیشتر بر روی مذاکره و همکاری تمرکز داشت. همچنین، هگست به جاهطلبیهای چین در آمریکای لاتین، بهویژه تلاشهایش برای افزایش نفوذ بر کانال پاناما، اشاره کرد. او تعهد دولتهای قبلی آمریکا را برای تقویت قابلیتهای نظامی این کشور در منطقه تکرار کرد تا بازدارندگی قویتری ایجاد شود.
تصمیم چین برای نرفتن وزیر دفاعش به این نشست مهم امنیتی و اعزام یک هیئت دانشگاهی سطح پایینتر به آن نشانهای روشن از نارضایتی و احتمالاً اعتراض به رویکرد فعلی آمریکاست. این حرکت را میتوان سیگنالی قوی از دولت چین تلقی کرد مبنی بر اینکه در شرایط فعلی علاقهای به گفتوگو ندارند و ترجیح میدهند با اقدامات عملی به رویکرد دولت آمریکا پاسخ دهند.
این وضع موجب افزایش نگرانیها در مورد احتمال تشدید تنشها بین دو قدرت جهانی میشود. سابقهٔ تاریخی نشان میدهد که جدایی دو قدرت بزرگ رقیب با درجهای از دشمنی و بیاعتمادی متقابل، بیش از آنکه بخواهیم بیخیال باشیم، با جنگ دنبال شده است. این هشدار در پسزمینهٔ اقدامات فعلی ترامپ و پاسخ احتمالی چین بسیار جدیتر به نظر میرسد.
با توجه به این وضع پیچیده، به نظر میرسد که رابطهٔ آمریکا و چین در نقطهای بحرانی قرار دارد. آیا این اقدامات ترامپ به توافق جدیدی منجر خواهد شد یا به تشدید بیشتر تنشها و افزایش خطر درگیری؟ این پرسشی است که زمان به آن پاسخ خواهد داد.