صادق کار
پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵
٢٩ آبان سالگرد تصویب قانون کار جدید بعد از انقلاب بهمن است. البته این قانون نە در راستای تکامل نخستین قانون کار ایران در سال ۱۳۲۵ است کە در اثر وجود و مبارزات سازمانیافتۀ کارگران و مزدبگیران و رهبری شورای متحدۀ مرکزی، حزب تودۀ ایران، و دیگر نهادهای چپ و فضای سیاسی نسبتاً دمکراتیک به وجود آمدە بعد از سقوط دیکتاتوری رضاشاە و پس از کشتە شدن دەها فعال کارگری در خوزستان، کرمانشاە، اصفهان، و مازندران بە تصویب رسید، نە آن چیزی بود کە کارگران انتظارش را داشتند. این قانون در واقع بعد از کشتار و سرکوب شوراها و سندیکاهای کارگری و تسلط استبداد و ارتجاع فقاهتی و بدور از مشارکت طبقۀ کارگر، سرانجام پس از کلی کشمکش و درگیری، حتی در درون خود حکومت، نە در مجلس، بلکە در شورای مندرآوردی تشخیص مصلحت نظام کە بە فرمان خمینی سرهمبندی شد بهعنوان نخستین مصوبە به تصویب رسید.
در قانون جدید، در کنار چند تغییر مثبت نسبت بە قانون کار قبل از ۵۷، مانند کاهش کار هفتگی از ۴۸ ساعت بە ۴۴ ساعت، افزایش مرخصی سالیانە بە ٣٠ روز، افزایش سالیانۀ مزد بر اساس نرخ تورم و سبد هزینەها، و مشروط کردن حق اخراج کە در مادە ٣٣ قانون کار پیشین آمدە بود، در عوض فعالیت سندیکاهای مستقل و حق اعتصاب کە اساس حقوق کارند ممنوع شد و شوراهای اسلامی، کە مدلی از نوع بدتر سندیکاهای رستاخیزی و فرمایشی بودند، بهعنوان تشکل صنفی بەجای شوراها و سندیکاهای مستقل سرکوبشدۀ بعد از انقلاب نشانده شد.
اما همین قانون پُرایراد و تناقض، کە از ابتدا شورای نگهبان و بازار و جریانهایی مانند مؤتلفە و احمد توکلی از اساس با آن مخالف بودند، پس از مدتی مورد تعرض واقع شد. اکثر مدافعان اولیۀ حکومتی آن قانون، از جملە هاشمی رفسنجانی و دنبالچەهای او در حزب کارگزاران و اصلاحطلبان، بە صف مخالفان قانون پیوستند و شروع بە حذف کردن همان مواردی کردند کە نقاط قوت قانون کار محسوب میشد. بیشتر نکات مثبت قانون کار را بهتدریج یا حذف و بە نفع کارفرمایان دگرگون کردند یا تعطیل نمودند.
خلاصە کردە باشم، همان چند مادۀ مثبت نیز نتیجۀ حضور و فعالیت شوراها و سندیکاهای مستقل، سازمانهای چپ و دمکراتیک، و آزادیهای محدودی بود کە در اثر خلع سلطۀ دو سە سال اول انقلاب به وجود آمدە بود. تعرض رژیم و کارفرمایان نیز دقیقاً پس از قلعوقمع سازمانهای شورایی و سندیکایی و چپ آغاز شد وعیناً همان روندی را طی کرد کە در دورەهای حاکمیت رضاشاە و محمدرضا بعد از کودتای ٢٨ مرداد رخ داد. یعنی در واقع هر دو حکومت دیدگاە و رفتار همانندی در برخورد با جنبش کارگری و حق و حقوق آن داشتند و برخوردشان از یک جنس و با یک هدف مشترک بود. همین واقعیت گویای آن است کە تفاوت ظاهری رژیمها در ماهیت رفتار آنان با حقوق طبقۀ کارگر تفاوتی ماهوی ایجاد نمیکند و می شود گفت اتفاقاً بیشترین شباهت بین رژیم سلطنتی و فقاهتی در سرکوب نیروی کار است.
خانۀ کارگر و علیرضا محجوب، دبیرکل آن، اعلام کردەاند کە قصد دارند مانند سالهای گذشتە مراسمی به مناسبت سالگرد تصویب قانون کار برگزار کنند و از اصلاح قانون کاری کە از محتوا تهی شدە است دم میزنند. آنها همەسالە مراسمی به همین مناسبت برگزار میکنند و وعدۀ اصلاح قانون کار را بە کارگران میدهند، اما هر سال بخش دیگری از مواد حمایتی محدود قانون را دولت و مجلس و دیوان موسوم بە عدالت اداری حذف یا ماهیت آن را بە ضرر حقوق کارگران دگرگون کرده است، بدون اینکە این جماعت توانستە باشند مانعی بر سر راە هجمەکنندگان وجود بیاورند.
با این سابقە، پرسشی کە این جماعت باید بە آن پاسخ دهند این است که مگر چیز بهدردبخوری از این قانون ماندە کە شما میخواهید سالگرد آن را جشن بگیرید؟ واقعیت این است کە اساساً هیچ تشکل غیرمستقلی نە قادر است و نە برای این سرهمبندی شدە است کە از حقوق کارگر دفاع کند. برعکس ادعای دبیرکل تشکل حکومتی خانۀ کارگر، این تشکل در عمل در خدمت پیشبرد سیاستهای حکومت و سرمایەداران قرار داشتە است و دارد و به همین دلیل است کە نتوانستە است و نمیتواند مانعی بر سر راە سیاستهای ضدّکارگری حکومت ایجاد کند. بهترین دلیل آن نیز وضع کنونی طبقۀ کارگر است.
در آستانۀ ٢٩ آبان، بەواقع هرچە از قانون کار ۱۳۶۹ باقی ماندە موادی است کە ناقض حقوق طبقۀ کارگر است. بنابراین جایی برای جشن و سرور نە دیروز و نە امروز وجود داشتە است و دارد.
طبقۀ کارگر دیگر برای اصلاح قانون کار ارتجاعی موجود، کە کاملاً بە قانونی کارفرمایی تبدیل شدە، فعالیت نمیکند، چون میداند هیچ اصلاحی در چارچوب رژیم کنونی میسر نیست. به همین دلیل، سمتگیری مبارزە و فعالیت طبقۀ کارگر برای مهیا کردن شرایط تدوین و تصویب قانون کار جدیدی است کە حقوقش را تضمین کند و بە رسمیت بشناسد و آگاە است که برای رسیدن بە آن نیازمند متشکل کردن خودش در اتحادیەهای مستقل کارگری است. طبقۀ کارگر در گذشتە با متشکل کردن خودش موفق بە این کار شدە است و توانایی لازم برای تکرار آن را هنوز دارد.
از به پیش