جمعه ۲۲ آبان ۱۴۰۵
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) در تازه‌ترین گزارش ماهانه‌اش که روز جمعه ۱۳ نوامبر (۲۲ آبان) منتشر شد، از بازگشت تدریجی تعادل به بازار جهانی نفت خبر داد و اعلام کرد که عرضهٔ جهانی نفت برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ ایران-آمریکا از تقاضا پیشی گرفته است. به گفتهٔ این نهاد، این تعادل عمدتاً ناشی از افزایش صادرات نفت کشورهای حوزهٔ خلیج فارس و رشد تولید جهانی بوده است.
در گزارش تازه (نوامبر) آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، نشانه‌هایی از بازگشت تعادل به بازار جهانی نفت دیده می‌شود، طوری که برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ ایران-آمریکا عرضهٔ جهانی نفت از تقاضا پیشی گرفته است. این نهاد، که یکی از معتبرترین مراجع پایش بازار انرژی جهان است، در گزارش ماهانهٔ بازار نفت اعلام کرده است افزایش صادرات نفت کشورهای حوزهٔ خلیج فارس موجب رشد چشمگیر عرضه و کاهش فشار کمبود در بازار شده است.
بر اساس گزارش ماه نوامبر آژانس، عرضهٔ جهانی نفت در ماه اکتبر با افزایش ۲٫۳میلیون بشکه در روز به ۱۰۵٫۴میلیون بشکه در روز رسید. آژانس دلیل اصلی این رشد را افزایش صادرات نفت از منطقهٔ خلیج فارس، با وجود ادامهٔ درگیری‌های نظامی و حمله به زیرساخت‌های انرژی و نفت‌کش‌ها، دانسته است. به نوشتهٔ آژانس، همین افزایش صادرات سبب شده برآورد عرضه برای سه‌ماههٔ پایانی سال تغییر چشمگیری کند.
افزایش عرضهٔ جهانی نفت به‌طور عمده ناشی از افزایش تولید و صادرات اعضای اوپک‌پلاس، به‌ویژه عربستان سعودی و عراق، بوده است. بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، تولید اوپک‌پلاس در اکتبر بیش از دومیلیون بشکه در روز نسبت به ماه پیش افزایش یافت و به ۴۱٫۲۳میلیون بشکه در روز رسید که معادل ۹۷درصد میزان تولید پیش از آغاز جنگ است. عربستان سعودی تولید خود را در اکتبر به حدود ۱۰میلیون بشکه در روز رسانده است. عراق نیز تولیدی در حدود ۴٫۶میلیون بشکه در روز داشته که بیشترین میزان در هفت سال گذشته توصیف شده است.
با وجود این، آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرد که گرچه افزایش صادرات نفت از کشورهای خلیج فارس به کاهش کمبود عرضه در بازار جهانی کمک کرده است، اما محدودیت در صادرات نفت ایران همچنان یکی از عوامل مؤثر بر چشم‌انداز عرضهٔ جهانی در سال ۲۰۲۷ است.
آژانس همچنین اعلام کرده است که موجودی قابل مشاهدهٔ نفت در جهان در ماه اکتبر ۵۲میلیون بشکه افزایش یافته که نخستین رشد ذخایر از ماه ژوئن است. افزایش ذخایر نفتی معمولاً یکی از مهم‌ترین نشانه‌های ایجاد مازاد عرضه در بازار جهانی است و می‌تواند بر روند قیمت‌ها اثر کاهشی بگذارد.
هم‌زمان، این نهاد بین‌المللی پیش‌بینی کرده است که تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۲٫۷میلیون بشکه در روز کاهش یابد و به ۱۰۲٫۳میلیون بشکه در روز برسد. آژانس پیش‌بینی می‌کند که در سال ۲۰۲۷ بخشی از این اُفت جبران شود، اما رشد مصرف بیشتر بستگی در خوراک پتروشیمی‌ها همچون LPG، اتان، و نفتا خواهد بود و مصرف سوخت در حمل‌ونقل افزایش محدودی خواهد داشت.
گزارش آژانس همچنین از کاهش چشمگیر قیمت نفت خام خبر می‌دهد. به گفتهٔ این نهاد، قیمت نفت خام شاخص «دیتد برنت دریای شمال» پس از بهبود صادرات خلیج فارس و کاهش نگرانی‌ها دربارهٔ کمبود عرضه از اوج ۱۳۶ دلار برای هر بشکه در اوایل اکتبر به حدود ۹۳ دلار در زمان انتشار گزارش (میانهٔ نوامبر) رسیده است.
تحلیل آژانس نشان می‌دهد که بازار جهانی نفت پس از ماه‌ها اختلال ناشی از جنگ ایران-آمریکا و محدودیت‌های صادراتی ایران و دیگر کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس به‌علت محدود بودن حرکت نفت‌کش‌ها در تنگهٔ هرمز به‌سمت وضع متعادل‌تری حرکت می‌کند. با این حال، این نهاد هشدار داده است که تداوم حمله به نفت‌کش‌ها و زیرساخت‌های انرژی همچنان می‌تواند روند احیای عرضه و ثبات بازار را به خطر اندازد.
منبع: آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، Oil Market Report – November 2026، منتشرشده در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶. [iea.org]