محمدرضا نیکفر
پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵
باز هم یک بیانیه؛ گفتم من دیگر امضا نمی‌کنم. با مضمون بیانیه مشکلی ندارم، مشکلم این شیوهٔ تکراری است.
زمانی انتشار بیانیه تأثیر معیّن محدودی داشت، موضوعی را مطرح می‌کرد، و خوانندگان می‌دیدند که تنها پای نظر یک شخص در میان نیست، گونه‌ای هم‌صدایی و همبستگی تجلی یافته است. اگر خطاب به نهادهایی در خارج از کشور بود، به آنها وجود مسئله‌ای را گوشزد می‌کرد. اکنون بیانیه دادن تقلیل یافته است به چیزی در حدّ ما هم هستیم و اعتراض می‌کنیم، وجدانمان راحت می‌شود که کاری کرده‌ایم، در صورتی که کار خاصی نکرده‌ایم.
در مورد تظاهرات هم نیز همین مشکل وجود دارد.
اکنون در خارج از کشور بیانیه و تظاهرات علیه رژیم به‌راحتی می‌ریزد به کیسهٔ نیروهایی که تحریم و بمباران ایران را موجّه می‌دانند. مخاطب اروپایی و آمریکایی به‌راحتی ممکن است فکر کند با این رژیمی که بر اینها حکم می‌راند تنها باید با بمباران مواجه شد؛ فکر می‌کند «رژیمشان» به گفتهٔ خود این معترضان فاسد است و پول صادرات نفت را به جیب خودش می‌زند، پس تحریم و محاصرهٔ دریایی اشکالی ندارد و به نفع مردم ایران است.
سلطنت‌طلبان که سال‌ها در تعطیلات بودند با ترامپ و نتانیاهو و موج جدیدی از مهاجران که استیصال و خشم بر ذهن آنان مستولی بود از خواب بیدار شدند؛ کنشگری اعتراضی را از نیروهای دیگر یاد گرفتند، آن را گسترش دادند، و به شیوهٔ خودشان پیش بردند. اینجا بود که نیروی دلسوز مردم و کشور می‌بایست به فکر می‌افتادکه باید راه دیگری برود، اما نرفت. حتی شروع کردند به رقابت با این جماعت. همه به این ترتیب زیر چتر اپوزیسیونیسم رفتند.
اکنون حلقهٔ محاصرهٔ کشور در قالب «دروازهٔ آهنین» تنگ‌تر شده است. خطر جنگ نیز همچنان وجود دارد. ترامپ می‌گوید بمباران بعدی پنج‌برابر شدیدتر خواهد بود.
در سوی دیگر، رژیم همچنان به سرکوب ادامه می‌دهد. مدام اعدام می‌کند تا بترساند. فقر و فلاکت در حال گسترش است. روحیهٔ استیصال مستولی است.
سرانجام پس از سال‌ها تجربه باید بپذیریم که ایران در قلب یک هم‌تافته قرار گرفته است. به این کُمپلکس هم سلطه‌جویی امپریالیستی تعلق دارد، هم خیره‌سری ولایی؛ هم خواست کشورهای منطقه برای خوار و ذلیل کردن ایران تعلق دارد، هم بازی کردن حکومت با سرنوشت کشور؛ هم ترامپ تعلق دارد، هم نتانیاهو، هم خامنه‌ای، هم قالیباف… و هر کوفت و زهرمار دیگری. روا نیست عنصرها و سویه‌ها را به‌سادگی جدا کنیم و بگوییم با این یا آن درمی‌افتیم و به بقیه کاری نداریم.
اعدام را در نظر گیریم. رژیم آدم‌کُش است، اما از طرف دیگر جوّ جنگی و امنیتی حکومت را بر آن می‌دارد که بیشتر بکشد تا بقیه بترسند. به عبارت دیگر، در هر اعدامی علاوه بر رژیم، نتانیاهو و ترامپ هم نقش دارند. «اپوزیسیون» هم نقش دارد، با اینکه می‌گوید مخالف اعدام است. نقش دارد چون نیروی چیره بر آن جنگ و تحریم را موجّه می‌کند، یعنی همان اقداماتی را که برای رژیم توجیه‌کنندهٔ تشدید فشار بر مردم است. برای اینکه بر اوضاع کنترل داشته باشد، حکومت لازم می‌داند بترساند، به این خاطر اعدام می‌کند.
باید درک کنیم پیچ‌وخم این هم‌تافته را و متناسب با آن عمل کنیم، نه به شیوهٔ ده سال و بیست سال پیش.
جهت بهینه رفتن به‌سوی آن تحولی است که از فشارهای بیرونی بکاهد و کانون پویش را به درون خودِ کشور برگرداند. در آن حالت است که مردم با برون آمدن از موقعیت استیصال امکان تصمیم‌گیری و حرکت آگاهانه را می‌یابند.
آنانی که اولین بیانیه‌ها را نوشتند و اولین تظاهرات را سازمان دادند کار خوبی کردند. بقیه هم که ادامه دادند تقلید خوبی کردند. اما اکنون مایی که هم مخالف جنگ و محاصرهٔ کشور هستیم، هم مخالف حکومت مستبد ولایی، با کنش‌های تکراری‌مان دیگر حتی کُپیِ به‌دردبخوری از گذشتهٔ خودمان نیستیم.
کار لازم خروج از زیر چتر اپوزیسیونیسم است، یعنی خروج از زیر سایهٔ سنگین آن روش و مَنِشی که تنها مخالفت با حکومت را اصل می‌گیرد، بدون پرسش از عزیمتگاه و جهت این مخالفت، بدون مبنا قرار دادن مردم و وضع حال و آیندهٔ کشور، بدون در نظر گرفتن پیچیدگی موقعیت، بدون در نظر گرفتن ربط تحریم و جنگ با تشدید جوّ امنیتی داخل، بدون توجه به ربط تشدید فقر و فلاکت با استیلای استیصال، بدون توجه به فروپاشی جامعهٔ مدنی و توان تاب‌آوری مردمی. ذهن اپوزیسیونیستی ناتوان از درک این رابطه‌هاست.
یاوه می‌گویند کسانی که در خارج می‌گویند صدای داخل هستند. مدت‌هاست فقط صدای خودشان را می‌شنوند. هر کس در رقابت با دیگری صدایش را بلندتر می‌کند.
روبیو، وزیر امور خارجهٔ آمریکا، اخیراً گفته است فشار اقتصادی‌ای که بر ایران وارد می‌شود فوق‌العاده است و با گذشت زمان دردناک‌تر و سنگین‌تر می‌شود. می‌خواهند با تحمیل فقر و فلاکت بر مردم و احیاناً ترکیب این فشار با یک حملهٔ نظامی سنگین دیگر به هدف‌هایشان برسند. هر دو دولت آمریکا و اسرائیل برای رفع مشکلات و درگیری‌های داخلی‌شان مدام آتش درگیری با ایران را تیز می‌کنند.
در خارج، چه مقاومت و اعتراضی در برابر این تعرض‌ها به کشور و مردم ایران صورت می‌گیرد؟
بخشی از افراد همسو با تعرض‌اند؛ تظاهرات می‌کنند، در خیابان‌ها با پرچم‌های مهاجمان می‌رقصند و تشویق به حمله به کشور می‌کنند. اما آنانی که با این رویکرد همدلی ندارند یا منفعل‌اند یا به شیوه‌ای عادت‌شده به اعتراض‌هایشان علیه حکومت ادامه می‌دهند. در عمل، گویا هیچ حسی به جنگ و فشار تحریمی ندارند، و غافل‌اند از آن کُملپکسی که سرکوب و اعدام یک وجه آن است، اما یک وجه دیگر آن تشدید استبداد به‌دلیل فشار جنگی بر کشور است.
کارنامهٔ کنشگری ایرانیان در خارج از کشور در دور اخیر در مجموع مایهٔ شرمساری است.
فعالیت سیاسی‌ای که بخواهد از مقوله‌ای دیگر باشد شایسته است در مسیری دیگر قرار گیرد:
رو به نهادها و دولت‌های خارجی، اعتراض به فشار تحریمی، و حمله‌های نظامی و نشان دادن نقشی که این سیاست‌ها در تحکیم استبداد و فرسوده کردن جامعهٔ مدنی در ایران دارند،
رو به داخل، کمک متواضعانه به مردم و نهادهای مدنی برای تاب‌آوری و مقاومت و اعتراض.
از رادیو زمانه