دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵
تهدید دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا به حمله دوباره به ایران، متحدان آمریکا در خلیج فارس را با چشم‌اندازی نگران‌کننده روبرو کرده است: جنگی دیگر که تصمیم آن در واشنگتن گرفته می‌شود، اما پایگاه‌های آمریکایی که برای حفاظت از این کشورها ساخته شده‌اند، ممکن است آنها را به «اهداف انتقام‌جویی شدید» ایران تبدیل کند.
خبرگزاری رویترز روز دوشنبه دوم نوامبر در گزارشی نوشت که موشک‌های ایرانی که در دور قبلی درگیری‌ها، پایگاه‌های نظامی آمریکا و تاسیسات انرژی کشورهای خلیج فارس را هدف قرار دادند، آسیب‌پذیری مهمی را در قلب ساختار امنیتی چند دهه‌ای واشنگتن آشکار کردند.
به نوشته رویترز، حضور گسترده نظامی آمریکا در منطقه، به‌جای بازداشتن تهران، اهدافی ثابت در اختیار ایران قرار داده و کشورهای خلیج فارس میزبان این پایگاه‌ها را به نقاط فشاری تبدیل کرده است که ایران می‌تواند از آنها بهره‌برداری کند.
این چشم‌انداز در نشست سالانه امنیتی «گفت‌وگوی منامه» در بحرین، که طی آخر هفته برگزار شد، محور اصلی گفت‌وگوهای وزیران، سیاست‌گذاران و مقام‌های امنیتی بود؛ مقام‌هایی که در حال بررسی پیامدهای دور تازه جنگ برای نیروهای آمریکایی و کشورهایی بودند که میزبان آنها هستند.
فوریت این نگرانی‌ها پس از آن افزایش یافت که ترامپ بار دیگر تهدید به اقدام نظامی کرد و گفت ممکن است پس از انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه، «یک عملیات کوچک دیگر، عملیات خشم حماسی» را آغاز کند که اشاره‌ای بود به عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل که از ۲۸ فوریه آغاز شد.
به گزارش رویترز چهار مقام اروپایی گفته‌اند آمریکا به‌اندازه کافی نیرو و تجهیزات در منطقه گرد آورده است تا بتواند در کوتاه‌مدت، احتمالاً حتی در همین هفته، به ایران حمله کند.
یک مقام اروپایی پنجم هم که با رهبران کشورهای خلیج فارس ارتباط نزدیک دارد، گفته که «جنگ در راه است. هرچند هیچ‌کس طرفدار این جنگ نیست.»
بدر عبدالعاطی، وزیر خارجه مصر نیز در نشست منامه گفت دور تازه درگیری‌ها خطرناک‌تر و ویرانگرتر از دور قبلی خواهد بود: «این جنگ به هیچ نتیجه‌ای منجر نخواهد شد.»
از سپر دفاعی تا هدف حمله
دو نفر از مقام‌های اروپایی به رویترز گفتند هرگونه حمله آمریکا احتمالا تاسیسات هسته‌ای ایران، از جمله مراکز تحقیق و توسعه را هدف قرار خواهد داد.
یکی از مکان‌های احتمالی کوه کلنگ است؛ محلی که با برنامه هسته‌ای ایران ارتباط دارد. با این حال، این مقام‌ها گفتند اقدام نظامی احتمالا فقط می‌تواند توانمندی‌های تهران را تضعیف کند و قادر به نابودی آنها نخواهد بود.
مقام‌های ایرانی به رویترز گفته‌اند تهران برای پاسخ به حمله احتمالی دیگر آمریکا و اسرائیل، فهرست دقیقی از اهداف تهیه کرده است. این اهداف شامل کابل‌های ارتباطی زیردریایی و پایگاه‌های نظامی، از جمله برخی پایگاه‌های مخفی نیزمی‌شود.
به نوشته رویترز این راهبرد می‌تواند هزینه جنگ را فراتر از میدان نبرد گسترش دهد. زیرساخت‌های انرژی، تاسیسات آب‌شیرین‌کن، شبکه‌های ارتباطی و اهدافی که به راحتی در شهرهای خلیج فارس قابل شناسایی هستند، ممکن است در معرض خطر قرار گیرند.
ایران از نظر نظامی توان رقابت با آمریکا و اسرائیل را ندارد؛ اما به گفته سه نفر از نمایندگان حاضر در نشست، برای ایران نیازی به چنین رقابتی نیست.
راهبرد ایران به‌طور فزاینده‌ای بر فرسایش استوار شده است: افزایش هزینه دفاع و حفظ نیروهای آمریکایی، تبدیل کشورهای خلیج فارس میزبان این نیروها به نقاط فشار و استفاده از هرگونه عقب‌نشینی آمریکا به‌عنوان نشانه‌ای از ناتوانی واشنگتن در حفاظت از شرکای خود.
امیل هوکایم، مدیر امنیت منطقه‌ای در موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی که برگزارکننده نشست منامه است نیزگفته که«آنچه ایرانی‌ها واقعا به آن اهمیت می‌دهند، خروج نیروهای آمریکایی از منطقه است.»
او به رویترز گفت پیام تهران به کشورهای قدرتمند خلیج فارس عمدتا این است: «شما چهار دهه روی آمریکا سرمایه‌گذاری کردید، اما پس از ۴۰ سال، این پایگاه‌ها نه‌تنها از شما محافظت نکردند، بلکه شما را در معرض خطر قرار دادند.»
این استدلال در هیچ‌کجا به‌اندازه بحرین تاثیرگذار نیست؛ کشوری که مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در آن قرار دارد و برای دهه‌ها یکی از پایگاه‌های اصلی قدرت نظامی آمریکا در منطقه بوده است.
در نزدیکی پایگاه آمریکا در منطقه جفیر، آثار حملات هنوز در فاصله چند متری مناطق مسکونی دیده می‌شد. سقف فلزی و بخش جلویی یک انبار بر اثر برخورد پرتابه‌ها شکافته و سوخته بود و یک رادار رو به ایران نیز یک سوم صفحه خود را از دست داده بود.
این خسارت‌ها واشنگتن را با پرسشی فراتر از بحرین روبرو کرده است: آیا باید حضور نظامی خود را که برای نمایش قدرت آمریکا طراحی شده بود، بازسازی کند، استحکام ببخشد یا از منطقه خارج شود؛ حضوری که برای مقابله با حملات مستمر موشکی و پهپادی طراحی نشده است؟
کشورهای خلیج فارس هزینه جنگ را می‌پردازند
رویترز در این گزارش می‌نویسد که در بحرین، نگرانی از تهدیدهای ایران با شکاف‌های تاریخی و فرقه‌ای قدیمی‌تری نیز پیوند خورده است.
در سال ۲۰۱۱، اعتراضات گسترده‌ای که عمدتا از سوی جامعه شیعه این کشور شکل گرفته بود، حکومت پادشاهی سنی آل‌خلیفه را به چالش کشید. حاکمان بحرین این اعتراضات را سرکوب کردند و ایران را به دست داشتن در ناآرامی‌ها متهم کردند؛ اتهامی که تهران آن را رد کرد.
از زمان آغاز جنگ اخیر، برخی تندروهای ایرانی بار دیگر از بحرین به‌عنوان «استان چهاردهم» ایران نام برده‌اند؛ ادعایی که تهران در سال ۱۹۷۰ از آن صرف‌نظر کرده بود.
با توجه به این سابقه تاریخی، حمله به تاسیسات آمریکا نه‌تنها حضور نظامی واشنگتن در بحرین، بلکه خود پادشاهی بحرین را نیز که میزبان این نیروهاست، تهدید می‌کند.
یک مقام خلیج فارس به رویترز گفت: «اساسا با بدترین سناریوی ممکن روبرو هستیم.» او پیش‌بینی کرد آمریکا به زودی به ایران حمله کند و این حمله با پاسخ ایران علیه زیرساخت‌های غیرنظامی در سراسر خلیج فارس همراه شود.
مقام دیگری از کشورهای خلیج فارس گفت: «در نهایت، فقط یک نفر تصمیم می‌گیرد» که آیا درگیری از سر گرفته شود و شدت آن چقدر باشد. این سخنان اشاره‌ای به ترامپ بود و نشان می‌داد کشورهای خلیج فارس قدرت محدودی برای تاثیرگذاری بر جنگی دارند که پیامدهای آن را خودشان متحمل خواهند شد.
در پاسخ به پرسش‌های رویترز درباره این گزارش، یک مقام کاخ سفید گفت «همه گزینه‌ها» همچنان روی میز هستند و ایران با انتخاب میان «راه آسان یا راه دشوار» مواجه است. او افزود: «رئیس‌جمهوری ترامپ همه برگ‌های برنده را در اختیار دارد.»
هوکایم اضافه کرد: «هدف کارزار ایران فرسوده کردن آمریکایی‌هاست، نه پیروزی در جنگ. ایران می‌تواند شما را مجبور کند در طول زمان انرژی، تسلیحات و پول بیشتری صرف کنید.»
تلاش برای جلوگیری از جنگی دیگر
به نوشته رویترز، این نگرانی کشورهای خلیج فارس را به سمت دیپلماسی سوق داده است.
مقام‌های ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان ماه گذشته با مقام‌های ایرانی در تهران گفت‌وگو کردند. عربستان سعودی اعلام کرد هدف از این تلاش‌ها «جلوگیری از بازگشت تشدید نظامی» است.
مقام‌های قطری نیز طی آخر هفته در تهران و دوحه نشست‌هایی برای جلوگیری از آغاز دوباره جنگ برگزار کردند.
انور قرقاش، مقام ارشد امارات متحده عربی در نشست منامه گفت: «امیدواریم گشایشی دیپلماتیک حاصل شود. واقعا نمی‌خواهیم شاهد دور دیگری از رویارویی در منطقه باشیم.»
با این حال، او افزود امارات متحده عربی «برای بدترین سناریو آماده است.»
مقام اروپایی نزدیک به رهبران کشورهای خلیج فارس نیزگفت بدبینی عمیقی درباره امکان پر کردن شکاف میان واشنگتن و تهران از طریق دیپلماسی وجود دارد و ازسرگیری جنگ بیش از آنکه مساله«آیا» باشد، مساله«چه زمانی» تلقی می‌شود.
پرسش دیگر این نیست که آیا واشنگتن همچنان به امنیت خلیج فارس متعهد است یا نه؛ بلکه مساله این است که تضمین امنیتی آمریکا چه معنایی دارد، وقتی زیرساخت‌هایی که این تضمین بر آنها استوار است، خود به هدف حمله تبدیل شده‌اند.
رویترز در پایان تاکید می‌کند که اکنون به نظر می‌رسد رقابت در حال تغییر جهت است: از اینکه کدام طرف می‌تواند بیشترین خسارت نظامی را وارد کند، به اینکه کدام طرف می‌تواند مدت بیشتری هزینه‌های جنگ را تحمل کند.
برای شرکای آمریکا در خلیج فارس، نگرانی این است که دور تازه جنگ بخش بزرگی از هزینه‌ها را بر دوش آنها بگذارد.