نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل و رهبر حزب «باهم»، در انتخابات سراسری در رعنانا رأی می‌دهد. عکس از نیر الیاس/رویترز.
سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵
انتخابات اسرائیل در فضایی جنگی و اختلاف‌های بی‌سابقه و در رقابت‌هایی نزدیک برگزار می‌شود.
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: اسرائیل امروز، سه‌شنبه ۵ آبان، شاهد برگزاری یکی از مهم‌ترین انتخابات‌های سال‌های اخیر در آن کشور بود. این انتخابات، برای برگزیدن ۱۲۰ نمایندهٔ کنست (پارلمان اسرائیل)، نخستین آزمون بزرگ سیاسی در آن کشور پس از رخدادهای پُرتنش سه سال گذشته است: از جنگ غزه و لبنان گرفته تا جنگ با ایران و بحران‌های داخلی و مخالفت‌های آشکار با نتانیاهو.
با بسته شدن حوزه‌های رأی‌گیری، نگاه‌ها اکنون به نتایج اولیه و برآوردهای احتمالی دوخته شده است. نتیجهٔ این انتخابات می‌تواند مسیر سیاسی اسرائیل را برای سال‌های آینده تعیین کند.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های انتخابات امسال میزان چشمگیر مشارکت رأی‌دهندگان بود. گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد که تا ساعت‌های پایانی رأی‌گیری درصد مشارکت (حدود ۷۵درصد تا ساعت ۸ شب به وقت محلی) نسبت به بسیاری از انتخابات اخیر افزایش چشمگیری یافته است. این موضوع نشان‌دهندهٔ اهمیت ویژهٔ این انتخابات برای شهروندانی است که در سال‌های اخیر با ناآرامی‌ها و تحولات امنیتی، اقتصادی، و سیاسی گسترده‌ای روبه‌رو بوده‌اند.
گفتنی است که در اسرائیل مردم به فهرست‌های حزبی رأی می‌دهند. کرسی‌های کنست نیز بر اساس درصد آرای هر حزب میان آنها تقسیم می‌شود. پس از اعلام نتایج، رئیس‌جمهور اسرائیل با رهبران حزب‌ها مشورت می‌کند و یکی از نمایندگان کنست را که بیشترین بخت تشکیل ائتلاف را دارد مأمور تشکیل هیئت دولت (وزیران) می‌کند. آن فرد پس از جلب حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده نخست‌وزیر می‌شود.
به همین دلیل ممکن است حزبی بیشترین کرسی را کسب کند، اما دولت تشکیل ندهد. یا حزبی که کرسی کمتری دارد بتواند ائتلاف بزرگ‌تری جمع کند و نخست‌وزیر را معرفی کند. نمونهٔ آن انتخابات ۲۰۰۹ بود که حزب کادیما یک کرسی بیشتر از لیکود به دست آورد (۲۸ کرسی در برابر ۲۷ کرسی)، اما بنیامین نتانیاهو (رهبر حزب لیکود) توانست ائتلاف اکثریت را شکل دهد و نخست‌وزیر شود. انتخابات ۲۰۰۹ یکی از مشهورترین نمونه‌های نظام پارلمانی اسرائیل است که در آن حزب اول انتخابات دولت را تشکیل نداد.
رقابت‌ها
در انتخابات امسال رقابت اصلی میان اردوگاه راست‌گرای افراطی حاکم به رهبری بنیامین نتانیاهو و مجموعه‌ای از حزب‌های مخالف شکل گرفته است که البته خیلی از آنها نیز راست‌گرا هستند. هر دو طرف انتخابات را همه‌پرسی دربارهٔ آینده سیاسی کشور توصیف کرده‌اند. حامیان دولت کنونی بر تجربهٔ نتانیاهو در مدیریت بحران‌های امنیتی تأکید می‌کنند، در حالی که مخالفان معتقدند اسرائیل برای عبور کردن از شکاف‌های داخلی و بازسازی اعتماد عمومی به تغییر رهبری و تغییر مسیر از جنگ‌طلبی نیاز دارد.
رقیب اصلی بنیامین نتانیاهو در انتخابات امسال گادی آیزنکوت بود. او رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل است که در ماه‌های اخیر به مهم‌ترین چهرهٔ مخالف نتانیاهو تبدیل شد. بیشتر رسانه‌ها و نظرسنجی‌ها این انتخابات را عملاً رقابتی میان این دو نفر توصیف کرده‌اند.
البته چهره‌های دیگری مانند نفتالی بنت و یائیر لاپید نیز در اردوگاه مخالفان نتانیاهو حضور داشتند، اما تقریباً در همهٔ گزارش‌ها و تحلیل‌های انتخاباتی گادی آیزنکوت «مهم‌ترین» یا «اصلی‌ترین» رقیب نتانیاهو معرفی شده است.
آیزنکوت با حزب «یشار» (Yashar؛ به معنی «راست/مستقیم») وارد انتخابات شد و توانست بخش‌هایی از رأی‌دهندگان میانه‌رو، مخالفان نتانیاهو، و حتی برخی رأی‌دهندگان راست‌گرا را به سوی خودش جذب کند.
نظرسنجی‌های منتشرشده پیش از روز رأی‌گیری تصویری از رقابتی بسیار فشرده ارائه می‌کردند. بر اساس این برآوردها، هیچ‌یک از دو بلوک اصلی به‌تنهایی توان دستیابی به اکثریت لازم برای تشکیل دولت (۶۱ کرسی پارلمانی از ۱۲۰ کرسی) را ندارند. به همین دلیل موضوع ائتلاف‌های پس از انتخابات از هم‌اکنون به یکی از محورهای اصلی تحلیل‌ها تبدیل شده است. البته اسرائیل سابقه‌ای طولانی در تشکیل ائتلاف‌های دولتی دارد. از سال ۱۹۶۹ که حزب «ماپای» به رهبری دیوید بن‌گوریون توانست دولت اکثریت تشکیل دهد (با ۶۳ کرسی در پارلمان) تا کنون هیچ نتوانسته است به‌تنهایی دولت را در دست بگیرد. در انتخابات ۱۹۸۴ بزرگ‌ترین حزب فقط ۴۴ کرسی به دست آورد و در بهترین نتایج سال‌های اخیر هم تعداد کرسی‌های هیچ حزبی حتی به ۴۰ هم نرسیده است. به همین گفته می‌شود که انتخابات پایان رقابت نیست، بلکه آغاز مذاکرات ائتلافی است.
در چنین وضعی، حزب‌های کوچک‌تر (مثل حزب کمونیست یا جبههٔ دموکراتیک برای صلح و برابری «حداش») و همچنین حزب‌های عربی ممکن است نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری دولت آینده ایفا کنند. تجربهٔ سیاسی اسرائیل نشان داده است که حتی اختلاف چند کرسی می‌تواند مسیر مذاکرات ائتلافی را کاملاً تغییر دهد. از این رو، نتایج نهایی نه‌فقط به عملکرد دو اردوگاه بزرگ، بلکه به موفقیت یا ناکامی حزب‌های کوچک در عبور از حد نصاب ورود به کنست نیز بستگی دارد.
پیش از این، عوفر کسیف، نمایندهٔ کِنست از ائتلاف چپ‌گرای «دموکراتیک برای صلح و برابری» یا «حداش»، اعلام کرده بود در صورتی که کنار زدن بنیامین نتانیاهو و کابینهٔ او به آرای فهرست مشترک عربی وابسته باشد، این جبهه حاضر است از گادی آیزنکوت، رئیس حزب «یاشار»، برای تصدی نخست‌وزیری حمایت کند. حداش، تعال، و بلد تلاش کرده‌اند رأی‌دهندگان عرب و فلسطینی شهروند اسرائیل را علیه نتانیاهو بسیج کنند و مشارکت در انتخابات را افزایش دهند.
فلسطینی‌ها در کرانهٔ باختری و غزه
فلسطینی‌های ساکن این دو منطقه در انتخابات اسرائیل حق رأی ندارند، اما نتیجهٔ انتخابات اثر مستقیم بر زندگی آنها می‌گذارد. در سال‌های اخیر بخش بزرگی از افکار عمومی فلسطینی به انتخابات اسرائیل بسیار بدبین بوده است، زیرا معتقدند تفاوت میان حزب‌های بزرگ اسرائیلی در مسائل امنیتی و اشغال سرزمین‌های فلسطین و زندگی و کار فلسطنینیان محدود است. از نگاه بسیاری از فلسطینی‌ها، حتی حزب‌های میانه‌رو و مخالف نتانیاهو نیز در موضوع‌هایی مانند امنیت، شهرک‌سازی غیرقانونی در سرزمین‌های اشغال‌شده، یا کنترل مناطق اشغالی اختلاف بنیادین با راست اسرائیل ندارند.
با این حال، برخی ناظران فلسطینی معتقدند شکست اردوگاه بنیامین نتانیاهو می‌تواند احتمال ازسرگیری برخی مذاکرات سیاسی یا کاهش تنش‌های داخلی اسرائیل را افزایش دهد. در مقابل، دیگران بر این باورند که تغییر دولت لزوماً به تغییر سیاست‌های اصلی در قبال فلسطینیان منجر نخواهد شد.
در نتیجه، سؤال اصلی برای بسیاری از فلسطینی‌ها این نیست که «کدام نامزد نخست‌وزیر شود»، بلکه این است که آیا نتیجهٔ انتخابات تغییری محسوس در سیاست‌های اسرائیل در برخورد با فلسطینیان ایجاد خواهد کرد یا نه. این همان موضوعی است که در بسیاری از محافل فلسطینی درباره‌اش تردید و بدبینی وجود دارد.
پیش‌بینی‌ها
تحلیلگران چند سناریوی اصلی را مطرح می‌کنند. سناریوی نخست، برتری نسبی اردوگاه نتانیاهو و تلاش او برای تشکیل دادن ائتلافی جدید با حزب‌های همسو است. سناریوی دوم، پیشتازی مخالفان و آغاز مذاکرات برای ایجاد دولتی جایگزین با مشارکت طیف‌های گوناگون سیاسی است. اما سناریوی سوم، که بسیاری آن را محتمل می‌دانند، بن‌بست سیاسی و پراکندگی کرسی‌هاست که می‌تواند روند تشکیل دولت را طولانی و پیچیده کند.
هنوز نمی‌توان از پیروزی قطعی هیچ طرفی سخن گفت. شمارش آرا تازه آغاز شده و نخستین نتایج معتبر در ساعت‌های آینده مشخص و اعلام خواهد شد. با این حال، آنچه از هم‌اکنون روشن است این است که انتخابات ۲۰۲۶ اسرائیل صرفاً رقابتی برای کسب کرسی‌های پارلمان نیست، بلکه جدالی بر سر سمت‌گیری سیاسی، امنیتی، و اجتماعی در کشوری است که در سال‌های اخیر یکی از پُرتنش‌ترین دوره‌های تاریخش را در دورهٔ دولت راست‌گرای افراطی نتانیاهو تجربه کرده است.
بر اساس نظرسنجی‌های خروج از صندوق که نزدیک به نیمه‌شب به وقت محلی اکسیوس منتشر کرد، بلوک نتانیاهو حدود ۵۰ کرسی و بلوک آیزنکوت حدود ۵۲ تا ۵۳ کرسی به دست می‌آورند و هیچ‌کدام هنوز به اکثریت ۶۱ کرسی نرسیده‌اند.
اکنون اسرائیل در آستانهٔ مرحله‌ای تازه قرار دارد که نه‌تنها به شمارش آرا، بلکه به توانایی حزب‌ها در دستیابی به توافق‌های ائتلافی و تشکیل دولتی باثبات بستگی خواهد داشت.