شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵
نشریه فارین پالیسی در گزارشی تحلیلی که ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ (۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶) منتشر شده، نتیجه گرفته است که ایالات متحده با وجود موفقیت‌های نظامی و وارد کردن خسارت‌های سنگین به ایران، در دستیابی به تقریباً همه اهداف راهبردی‌ای که در آغاز جنگ اعلام کرده بود ناکام مانده است. جان هالتی‌وانگر، نویسنده گزارش، می‌نویسد جنگ برای واشنگتن به یک «فاجعه راهبردی» تبدیل شده: نیروهای آمریکا در منطقه پراکنده و تحت فشار قرار گرفته‌اند، هزینه جنگ تا کنون به حدود ۳۸ میلیارد دلار رسیده، بحران انرژی جهانی تشدید شده و مخالفت با ادامه جنگ در داخل آمریکا رو به افزایش است.
دونالد ترامپ در اوایل ماه مارس گفته بود آمریکا جنگ را «برده» و فقط باید «کار را تمام کند». بیش از شش ماه بعد، جنگ همچنان ادامه دارد، درگیری به نقاط بیشتری از منطقه کشیده شده و دیپلماسی در بن‌بست است. ترامپ این هفته بار دیگر گفت امیدوار است جنگ به پایان نزدیک شده باشد و مدعی شد ایران خواهان توافق است؛ اما فارین پالیسی می‌نویسد تحولات میدانی چنین خوش‌بینی‌ای را تأیید نمی‌کند و شواهد اندکی وجود دارد که تهران در آستانه پذیرش توافقی با شرایط واشنگتن باشد.
یکی از اهداف اصلی اعلام‌شده آمریکا در آغاز جنگ، از میان بردن توان ایران برای اعمال نفوذ و قدرت در خارج از مرزهایش بود. با این حال، فارین پالیسی می‌نویسد تحولات یمن خلاف این هدف را نشان می‌دهد. حوثی‌ها در هفته‌های اخیر در ساحل دریای سرخ پیشروی کرده، بندر مخا و جزایر راهبردی از جمله پریم را تصرف کرده‌اند و اکنون موقعیت آنها در نزدیکی باب‌المندب تقویت شده است. این آبراه پس از اختلال گسترده در تنگه هرمز اهمیت بیشتری برای تجارت و انتقال انرژی پیدا کرده است. هم‌زمان درگیری حوثی‌ها و عربستان دوباره شدت گرفته و خطر بازگشت یمن به یک جنگ داخلی تمام‌عیار افزایش یافته است.
گزارش البته تأکید می‌کند همه متحدان منطقه‌ای تهران در موقعیت مشابهی نیستند. حماس و به‌ویژه حزب‌الله لبنان بسیار ضعیف‌تر از چند سال پیش شده‌اند، اما فارین پالیسی این وضعیت را عمدتاً نتیجه عملیات اسرائیل در غزه و لبنان می‌داند، نه دستاورد جنگ کنونی آمریکا علیه ایران.
هدف دیگر واشنگتن نابودی توان موشکی و پهپادی ایران بود. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در ماه آوریل گفته بود برنامه موشکی ایران عملاً نابود شده و این کشور دیگر قادر به ساخت موشک نیست. فارین پالیسی می‌نویسد ایران بدون تردید ضربات بسیار سنگینی متحمل شده است: شماری از فرماندهان ارشد نظامی و اطلاعاتی کشته شده‌اند، بخشی از ظرفیت صنعتی و دفاعی تخریب شده و نیروی دریایی متعارف ایران تا حد زیادی از میان رفته است. با این همه، ادامه حملات موشکی و پهپادی ایران به اهداف منطقه‌ای نشان می‌دهد ادعای نابودی این توان با واقعیت میدانی سازگار نیست. گزارش همچنین به ارزیابی‌های اطلاعاتی اشاره می‌کند که از ازسرگیری تولید موشک‌های بالستیک در تأسیسات زیرزمینی خبر داده‌اند.
تغییر حکومت در ایران نیز، به نوشته فارین پالیسی، از اهدافی بود که در روزهای نخست جنگ دست‌کم بخشی از سخنان دولت ترامپ به روشنی به آن اشاره داشت. ترامپ روز آغاز جنگ خطاب به مردم ایران گفت «ساعت آزادی شما فرا رسیده است» و از آنان خواست پس از پایان عملیات حکومت را به دست بگیرند. با وجود کشته شدن شماری از عالی‌ترین مقام‌های جمهوری اسلامی، از جمله علی خامنه‌ای، ساختار حکومت باقی مانده است. گرگوری برو، تحلیلگر ارشد گروه اوراسیا، به فارین پالیسی گفته است اگر تغییر حکومت هدف آمریکا بوده، نتیجه تا اینجا تقریباً معکوس بوده و ساختار قدرت در ایران بیش از پیش در اختیار نیروهای نظامی ـ امنیتی قرار گرفته است.
برنامه هسته‌ای ایران، مهم‌ترین هدفی که ترامپ برای جنگ مطرح کرده، نیز به گفته این گزارش از میان نرفته است. حملات آمریکا خسارات جدی به زیرساخت هسته‌ای ایران وارد کرده و شماری از دانشمندان کلیدی را کشته است، اما سرنوشت حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا همچنان روشن نیست. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، گفته است آژانس بیش از شش ماه است که هیچ بازرسی میدانی در ایران انجام نداده و «تداوم آگاهی» درباره ذخایر هسته‌ای ایران از مدت‌ها پیش از دست رفته است. او این وضعیت را یک نگرانی جدی از منظر اشاعه هسته‌ای خوانده است.
فارین پالیسی همچنین به افزایش فعالیت ساختمانی در مجموعه زیرزمینی موسوم به Pickaxe Mountain (کوه کلنگ) اشاره می‌کند؛ سایتی که گمان می‌رود با برنامه هسته‌ای ایران مرتبط باشد. این تحولات باعث شده ترامپ بار دیگر تهران را تهدید کند که اگر فعالیت در این تأسیسات ادامه یابد، آمریکا ممکن است دوباره آن را هدف قرار دهد. گزارش در عین حال می‌نویسد عملکرد دولت آمریکا نشان می‌دهد مسئله هسته‌ای، دست‌کم در عمل، دیگر تنها اولویت جنگ نیست و واشنگتن بخش بیشتری از تمرکز خود را بر محاصره دریایی و فشار اقتصادی گذاشته است.
یکی از روشن‌ترین مواردی که فارین پالیسی آن را نشانه شکست راهبرد آمریکا می‌داند، تنگه هرمز است. ایران سال‌ها تهدید می‌کرد در صورت حمله قادر است این آبراه حیاتی را برای مدت طولانی مختل کند، اما پیش از این هرگز چنین توانایی‌ای را در عمل نشان نداده بود. اکنون بخش بزرگی از جنگ به نبرد بر سر نفت و کشتیرانی در هرمز تبدیل شده است. نیروی دریایی و هواپیماهای آمریکا ناچارند نفتکش‌ها را در قالب کاروان‌های کوچک از تنگه عبور دهند. به گفته گرگوری برو، اگرچه جریان نفت از چهار تا پنج میلیون بشکه در روز در اوایل اوت به حدود ده میلیون بشکه افزایش یافته، حجم ترافیک همچنان تقریباً یک‌پنجم دوران پیش از جنگ است و حفظ همین میزان نیز به صرف منابع نظامی گسترده آمریکا نیاز دارد.
پیامد این وضعیت در بازار جهانی انرژی نیز آشکار است. بهای نفت برنت که درست پیش از آغاز جنگ حدود ۷۲ دلار در هر بشکه بود، هنگام انتشار گزارش فارین پالیسی در محدوده ۱۰۴ دلار قرار داشت. دفتر بودجه کنگره آمریکا نیز برآورد کرده است هزینه مستقیم عملیات نظامی تا اول اوت به حدود ۳۸ میلیارد دلار رسیده و در صورت ادامه جنگ این رقم افزایش خواهد یافت.
کاخ سفید این ارزیابی را رد می‌کند. یک مقام دولت ترامپ به فارین پالیسی گفته است ایران «مدام تماس می‌گیرد» و به‌شدت در پی توافق است و رئیس‌جمهور تنها توافقی را می‌پذیرد که تهران در آن به‌طور دائمی از دستیابی به سلاح هسته‌ای صرف‌نظر کند. این مقام همچنین گفته ترامپ در شرایط مناسب حاضر به مذاکره است، اما نیازی نمی‌بیند برای رسیدن به توافق به ایران امتیاز بدهد.
با این حال، نتیجه‌گیری اصلی گزارش فارین پالیسی صریح است: میان موفقیت‌های نظامی آمریکا و تحقق اهداف راهبردی جنگ فاصله بزرگی وجود دارد. ایران ضربات سنگینی خورده است، اما حکومت آن پابرجاست؛ توان موشکی و پهپادی از میان نرفته؛ برنامه هسته‌ای نابود نشده؛ حوثی‌ها موقعیت منطقه‌ای خود را تقویت کرده‌اند و تهران توانسته برای ماه‌ها عبور عادی از تنگه هرمز را مختل کند. گرگوری برو این جمع‌بندی را چنین بیان کرده است: با بازگشت به اهدافی که واشنگتن در آغاز جنگ اعلام کرد، «نمی‌توان انکار کرد که آمریکا در اهداف اصلی راهبردی خود شکست خورده است.» این همان مبنایی است که فارین پالیسی بر اساس آن تیتر زده است: «تقریباً با هر معیاری، آمریکا در جنگ با ایران در حال شکست است.»