سمیرا مرادی، روزنامهنگار
پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵
براساس تازهترین دادههای وزارت بهداشت، موارد مثبت کووید ۱۹ و آنفلوآنزا افزایش یافته و در هفتهٔ منتهی به ۶ شهریور، مثبت شدن آزمایش کرونا به ۸٫۳درصد رسیده و از آستانهٔ هشدار پایین عبور کرده است.
«دیگر حتی نمیتوانیم سرما بخوریم»، «سلام بر آویشن و پنیرک و ختمی»، «نصف نسخه را گرفتم، اگر خوب نشدم بقیه را میگیرم». اینها پاسخ مردم در برابر گرانی دارو در ماههای اخیر است که حالا به فصل شیوع بیماریهای تنفسی رسیده و مشکلات زیادی برای آنها ایجاد کرده است.
بر اساس اطلاعات سامانه «تی تک» سازمان غذا و دارو، این روزها هر ورق ژلوفن بهطور میانگین ۸۰هزار تومان، قرص کدئین ۲۷هزار تومان، کلداکس ۷۳هزار تومان، آریترومایسین ۱۰۰هزار تومان، و آموکسیسیلین ۱۲۰هزار تومان در داروخانهها فروخته میشود. با احتساب مبلغ ویزیت پزشک، هزینهٔ تزریق، و تجویز چند ورق از هرکدام داروها، هر سرماخوردگی حدود دومیلیون تومان آب میخورد. در بعضی مناطق و در مراکز خصوصی مراجعان از قیمت های گرانتر داروها تا دوبرابر این رقم خبر میدهند و مبلغ یک نسخه چهار تا پنجمیلیون تومان است. این البته بهجز اقلام جانبی مانند میوه و گوشت و سبزیجات و مکملهاست که افراد در هنگام بیماری به مصرف آن نیاز دارند.
افسانه بعد از فوت فرزندش آرامش را در رساندن کمکهای مردمی به دست افراد بیبضاعت در محلهٔ بیدستان قزوین پیدا کرده است: «هنوز پاییز نیامده خیلی مریض داریم و یکی از کارهای من تأمین داروی سرماخوردگی است. یک قرص استامینوفن هم غنیمت است. مردم اینجا پول غذا ندارند، چه برسد به دارو.»
برای او امسال، که قیمت داروها چندبرابر شده، پاییز سختی در پیش است: «خانوادهها مدام دارو میخواهند و باید از خوراکیها زد و بخش زیادی از کمکها را دارو خرید.»
هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان ایران، در گفتوگو با آتیه آنلاین عواملی مانند جنگ، تحریم و تورم شدید را موجب افزایش چندبرابری قیمت دارو دانست. به گفتهٔ او، افزایش هزینههای ناشی از آسیب به پتروشیمیها و داروسازیها را هم باید در نظر گرفت.
چند وقت پیش ارز ترجیحی داروهای بدون نسخه حذف شد و همان وقت داروسازان دربارهٔ افزایش قیمت داروهای پُرمصرف که هزینه آنها مستقیماً از جیب مردم پرداخت میشود هشدار دادند، مسئلهای که امروز در فاکتور خرید داروهای سرماخوردگی خودش را نشان میدهد.
سخنگوی انجمن داروسازان به آتیه آنلاین گفته بود: «پس از کاهش منابع ارزی اختصاصیافته به حوزه دارو، سازمان غذا و دارو ناچار شد ارز ترجیحی برخی اقلام از جمله داروهای بدون نسخه را حذف کند.»
به گفتهٔ او، در حالی که نیاز ارزی در حوزهٔ دارو و تجهیزات پزشکی حدود ۵٫۵میلیارد دلار برآورد شده بود، تنها حدود ۲٫۲میلیارد دلار برای این بخش باقی ماند که نیمی از آن نیز به تجهیزات پزشکی اختصاص یافت. در نتیجه، مواد اولیهٔ داروهای بدون نیاز به نسخه (OTC) دیگر با ارز ترجیحی تأمین نمیشوند و باید از ارز مبادلهای استفاده کنند.
هزینههای سلامت سوار بر سبد خانوار
در سالهای اخیر هزینههای سلامت جای بیشتری را در سبد خانوار گرفته است. در سال ۱۴۰۳ سهم هزینههای سلامت از کل هزینه مصرفی خانوار به ۹.۲ درصد رسیده؛ رقمی که نسبت به ۸.۷ درصد در سال ۱۴۰۲ افزایش داشته و در شرایط تورم عمومی بالا، فشار مضاعفی بر بودجه خانوار وارد میکند.
زهرا مادر دو دانشآموز و همسرش، کارگر اتوبوسرانی است. او هنگام بازشدن مدراس منتظر ورود ویروسها به خانه است: «بچهها در مدرسه بیشتر مبتلا میشوند و وقتی یک نفر بگیرد، سه نفر دیگر هم میگیرند. موضوع فقط تهیه یک نسخه نیست. برای سرپا شدن چهار نفر، چهار بار ویزیت پزشک، گرفتن داروها و تهیه غذای مناسب و تقویتی لازم است که اینها روی هم چند میلیون تومان میشود. به طور معمول هرسال دو یا سه بار سرماخوردگی داریم.»
براساس آخرین گزارش مرکز آمار، بار اصلی پرداختها بر دوش خدمات سرپایی و دارو قرار دارد. دارو یکی از دلایل اصلی رشد هزینههای سلامت بوده و افزایش قیمت آن اثر مستقیمی بر پرداخت از جیب خانوار گذاشته است. حدود ۶۰ درصد هزینههای سلامت از محل پرداخت مستقیم خانوار تأمین میشود؛ این در حالی است که طبق قانون بیمه همگانی خدمات درمانی کشور، سازمانهای بیمهگر پایه باید حداقل ۷۰ درصد هزینه خدمات درمانی را پوشش دهند و سهم پرداخت مصرفکننده در خدمات سرپایی و دارو نباید از ۳۰ درصد بیشتر شود. توزیع این فشار مالی یکنواخت نیست. دهکهای درآمدی پایینتر سهم بیشتری از درآمد خود را صرف سلامت میکنند.
پیشتر فاطمه محمدبیگی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس گفته بود: «در سالهای اخیر، به دلیل حذف ارز ترجیحی، افزایش قیمت ارز، بالا رفتن هزینههای تولید دارو و تجهیزات پزشکی و همچنین شرایط ناشی از تحریمها، سهم پرداختی مردم از جیب در حوزه سلامت از حدود ۴۰ درصد به بیش از ۶۹ تا ۷۰ درصد افزایش یافته است.»
بازگشت به درمانهای سنتی
یکی از پیامدهای گران شدن داروها در نسخههای معمولی، عدم مراجعه بیماران به پزشک و خوددرمانی است. درمانهای خانگی برای سرماخوردگی و کرونا، قبل از این هم در میان مردم رایج بود و حالا با گرانی چندبرابری دارو، احتمال افزایش آن مطرح شده است. این مسئله خطر کهنه شدن بیماری در عفونتهای باکتریایی و ایجاد زمینه برای ابتلا به عفونتهای دیگر را فراهم میکند.
علیرضا ناطقیان، فوق تخصص بیماریهای عفونی، اطفال و عضو کمیته ملی ایمنسازی به آتیه آنلاین میگوید: «منظور از درمان خانگی به ویژه برای کودکان استفاده از سوپهای مناسب، رسیدگی به گلو و بینی با قطرههای نمکی و بخور است اما مصرف داروی گیاهی اصلا توصیه نمیشود.»
او ادامه میدهد: «دوز و تاثیر داروها به ویژه در کودکان بسیار حساس است و ممکن است داروهای گیاهی با هم تداخل داشته باشد. متاسفانه در مواردی به دلیل مصرف ناآگاهانه، شاهد عوارضی روی معده یا روی کبد هستیم که در این شرایط درمان نکردن عفونتهای تنفسی بهتر است یا حداکثر دادن مسکن به جای داروهایی که عوارض آنها روی کودکان مشخص نیست. دادن این داروها به ویژه در شیرخواران تا دو سه سالگی به هیچ وجه توضیه نمیشود.»
به گفته او بزرگسالان تحمل و مقاومت بیشتری دارند و ممکن است کمتر با عوارض داروهای گیاهی روبهرو شوند و یا این عوارض در طولانیمدت و پنهان باشد.
ناطقیان ادامه میدهد: «بیماریهای ویروسی معمولا با درمانهای خانگی بهبود پیدا میکنند. در بسیاری از کشورهای دنیا مردم از پزشکان توصیههای پیشگیرانه و تغذیهای دریافت میکنند. داروهای سرماخوردگی هم ثابت نشده که بتوانند در سرماخوردگی ویروسی تاثیر آنچنانی داشته باشند و معمولا دوره بیماری باید طی شود.»
او در مورد کودکان میگوید: «همه کودکان یکسان نیستند و بعضی مستعد عفونتهای باکتریال ثانویه هستند.بسیاری از کودکان زمینه آلرژی دارند و در این موارد نیاز به دارو هست.»
تجویز دارو برای بیماری ویروسی و به طور کلی مصرف داروی زیاد به باور ناطقیان بیشتر از یک بحث فرهنگی، مسئله دانش و مهارت پزشکی است: «پزشک باید مهارت و دوراندیشی داشته باشد. اگر برای ویروس، آنتیبیوتیک تجویز شود و بیمار با عفونت واقعی باکتریال برگردد، اولین دردسر برای خود پزشک است.»
به گفته او این کار باعث نارضایتی خانواده میشود چون هزینه پرداخت کرده و حالا پزشک باید داروی قویتر و وسیعتری بدهد.»
ناطقیان میگوید: «پزشکان باید معاینه را خوب انجام دهند و درست برای بیماران توضیح بدهند که این بیماری با آنتی بیوتیک نهتنها بهتر نخواهد شد بلکه احتمال دارد عوارض آنتی بیوتیک هم ایجاد شود. از طرفی خود مردم نباید اصرار کنند که برای یک سرماخوردگی ساده، نسخهای پر از دارو بگیرند.»
رفتارهای درست در پاییز بدون واکسن
امسال به دلیل وقوع جنگ و محاصره دریایی، هنوز واکسن آنفلوآنزا وارد کشور نشده است. در این شرایط ناطقیان، عضو کمیته ایمنسازی با واکسن میگوید: «دوباره باید به رعایت دستورهای بهداشتی مانند زمان کرونا -البته نه به آن شدت- برگردیم و فاصلهگذاری اجتماعی را رعایت کنیم.»
به گفته این متخصص عفونی، یکی از هستههای اصلی انتقال ویروس به کل جامعه مهدکودک و مدرسه است. بنابراین در این مکانها بیشتر از هرجای دیگر نیاز به رعایت بهداشت و فاصله است و به سختگیری بیشتری نیاز است.
او توصیه میکند: «همراه کودکان اسپری کوچک الکل در کیف کودک بگذاریم و از او بخواهیم استفاده کند. همچنین مربیان شستن دستها را به آنها یادآوری کنند. همچنین در صورت تشخیص بیماری اصرار به حضور کودک در مهد و مدرسه از طرف والدین و مدرسه نباشد. تا زمانی که دوره انتقالی ویروس طی شود کودک باید در خانه بماند.»
قباد مرادی، مدیر دفتر بیماریهای واگیر وزارت بهداشت در حال حاضر مهم ترین راه پیشگیری از ابتلا به آنفلوآنزا و کرونا را رعایت بهداشت فردی و پروتکلهای وزارت بهداشت میداند و به آتیه آنلاین میگوید: «حالا که هنوز واکسن نرسیده، به مردم توصیه میکنیم موارد بهداشتی را بیشتر رعایت کنند. به ویژه گروههای پرخطر مانند سالمندان و کودکان و زنان باردار به پیشگیری بیشتری نیاز دارند. توصیه دیگر این است که به محض ورود واکسن در درجه اول این افراد واکسن دریافت کنند.»
امسال تامین واکسن آنفلوآنزا به دلیل شرایط جنگی و محاصره کشور با اختلال روبهرو شده و در آستانه هفته چهارم شهریورماه هنوز خبری از واکسن نیست. در این باره محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، اعلام کرده است: «توزیع واکسن آنفلوآنزا دیر نشده است. فرایند تأمین واکسن از ماهها قبل آغاز شده و عرضه رسمی آن براساس برنامهریزی انجامشده، از اواخر شهریور و در طول مهرماه دنبال میشود.»
دلیل تاکید متخصصان برای دریافت واکسن در زمان طلایی تزریق این است که تامین ایمنی کامل در بدن پس از واکسیناسیون دو تا سه هفته بعد رخ میدهد. بنابراین، واکسیناسیون در روزهای اوج شیوع بیماری، فرد را تا چند هفته در برابر ویروس بیدفاع باقی میگذارد. به گفته متخصصان، بهترین زمان برای تزریق واکسن آنفلوآنزا، اواخر شهریور تا اواخر مهر است.
از آتیه آنلاین