اندازهٔ کشورها در نقشهٔ جهان اصلاح می‌شود

یکشنبه ۱۵ شهریور ۱۴۰۵

مجمع عمومی سازمان ملل متحد روز جمعه ۱۳ شهریور با تصویب قطعنامه‌ای خواستار استفاده از نقشه‌هایی شد که اندازۀ واقعی قاره‌ها و کشورها را دقیق‌تر نشان می‌دهند. با اجرای این تغییر اصلاحی، آفریقا و آمریکای لاتین و جنوب آسیا بزرگ‌تر از آنچه در نقشه‌های رایج دیده‌ایم می‌شوند و در مقابل، آمریکا، اروپا، روسیه، و چین کوچک‌تر به نظر خواهند رسید.

قطعنامه‌ای که با ابتکار توگو و اتحادیهٔ آفریقا و با حمایت مشترک فرانسه برای اصلاح نقشهٔ جهان ارائه شده بود روز جمعه ۴ سپتامبر (۱۳ شهریور) با ۱۶۴ رأی موافق، یک رأی مخالف، و شش رأی ممتنع در مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصویب شد. تنها کشور مخالف ایالات متحد آمریکا بود.

هدف این قطعنامه تشویق دولت‌ها، سازمان‌های بین‌المللی، و مراکز آموزشی به استفاده از نقشه‌های «زمین‌برابر» است. در این نقشه‌ها نسبت مساحت مناطق گوناگون جهان با دقت بیشتری بازتاب پیدا می‌کند.

چرا نقشه‌ای که می‌شناسیم جهان را تحریف می‌کند؟

بخش بزرگی از نقشه‌های جهان که امروز در مدرسه‌ها، رسانه‌ها، و نهادهای گوناگون استفاده می‌شود بر پایۀ «تصویر مرکاتور» است، روشی که گراردوس مرکاتور، جغرافی‌دان و نقشه‌نگار فلاندری، در قرن شانزدهم طراحی کرد.

این نقشه اساساً برای دریانوردی ساخته شده بود و امکان حرکت با جهت ثابت را برای کشتی‌ها آسان می‌کرد. اما این شیوۀ نقشه‌نگاری یک ایراد مهم دارد: هرچه مناطق به قطب‌ها نزدیک‌تر باشند، بزرگ‌تر از اندازه واقعی نمایش داده می‌شوند.

به همین دلیل، برای مثال گرینلند روی نقشه‌های مرکاتور تقریباً هم‌اندازهٔ آفریقا به نظر می‌رسد، در حالی که مساحت آفریقا حدود ۱۴برابر گرینلند است.

در متن قطعنامۀ سازمان ملل آمده است که این نوع نمایش در ذهن مردم اندازۀ آفریقا و آمریکای لاتین و جنوب آسیا را کوچک‌تر جلوه می‌دهد و به تداوم «تصویری نامتوازن» از جهان کمک می‌کند.

روبر دوسه، وزیر خارجهٔ توگو، در مجمع عمومی گفت: «نقشه‌ها درک ما از جهان را شکل می‌دهند». به گفتۀ او، نقشه‌ها بر آموزش، تخیل، و برداشت‌های جمعی اثر می‌گذارند و به همین دلیل «هرگز خنثی نیستند».

او تأکید کرد که این ابتکار «علیه هیچ کشور، تمدن، یا سنّت نقشه‌نگاری» نیست و هدفش ترویج دانشی مبتنی بر دقت علمی، حقیقت، و برابری کرامت همهٔ ملت‌هاست.

مخالفت آمریکا

ایالات متحد آمریکا تنها کشوری بود که به این قطعنامه رأی منفی داد. یارینا فرنتسویچ، نمایندهٔ آمریکا در سازمان ملل متحد، این طرح را دارای «دستور کار ایدئولوژیک» خواند و گفت چنین قطعنامه‌هایی به اعتبار سازمان ملل متحد آسیب می‌زنند. او افزود که مجمع عمومی به‌جای تمرکز بر مسائل واقعی مانند صلح بین‌المللی، رفاه، و روابط میان کشورها، در حال بحث دربارهٔ «طرح‌های نقشه‌نگاری متعلق به قرن شانزدهم» است.

در مقابل، فرانسه از این تغییر اصلاحی حمایت و اعلام کرد که دیگر به‌طور پیش‌فرض از نقشۀ مرکاتور استفاده نخواهد کرد. ژان‌نوئل بارو، وزیر امور خارجۀ فرانسه، گفت: «تغییر نقشه مسلماً جهان را تغییر نمی‌دهد، اما اصلاح تصویری که جهان را تحریف می‌کند خود گامی در مسیر حقیقت است».

او در گفت‌وگو با رادیو بین‌المللی فرانسه نیز توضیح داد که در نقشۀ مرکاتور آمریکا و روسیه و چین در مقایسه با آفریقا و آمریکای جنوبی و جنوب‌شرق آسیا بزرگ‌تر از اندازۀ واقعی نشان داده می‌شود. او تأکید کرد: «ما نیاز داریم جهان را آن‌گونه که واقعاً هست ببینیم.»

از بخش فارسی رادیو بین‌المللی فرانسه ار.اف.ای