ترامپ با افتخار گفته است که این توافق پیروزی دکترین مونرو است. (عکس از دیوید کانالس / زوما پرس / کنتاکتو فوتو)
چهارشنبه ۱۱ شهریور ۱۴۰۱
م. حامد – اندیشهٔ نو: توافق نفتی گسترده میان دولت موقت ونزوئلا و دولت آمریکا موجی از واکنشهای بینالمللی را برانگیخته است که در صدر آنها نگرانی آشکار چین از آیندهٔ سرمایهگذاریهایش در صنعت نفت ونزوئلا قرار دارد. آمریکا در چارچوب این توافق «کنترل اکثریتی» بر بیش از ۶۵میلیارد بشکه از ذخایر قطعی نفت ونزوئلا به دست خواهد آورد. دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت ونزوئلا، نیز اصل توافق و برنامهٔ توسعهٔ ۱۷ میدان نفتی در آن کشور را تأیید کرده است.
دولت چین در موضعگیری رسمیاش هشدار داده است که انتقال چند میدان نفتی به آمریکا- که پیشتر پروژههای مشترک شرکتهای چینی بودهاند- باید با رعایت «حقوق و منافع قانونی» چین صورت گیرد. این موضعگیری نشان میدهد که توافق جدید نفتی آمریکا و ونزوئلا فقط یک قرارداد اقتصادی نیست، بلکه پیامدهای ژئوپلیتیک گستردهای دارد و بر توازن قدرت در آمریکای لاتین اثر خواهد گذاشت.
واکنش رسمی چین: تأکید بر احترام به سرمایهگذاریها و همکاری برابر
به گزارش ونزوئلا آنالیسیس، سخنگوی وزارت خارجهٔ چین در کنفرانس خبری اخیرش اعلام کرد که روابط اقتصادی میان چین و ونزوئلا باید بر پایهٔ «برابری، احترام متقابل، و منافع مشترک» باشد. او تأکید کرد که چین انتظار دارد دولت ونزوئلا از سرمایهگذاریهای بلندمدت و زیرساختی شرکتهای چینی محافظت کند. پنج میدان نفتی مورد بحث پیشتر پروژههای مشترک میان شرکتهای چینی CNPC و China Concord بودهاند. این شرکتها در سالهای گذشته از معدود سرمایهگذاران خارجی فعال در توسعهٔ میدانهای نفت فوقسنگین در کمربند نفتی اورینوکو بودهاند.
چین در سالهای گذشته میلیاردها دلار در قالب وام، سرمایهگذاری، و پروژههای مشترک به صنعت نفت ونزوئلا تزریق کرده است. از این رو، واگذاری میدانهای نفتی به شرکتهای آمریکایی برای چین نهتنها چالش اقتصادی، بلکه تهدیدی ژئوپلیتیک تلقی میشود. تحلیلگران چینی نیز در رسانههای دولتی هشدار دادهاند که این روند میتواند «فضای همکاری جنوب – جنوب» را محدود کند و «نفوذ آمریکا در آمریکای لاتین را به شکل بیسابقهای تقویت کند.»
توافق نفتی آمریکا – ونزوئلا: بزرگترین بستهٔ امتیازدهی در تاریخ کشور
دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت ونزوئلا، این توافق را «تاریخی» خوانده و دونالد ترامپ آن را «بزرگترین توافق نفتی در تاریخ» توصیف کرده است. بر اساس این توافق، شرکت North American Blue Energy Partners (NABEP) امتیاز توسعهٔ ۱۷ میدان نفتی با مجموع ۶۵میلیارد بشکه ذخایر قطعی را دریافت میکند. این میدانها حاوی نفت خام سبک و متوسط در غرب ونزوئلا و نفت فوقسنگین در کمربند اورینوکو هستند.
معامله بر سر این حجم از ذخایر یکی از بزرگترین بستههای امتیازدهی نفتی در تاریخ ونزوئلا محسوب میشود که ساختار مالکیت و مدیریت صنعت نفت آن کشور را دگرگون میکند.
افزایش نفوذ آمریکا بر صنعت نفت ونزوئلا
کاخ سفید اعلام کرده است که این توافق «سلطهٔ انرژی آمریکا را برای یک قرن آینده تضمین میکند». بر اساس سند منتشرشده، دفتر سرمایهٔ استراتژیک وزارت جنگ آمریکا (OSC) بدون پرداختن هیچ هزینهای ۳۵درصد سهام NABEP را دریافت میکند. وزارت خارجه نیز حق خریدن ۲۰درصد تولید به قیمت تمامشده و حق اولویت داشتن برای خریدن ۸۰درصد باقیمانده را به دست میآورد. افزون بر این، NABEP بر اساس قوانین آمریکا اداره خواهد شد و دولت آمریکا در هیئتمدیرهٔ آن «حرف نهایی» را خواهد زد.
این میزان از کنترل برای چین و روسیه- دو شریک سنّتی ونزوئلا- بهمنزلهٔ عقبنشینی اجباری آنها از پروژههایی است که سالها برای توسعهٔ آنها سرمایهگذاری کردهاند.
نگرانیهای اصلی چین
۱) از دست رفتن پروژههای مشترک: چین نگران است که پروژههای مشترک CNPC و China Concord در ونزوئلا بهطور کامل به متصدیان و شرکتهای آمریکایی منتقل شود و چین عملاً از چرخهٔ تصمیمگیری و مدیریت کنار گذاشته شود.
۲) تغییر توازن ژئوپلیتیک در آمریکای لاتین: چین در دو دههٔ گذشته تلاش کرده است حضور اقتصادی و سیاسیاش را در آمریکای لاتین تقویت کند. واگذاری میدانهای نفتی به شرکتهای زیر نظر آمریکا این روند را معکوس میکند و نفوذ آمریکا را بازمیگرداند.
۳) پیامدهای بلندمدت برای طرح کمربند و جاده: ونزوئلا یکی از نقاط کلیدی حضور چین در آمریکای لاتین است. کاهش نقش چین در صنعت نفت آن کشور میتواند بر پروژههای زیرساختی مرتبط با طرح کمربند و جاده اثر بگذارد.
پیامدهای داخلی برای ونزوئلا
دولت موقت ونزوئلا وعده داده است که این توافق «عصر جدیدی از رفاه» را آغاز خواهد کرد و هدف تولید ۱٫۵میلیون بشکه در روز را دنبال میکند. با این حال، سهم ونزوئلا از هر بشکه نفت استخراجشده حدود ۱۹ دلار اعلام شده که بسیار کمتر از معیارهای دورهٔ ریاستجمهوری هوگو چاوز است. منتقدان داخلی این توافق را «نواستعماری» و ناشفاف میدانند. با وجود اعتراضها، مجلس ملی ونزوئلا این توافق را تصویب کرده است.
توافق نفتی جدید میان آمریکا و ونزوئلا فقط یک قرارداد اقتصادی نیست، بلکه بازتعریف توازن قدرت در آمریکای لاتین است. چین با نگرانی به این تحولات مینگرد و خواستار احترام گذاشتن به سرمایهگذاریهایش و حفاظت از آنها شده است. در داخل ونزوئلا نیز این توافق، با وجود حمایت دولت موقت، با انتقادهای جدّی از لحاظ شفافیت، سهم ناچیز کشور در درآمدها، و پیامدهای سیاسی روبهروست. این تحولات میتواند مسیر آیندهٔ صنعت نفت ونزوئلا و روابط خارجی آن کشور را در سالهای پیش رو تعیین کند.