سهشنبه ۲۷ مرداد ۱۴۰۵
ثبت بیش از ۱۰هزار و ۴۰۰ حمله به مراکز درمانی جهان در هشت سال گذشته، یعنی بیش از چهار حمله در روز، جان هزاران نفر را گرفته و نظامهای سلامت را ویران کرده است. اما تکاندهندهترین بخش گزارش پاسخ کوتاه سازمان جهانی بهداشت است: حتی یک مورد از این حملهها هم به مرحلهٔ پاسخگویی قضایی نرسیده است.
آتیه آنلاین: در هشت سال گذشته بیش از ۱۰هزار حمله به خدمات درمانی در سراسر جهان ثبت شده است. این حملهها در جریان جنگ اوکراین، درگیریهای خاورمیانه، و تلاش برای مهار شیوع ابولا در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو به مرگ هزاران نفر و آسیب دیدن گستردهٔ نظامهای سلامت منجر شده است.
این آمار را سازمان جهانی بهداشت (WHO) اعلام کرده و بار دیگر تأکید کرده است که بخش سلامت نباید هدف حمله قرار گیرد.
سازمان جهانی بهداشت یک سامانهٔ نظارتی برای ثبت حمله به خدمات درمانی دارد که شامل بیمارستانها و دیگر مراکز درمانی، کارکنان و بیماران، آمبولانسها و سایر وسایل حملونقل پزشکی، همچنین انبارها و تجهیزات پزشکی است.
بر اساس دادههای این سازمان، از سال ۲۰۱۸ تا کنون بیش از ۱۰هزار و ۴۰۰ حمله در ۲۹ کشور و منطقه ثبت شده است. این حملهها حدود ۵هزار و ۷۰۰ کشته و بیش از ۸هزار مجروح بر جای گذاشته است. با این حال، تا کنون هیچ فرد یا گروهی در قبال این حملهها مسئول و پاسخگو شناخته نشده است.
مرگ، تخریب، و خشونت روانی
تنها در فاصله ژانویه تا اوت سال جاری، سازمان جهانی بهداشت بیش از ۹۰۰ حمله را ثبت کرده که دستکم ۹۰۰ کشته و بیش از هزار و ۴۰۰ مجروح به همراه داشته است؛ یعنی به طور متوسط بیش از چهار حمله در هر روز.
بیشترین موارد در اوکراین، لبنان، و سرزمینهای اشغالی فلسطین رخ داده است، اما کشورهایی مانند میانمار، ایران، سودان، جمهوری دموکراتیک کنگو، سودان جنوبی، روسیه، سوریه، و نیجریه نیز در میان مناطق آسیبدیده قرار دارند.
آلتاف موسانی، مدیر بخش امور انساندوستانه و مدیریت بحران سازمان جهانی بهداشت، در گفتوگو با خبرنگاران در ژنو گفت: «آنچه شاهدش هستیم اشکال مختلفی از خشونت است.»
به گفتهٔ او، در سال ۲۰۲۶ سلاحهای سنگین بیشترین سهم را در حملات ثبتشده داشتهاند و پس از آن، تخریب مراکز درمانی و «خشونت روانی» قرار دارند.
پیامدهایی که باقی میمانند
علاوه بر حملات مستقیم، در این دوره ۴۴ مورد ربایش، بازداشت یا زندانی شدن کارکنان سلامت و بیماران هم ثبت شده است. بیشتر این موارد مربوط به بازداشت کارکنان بخش درمان بوده و در مجموع ۹۴ نفر را تحت تاثیر قرار داده است.
موسانی تاکید کرد که اگرچه این اعداد اهمیت دارند، اما تصویر کاملی از پیامدهای حملات ارائه نمیکنند.
او گفت: «وقتی یک بیمارستان مورد حمله قرار میگیرد، تاثیر آن فقط متوجه افرادی نیست که همان روز داخل بیمارستان هستند. این بیمار است که فردا نمیتواند خدمات درمانی دریافت کند. این آمبولانسی است که دیگر نمیتواند بیمار بعدی را منتقل کند. این کارکنان درمانی هستند که نمیتوانند به سر کار بازگردند، یا دارویی است که دیگر نمیتواند به مراکز درمانی برسد.»
تخریب بیمارستانها و کاهش خدمات درمانی
شواهد نشان میدهد حملات علیه مراکز درمانی پیامدهایی گسترده و طولانیمدت دارند.
موسانی به مطالعهای درباره ۶۹ حمله در شمال غرب سوریه اشاره کرد که نشان میدهد تعداد مراجعات سرپایی در روز بعد از حمله ۵۱ درصد کاهش یافت و این کاهش تا ۳۷ روز ادامه داشت.
به گفته او در سال ۲۰۲۶ در سودان، حدود ۳۷ درصد از مراکز درمانی غیرفعال گزارش شدهاند و تنها ۳ درصد از مراکز ارزیابیشده خدمات بستری ارائه میکردند.
در غزه هم هر ۳۶ بیمارستان آسیب دیدهاند و تنها نیمی از آنها همچنان به صورت جزئی فعال هستند. خدمات مراقبتهای اولیه سلامت هم به شدت تحت تاثیر قرار گرفته است.
از زمان آغاز جنگ اوکراین، سازمان جهانی بهداشت بیش از ۳ هزار حمله علیه مراکز درمانی، آمبولانسها، انبارها و زنجیره تامین تجهیزات پزشکی را تایید کرده است.
همچنین از زمان اعلام شیوع کنونی ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو در ماه مه، ۱۲ حمله علیه خدمات درمانی ثبت شده که روند مقابله با این بیماری را مختل کرده است.
فراتر از آمار
موسانی گفت: «اینها فقط آمار نیستند. پشت هر درصد، یک بیمار وجود دارد. پشت هر مرکز آسیبدیده، یک خدمت از دسترفته قرار دارد. پشت هر خدمت مختلشده، کسی وجود دارد که از دسترسی به مراقبتهای درمانی محروم میشود.»
حملات علیه نظام سلامت همچنین باعث ایجاد ترس در جوامع میشود؛ ترسی که میتواند مردم را از مراجعه برای دریافت خدمات درمانی بازدارد، کارکنان سلامت را از حضور در محل کار منصرف کند و اعتماد میان جامعه و نظام درمانی را کاهش دهد.
موسانی خواستار آن شد که پیامدهای انسانی این حملات آشکارتر شود، از دادهها و شواهد برای حفاظت از خدمات درمانی استفاده شود و طرفهای درگیر در جنگها در قبال اقدامات خود پاسخگو باشند.
پس از این نشست خبری، یکی از خبرنگاران پرسید آیا تاکنون کسی بابت حمله به مراکز درمانی مورد پیگرد یا مجازات قرار گرفته است؟
موسانی پاسخ داد که از میان بیش از ۱۰ هزار حمله تاییدشده، «حتی یک مورد نیز وارد روند پاسخگویی و رسیدگی قضایی نشده است.»
او تاکید کرد که سازمان جهانی بهداشت نه اختیار قانونی و نه تخصص لازم برای محاکمه طرفهای درگیر در منازعات را دارد، اما مدیرکل این سازمان بارها خواستار پاسخگو کردن طرفهای جنگ در برابر حملات علیه نظام سلامت شده است.
منبع: un.org