شنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۵
در ۱۶ اوت ۲۰۲۱ فرودگاه بینالمللی کابل به صحنهٔ یکی از تکاندهندهترین تصاویر قرن تبدیل شد. پس از سقوط سریع دولت افغانستان و ورود طالبان به کابل، هزاران نفر برای خروج از کشور به فرودگاه هجوم آوردند. در میان این هرجومرج، صدها نفر یک هواپیمای ترابری بوئینگ سی-۱۷ گلوبمستر۳ را محاصره کردند و تلاش داشتند به هر شکل ممکن سوارش شوند. برخی افراد به بدنهٔ هواپیما چسبیدند و برخی دیگر تا آخرین لحظه در کنار آن دویدند. این تصاویر بیانگر ترس و ناامیدی و تلاش انسانها برای یافتن امنیت در شرایطی بود که طالبان را تجربه کرده بودند و میدانستند سلطهٔ دوبارهاش چه پیامدهایی برای زندگی و آیندهشان خواهد داشت.
پنج سال پیش طالبان دوباره قدرت را در کابل به دست گرفتند. بیست سال جنگ غرب صدهاهزار نفر را به کشتن داد
صحنههای آشفته و هولناک فراموشنشدنیاند: انسانهای ناامید از بیرون به هواپیماهای ترابری «گلوبمستر» نیروی هوایی آمریکا که در حال خروج از افغانستان بودند چنگ میزدند. چند نفر از آنها از هواپیما سقوط کردند و جان باختند و ویدئوهای این صحنهها در سراسر جهان منتشر شد. در پایگاه هوایی العدید در دوحه، پایتخت قطر، بقایای جسد مردی را از ارابهٔ فرود یک هواپیما بیرون کشیدند. این شنبه (۲۴ مرداد) پنجمین سالگرد به قدرت رسیدن دوبارهٔ طالبان در افغانستان است. بیست سال جنگ بیهوده به درازا کشید تا سرانجام طالبان دوباره جای طالبان را در قدرت بگیرند. در افغانستان میگویند: «شما ساعت دارید، ما زمان داریم.»
آن زمان کمتر کسی تصور میکرد که سرانجام کار به این سرعت تمام شود. ظرف چند روز خانهٔ پوشالیای که غرب در هندوکش برپا کرده بود فروریخت. نخستین مرکز ولایت، زرنج در نیمروز در جنوبغربی کشور، در ۶ اوت (۱۵ مرداد ۱۴۰۰) به دست طالبان افتاد. این شهر، مانند بیشتر شهرهای دیگر، بدون درگیری سقوط کرد. تا اینکه سرانجام در ۱۵ اوت ۲۰۲۱ (۲۴ مرداد ۱۴۰۰) کابل، پایتخت، نیز به تصرف طالبان درآمد. برای این قشر صاحبامتیاز فاسد و بیکفایت، برای این دستنشاندهٔ غرب، کسی حاضر نبود بکُشد و کشته شود. اشرف غنی، رئیسجمهور وقت، از طریق تاجیکستان به امارات گریخت؛ بنا بر شایعات، با چمدانهایی پر از پول نقد.
۱۵ اوت (۲۴ مرداد) در افغانستان تعطیل رسمی است. طالبان در سال ۲۰۲۲ «روز پیروزی» را بهعنوان سالروز پیروزی بر نیروهای آمریکایی و متحدان غربی آنها اعلام کردند. این کشور کوهستانی و صعبالعبور در هندوکش «گورستان امپراتوریها» نامیده میشود. بسیاری از امپراتوریهای بزرگ جهان در آنجا دندان به سنگ زدند و در گورستان افغانستان دفن شدند: بریتانیا، شوروی، و آمریکا. در طولانیترین جنگ تاریخ آمریکا صدهاهزار افغان کشته شدند که دههاهزار نفر از آنها غیرنظامی بودند. تریلیونها دلار از مالیات مردم به هدر رفت.
کارنامه طالبان پس از پنج سال سلطه بر افغانستان
طالبان افغانستان در حالی پنجمین سال بازگشت دوباره به قدرت را جشن میگیرند که برخی از ساکنان کابل میگویند پس از دههها درگیری و آشوب، احساس امنیت بیشتری میکنند. با وجود این، گسترش بیکاری و دسترسی نداشتن به مدرسه (آنهم در کشوری که دختران بالای ۱۲ سال از تحصیل منع شدهاند) را همچنان از مهمترین مشکلات میدانند.
يورونيوز نوشت: «طالبان در ۱۵ اوت ۲۰۲۱ همزمان با خروج نیروهای آمریکایی و ناتو از آن کشور، آنهم پس از دو دهه جنگ، کنترل افغانستان را دوباره به دست گرفتند. این خروج منجر به صحنههای هرجومرج در فرودگاه کابل و اطراف آن شد و هزاران نفر خواستار ترک کشور بودند.»
محمد قاسم ۳۰ ساله میگوید: «پنج سال گذشته در امنیت گذشته است. خواست ما از دولت ایجاد فرصتهای شغلی برای جوانان است. ما از دولت میخواهیم که برای جوانان فرصتهای شغلی ایجاد کند و آنها را به ادامه تحصیل تشویق کند.»
تدام محدودیتها بر حقوق زنان
اگرچه طالبان پیش از تصرف قدرت اعلام کرده بودند که به زنان اجازه دسترسی به آموزش، اشتغال، و مشارکت عمومی، البته مطابق با تفسیر خودشان از اصول اسلامی خواهند داد، اما اندکی پس از آغاز حکمرانی، ممنوعیت نامحدودی بر آموزش دختران بالاتر از کلاس ششم اعمال کردند و چند ماه بعد آموزش عالی را نیز برای زنان تا «اطلاع ثانوی» ممنوع کردند.
زنان همچنین از ورود به سالنهای ورزشی، پارکها، و حمامهای عمومی، شرکت در فعالیتهای ورزشی و سفر به مکانهای دور بدون «محرم» یا سرپرست مرد منع شدند.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، بارها گفته است که دولت در تلاش است شرایطی را ایجاد کند تا دختران و زنان بتوانند مطابق با قوانین شریعت اسلامی در کلاسهای درس یا دانشگاهها شرکت کنند. با وجود این، محدودیتها همچنان پابرجاست.
سازمان ملل متحد اذعان کرده که این کشور اکنون باثباتتر است؛ با وجود این، هشدار داده است که تا زمانی که حکومت طالبان محدودیتهای اعمال شده بر زنان و دختران را لغو نکند، از حقوق اساسی محافظت نکند، و به نگرانیها در موضوع تروریسم پایان ندهد، ثبات پایدار ممکن نیست.
سازمان ملل: افغانستان دارای شدیدترین بحران حقوق زنان در جهان
یوناما، هیئت کمکرسانی سازمان ملل در افغانستان، در بیانیهای اعلام کرد: «کاهش درگیریها مزایای ملموسی را برای بسیاری از افغانها به ارمغان آورده و فرصتهایی را برای تمرکز بر بهبود، توسعه و همکاری اقتصادی منطقهای ایجاد کرده است.» با این حال، این هیئت افزود که محدودیتهای اعمال شده بر زنان و دختران مانع بهبود وضعیت افغانستان و ادغام مجدد آن با جامعه بینالمللی میشود.
آژانس حقوق زنان سازمان ملل نیز این هفته اعلام کرد که زنان و دختران افغان «تحت شدیدترین محدودیتهای جهان» زندگی میکنند که نهتنها حقوق آنها را نقض میکند، بلکه آینده اجتماعی و اقتصادی کشور را نیز تهدید میکند.
در بیانیه این نهاد آمده است: «نیم دهه پس از تصرف افغانستان توسط طالبان در اوت ۲۰۲۱، افغانستان به طور سیستماتیک حقوق نیمی از جمعیت خود را از بین برده و این کشور را به یک کشور منزوی جهانی تبدیل کرده است که در دنیای مدرن هیچ مشابهی ندارد.»
در ادامه بیانیه آمده است: «در یک سال گذشته، محرومیت زنان و دختران از آموزش، اشتغال، زندگی عمومی، سیستمهای قضایی و مراقبتهای بهداشتی شدیدتر شده و آنچه را پیشتر نیز شدیدترین بحران حقوق زنان در جهان بوده، تثبیت کرده است.»
فضیله سروش، کارآفرین ۳۹ ساله ساکن کابل و مدافع حقوق زنان میگوید: «لازم است حکومت که تعطیلی مدارس و دانشگاهها را تا اطلاع ثانوی اعلام کرده بودند، اکنون تصمیمی روشن و عملی درباره این موضوع بگیرند.»
مولوی حیاتالله مهاجر فراهی، معاون وزیر اطلاعات و فرهنگ در دولت طالبان، معتقد است که در پنج سال گذشته دولت امنیت را برقرار کرده، ارز را تثبیت کرده، زیرساختها را بهبود بخشیده، و پارکهای صنعتی ایجاد کرده که باعث ایجاد شغل شدهاند.
او به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: «طبیعتا چالشها و مشکلاتی وجود دارد، اما میتوانیم چندین دستاورد را برجسته کنیم.»
فراهی به موضوع آموزش دختران و زنان نپرداخت اما گفت: «سطح سرمایهگذاری انجام شده در دانشگاهها از هر چیزی که در گذشته دیده شده، فراتر رفته است. دولت به تلاشهای خود برای سازماندهی و بهبود بیشتر خدمات برای شهروندان ما در زمینههای آموزش و سایر بخشها ادامه میدهد.»
تروریسم در افغانستان
فراهی گزارش سازمان ملل متحد دربارهٔ شبکههای تروریستی در افغانستان را رد کرد و گفت: «اینها صرفا تبلیغات دشمن هستند که برای بیثبات جلوه دادن کشور پخش شدهاند.»
او درباره انزوای بینالمللی حکومت نیز گفت که دولت طالبان با حدود ۴۰ کشور در تعامل است و افزود: «امارت اسلامی افغانستان تمام الزامات لازم برای به رسمیت شناخته شدن را برآورده کرده است. اکنون جامعه بینالمللی و دیگران باید قدم پیش بگذارند و اقدامات مناسب را انجام دهند.»
دولت طالبان در حال حاضر فقط از سوی روسیه به رسمیت شناخته شده است.
یونسکو: ۲٫۴ میلیون دختر محروم از آموزش متوسطه
یونسکو، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد، این هفته اعلام کرد که ممنوعیتهای آموزشی باعث شده است حدود ۲.۴ میلیون دختر از آموزش متوسطه محروم شوند که افزایشی ۲۰۰ هزار نفری نسبت به سال گذشته را نشان میدهد.
این آژانس اعلام کرد که این محدودیتها، دو دهه پیشرفتی را که افغانستان در آموزش به دست آمده بود، معکوس کرده است.
یونسکو همچنین به یک بحران آموزشی گستردهتر اشاره کرد و افزود ۵۳ درصد از کودکان در سن مدرسه ابتدایی، از مدرسه محروم هستند. مدارس فاقد زیرساختهای اساسی مانند آب، بهداشت یا گرمایش هستند و بلایای طبیعی نیز منجر به تعطیلی صدها مدرسه شده است.
برنامه جهانی غذای سازمان ملل متحد نیز اعلام کرد که سوء تغذیه کودکان در یک سوم استانهای افغانستان به سطح بحرانی رسیده است و انتظار میرود با کاهش توزیع مواد غذایی و کاهش سایر حمایتها به دلیل کمبود بودجه، وضعیت بدتر شود.
از اخبار روز