اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران. عکس آرشیوی از حسین زهرهوند/خبرگزاری تسنیم از طریق آسوشیتد پرس.
چهارشنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۵
م. حامد – اندیشهٔ نو: به گزارش الجزیره به نقل از یک منبع عراقی از چارچوب هماهنگی پیشرو، که چتری برای حزب‌های شیعهٔ عراقی است، ، اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروهای قدس سپاه پاسداران، اوایل این هفته سفر غیرمنتظره‌ای به بغداد کرده است.
این منبع که خواست نامش فاش نشود گفت قاآنی روز دوشنبه ۱۹ مرداد نشست‌های پشت‌پرده‌ای با رهبران سیاسی و امنیتی عراق و همچنین فرماندهان شبه‌نظامیان شیعه برگزار کرده تا دربارهٔ طرح دولت عراق برای خلع سلاح گروه های مسلح و قرار دادن سلاح آنها در اختیار دولت مرکزی عراق گفت‌وگو کند.
این منبع افزود که جمهوری اسلامی «پیامی از طریق قاآنی ارسال کرد… فعلاً هیچ واگذاری سلاح از طرف این جناح‌ها وجود ندارد»، زیرا به گفتهٔ این منبع، جمهوری اسلامی پیش‌بینی می‌کند که دور جدیدی از جنگ ممکن است آغاز شود.
این منبع به الجزیره گفته است: «پیام ایران بر مصالحهٔ سیاسی تأکید داشته، به‌جای اینکه وارد رویارویی میان دولت و گروه های مسلحی شود که از تحویل دادن سلاح‌هایشان خودداری می‌کنند.» او افزود که حزب‌های سیاسی عراق با استفاده از زور برای اجرای طرح دولت و خلع‌سلاح نیروهای شبه‌نظامی در عراق مخالف‌اند.
علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، با بحران سیاسی و امنیتی فزاینده‌ای روبه‌روست، زیرا که ضرب‌الاجل ۳۰ سپتامبر (۸ مهر) برای محدود کردن داشتن سلاح به نیروهای دولتی به‌سرعت نزدیک می شود. او به پارلمان عراق گفت که دولتش مشتاق است توافق سال ۲۰۲۴ با نیروهای ائتلاف نظامی به رهبری آمریکا در عراق را اجرا کند تا حضور این نیروها در عراق را تا پایان سپتامبر پایان دهد.
تلاش دولت عراق برای انحصار تسلیحات در دست دولت مرکزی و خلع‌سلاح گروه‌های مسلح طرفدار ایران، همچنین روابط عراق با ایران، از جمله موضوع‌هایی بود که در سفر ماه گذشتهٔ الزیدی به آمریکا مطرح شد که نخستین سفر خارجی او پس از آغاز به کارش در ماه مه بود. الزیدی چند روز پس از دیدار با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به تهران نیز سفر کرد و در آنجا با مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری اسلامی ایران، دیدار و گفت‌وگو کرد.
روز سه‌شنبه ۲۰ مرداد الزیدی به کمیتهٔ امنیت و دفاع پارلمان دستور داد که پیش‌نویس قانونی برای محدود کردن سلاح به نیروهای دولتی را مطابق با زمینه‌های قانون اساسی تهیه کند. او هشدار داد که سلاح‌هایی که بدون رعایت قوانی در دست گروه‌ها و افراد است خطرناک‌ترین تهدید برای دولت است، زیرا به اقتدار قانون و جایگاه نهادهای امنیتی لطمه می‌زند.
اما، در حالی که تعدادی از گروه‌های مسلح موافقت کرده‌اند که در نیروهای مسلح دولتی ادغام شوند، موضع سرسختانهٔ برخی شبه‌نظامیان قدرتمند شیعه، از جمله کتائب حزب‌الله و حرکت النجباء، تهدیدی است برای تلاش‌های دولت مرکزی عراق.
ائتلاف ادارهٔ دولتی- که شامل برجسته‌ترین حزب‌های شیعه و همچنین برخی حزب‌های سیاسی سنّی و کُرد است- در نشستی که اوایل این ماه برگزار شد خواستار ضرورت محدود کردن سلاح به نیروهای دولتی شد و نهادهایی را که خارج از نهادهای رسمی فعالیت‌هایی دارند که امنیت کشور را تهدید می کند «قانون‌شکن‌هایی که باید با آنها مبارزه شود» دانست. این ائتلاف گفته است که پس از پایان مهلت دولت برای هرگونه فعالیت مسلحانه، به «قانون ضدتروریسم» عمل خواهد کرد.
گفته می شود که دیگر رهبران شیعه در تلاش‌اند تنش‌ها را کاهش. عمار حکیم، رئیس جنبش حکمه، رهبری تلاش‌ها برای کاهش تنش و متقاعد کردن جناح‌های شبه‌نظامی به حرکت به‌سمت محدود کردن سلاح‌ها به نیروهای دولتی در یک ماه باقی‌مانده از مهلت دولت را بر عهده دارد.
معادلهٔ امنیت منطقه‌یی
غازی فیصل، رئیس مرکز مطالعات استراتژیک عراق، می‌گوید که باقی ماندن تسلیحات در دست جناح‌های غیردولتی عراق می‌تواند این مسئله را به بحران امنیتی گسترده‌تری تبدیل کند.
فیصل گفت: «استفادهٔ این جناح‌ها از خاک عراق و توانمندی‌های نظامی‌شان سکویی برای هدف قرار دادن کشورهای همسایه ممکن است آن کشورها را به واکنش مستقیم یا ایجاد ترتیبات امنیتی مشترک برای مقابله با منابع تهدید سوق دهد.» او افزود که هرگونه اتحاد امنیتی منطقه‌یی جدید برای حفاظت از امنیت خلیج فارس و آبراه‌های استراتژیک ممکن است مجبور باشد در بخشی از معادلهٔ امنیت منطقه‌یی، با جناح‌های مسلح مقابله کند.
او گفت: «واقع‌بینانه‌ترین راه این است که اصل محدود کردن سلاح‌ها را قاطعانه تثبیت کنیم و تصمیم جنگ و صلح را فقط به نهادهای تعیین‌شده در قانون اساسی عراق پیوند دهیم، زیرا به گفتهٔ او، کشوری که تصمیم به استفاده از زور را انحصاری نکند، نمی‌تواند امنیت ملی‌اش را به‌طور کامل تضمین کند.»
بغداد هفتهٔ گذشته شاهد تشدید تدابیر امنیتی بود، در حالی که گروه‌های مسلح تهدید کردند حمله‌های عربستان و آمریکا به پایگاه های بسیج مردمی در اواخر ماه گذشته را بی‌پاسخ نخواهند گذاشت.
فرماندهی مرکزی آمریکا «سنتکام» دربیانیه‌ای اعلام کرد که در ۲۸ ژوئیه (۶ مرداد) حمله‌های مشترکی با عربستان سعودی «علیه تروریست‌های همسو با ایران» انجام داده است، و گفت که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران «دستور حمله به نیروهای آمریکایی و زیرساخت های انرژی سعودی را داده بود». وزارت امور خارجی عربستان همچنین «شبه‌نظامیان تروریستی مورد حمایت ایران» در عراق را متهم کرد که با حمله‌های پهپادی به عربستان سعودی «راهی غیرمسئولانه را برای تشدید تنش» انتخاب کرده‌اند.
با این حال، تلاش‌های دولت عراق و جناح‌های سیاسی در نهایت موفق به مهار تنش شد و راهی برای کاهش تنش و حرکت دیپلماتیک گشود.