چهار شنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۵
چشمانداز پایان جنگ ایران و آمریکا بار دیگر تیره شده است. همزمان با افزایش اختلافهای تهران و واشینگتن بر سر شروط توقف جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، دو کشتی تجاری در دریای عمان و تنگه بابالمندب هدف حمله قرار گرفتند. این حملات که در دو سوی شبهجزیره عربستان رخ داد، نشان میدهد ناامنی دریایی از خلیج فارس و تنگه هرمز فراتر رفته و اکنون یکی دیگر از مهمترین مسیرهای تجارت و انتقال انرژی جهان را نیز دربر گرفته است.
در تنگه بابالمندب، کشتی باری «تیهامه» هدف حملهای قرار گرفت که دولت بهرسمیتشناختهشده یمن آن را به حوثیها نسبت داده است. وزارت حملونقل یمن اعلام کرد چهار خدمه کشتی، شامل سه شهروند پاکستان و یک تبعه اندونزی، کشته شدند. گارد ساحلی یمن نیز از کشتهشدن دو تن از نیروهای اعزامی برای نجات سرنشینان خبر داده است. با احتساب نیروهای امدادی، شمار قربانیان این حمله دستکم به شش نفر رسیده است.
تصاویر منتشرشده از «تیهامه» خسارت سنگین واردشده به بدنه کشتی را نشان میدهد. مقامهای یمنی میگویند این شناور چند بار هدف قرار گرفت و نیروهای امدادی نیز هنگام نزدیکشدن به آن با حمله دیگری روبهرو شدند. این نخستین حمله مرگبار منتسب به حوثیها علیه کشتیرانی تجاری از آغاز جنگ ایران و آمریکا در ۲۸ فوریه به شمار میرود.
خبرگزاری «سبأ» وابسته به حوثیها گزارش داد نیروهای این گروه یک کشتی سعودی حامل تجهیزات نظامی را در بابالمندب هدف قرار دادهاند، اما نام کشتی را اعلام نکرد. هنوز روشن نیست این ادعا به همان حمله علیه «تیهامه» مربوط است یا رویدادی جداگانه را توصیف میکند. «تیهامه» متعلق به یک شرکت مصری بود و اطلاعات موجود ارتباط آن با عربستان سعودی را تأیید نمیکند. ریاض نیز تاکنون واکنشی رسمی به ادعای حوثیها نشان نداده است.
حوثیها از ۲۰ ژوئیه اعلام کردهاند کشتیهای مرتبط با عربستان سعودی را در دریای سرخ محاصره خواهند کرد. آنها این اقدام را پاسخی به آنچه «محاصره یمن از سوی عربستان» میخوانند، عنوان کردهاند؛ ادعایی که دولت سعودی رد میکند. حمله به «تیهامه» این نگرانی را افزایش داده است که کارزار دریایی حوثیها بار دیگر از اهداف اعلامشده فراتر رود و کشتیهایی را درگیر کند که ارتباط مستقیمی با طرفهای جنگ ندارند.
تقریباً همزمان، نیروهای آمریکایی کشتی کانتینربر «ولا نووا» با پرچم پاناما را در نزدیکی سواحل پاکستان و در مسیر دریای عمان هدف قرار دادند. فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد یک بالگرد نیروی دریایی آمریکا پس از نادیدهگرفتهشدن چندین هشدار، دو موشک هلفایر به سوی این کشتی شلیک کرد و آن را از ادامه حرکت به سمت ایران بازداشت.
واشینگتن میگوید «ولا نووا» در حال نقض محاصره دریایی بنادر ایران بود. به گفته سنتکام، از زمان برقراری دوباره محاصره در ماه ژوئیه، ۵۵ کشتی از مسیر خود بازگردانده شدهاند، سه کشتی از حرکت بازمانده و دو شناور نیز مورد بازرسی قرار گرفتهاند. گزارشی از کشته یا زخمیشدن ۱۷ خدمه «ولا نووا» منتشر نشده است. این کشتی در فهرست تحریمهای آمریکا قرار نداشت، اما پیشتر در بنادری پهلو گرفته بود که کشتیهای مرتبط با ایران نیز از آنها استفاده کردهاند.
حملات تازه در حالی صورت گرفته که مذاکرات برای پایان جنگ بار دیگر با مانع روبهرو شده است. محسن رضایی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی، اعلام کرده تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا همه شروط ایران را نپذیرد، بسته خواهد ماند. پایان جنگ و محاصره، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران و توقف درگیریها در سراسر منطقه، از جمله در لبنان و غزه، از شروط اعلامشده تهران است. رضایی گفته شروط دیگری نیز از طریق میانجیها به واشینگتن منتقل شده است.
در مقابل، دونالد ترامپ لحن تهدیدآمیز خود را تشدید کرده و برای پایان جنگ خواستار پرداخت غرامت از سوی ایران شده است. او گفته دو راه در برابر واشینگتن قرار دارد: ادامه فشار تا فروپاشی اقتصادی ایران یا واردکردن ضربهای «واقعاً بسیار سخت». ترامپ همزمان مدعی شده آمریکا تنگه هرمز را «کاملاً کنترل میکند» و اگر ایران اقدام تازهای انجام دهد، با پاسخ شدید روبهرو خواهد شد. این سخنان با ادعای مکرر او مبنی بر نزدیکبودن توافق صلح فاصله آشکاری دارد.
محمدرضا نقدی، مشاور فرمانده سپاه پاسداران، نیز از احتمال گسترش دامنه عملیات سخن گفته است. او در تلویزیون دولتی ایران اعلام کرد سپاه در حال ایجاد توانایی لازم برای انتقال عملیات به «خاک دشمن» است. این اظهارات همراه با شروط تازه تهران و تهدیدهای ترامپ، نشانهای از افزایش فاصله میان دو طرف و کاهش احتمال دستیابی سریع به توافق تلقی شده است.
ناامنی و بنبست دیپلماتیک، رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز را به پایینترین سطح یک هفته گذشته رسانده است. براساس دادههای شرکت کپلر، روز سهشنبه تنها هشت کشتی از این آبراه عبور کردند؛ هفت کشتی از مسیر آبهای ایران وارد شدند و فقط یک کشتی حامل زغالسنگ از تنگه خارج شد. پیش از آغاز جنگ، روزانه حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی از هرمز میگذشتند. این آبراه پیش از جنگ مسیر انتقال حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان بود.
بازارهای جهانی نیز به افزایش احتمال طولانیشدن جنگ واکنش نشان دادهاند. بهای نفت برنت روز چهارشنبه با ادامه روند صعودی به حدود ۸۹ دلار و ۶۶ سنت در هر بشکه رسید و نفت خام آمریکا نیز در محدوده ۸۳ دلار و ۹۲ سنت معامله شد. قیمتها روز دوشنبه حدود پنج درصد افزایش یافته بودند. نگرانی اصلی بازار این است که همزمانی ناامنی در تنگه هرمز و بابالمندب، دو مسیر حیاتی انتقال انرژی، عرضه نفت و کالا را بیش از پیش مختل کند.
اخبار روز