دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵
آ. نعمتزاده- اندیشهٔ نو: منابع خبری عراقی و بینالمللی میگویند دولت عراق و تشکیلات ناتو در عراق بر سر گشایش دفتر نمایندگی ناتو در بغداد به توافق رسیدهاند. این اقدام در ادامهٔ همکاریهای مشورتی و آموزشی ناتو با نهادهای امنیتی عراق صورت میگیرد. این تحول تازه در حالی اعلام شد که بهدلیل ملاحظات امنیتی در منطقه، همهٔ نیروهای ناتو مستقر در بغداد پیشتر در مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) به ناپل در ایتالیا منتقل شده بودند و مأموریت آنها در آنجا ادامه داشت.
بر اساس بیانیههایی که به نقل از دفتر مشاور امنیت ملی عراق منتشر شده، قاسم العبودی، مشاور امنیت ملی عراق، و سرلشکر رامون آرمادا، فرمانده مأموریت ناتو در عراق، در تماسی ویدئویی دربارهٔ ادامهٔ پشتیبانی ناتو از نیروهای عراقی در حوزههای مشاوره، آموزش، امنیت سایبری، و تبادل تجربه و اطلاعات گفتوگو کردند و سپس بر سر بازگشایی دفتر در بغداد به توافق رسیدند.
در این گزارشها تأکید شده است که نقش ناتو در عراق رزمی نیست و بر ظرفیتسازی، آموزش، و همکاری امنیتی متمرکز است.
تشکیلات ناتو در عراق نخستین بار در سال ۲۰۱۸ در بغداد ایجاد شد و مأموریت آن کمک به تقویت نهادها و نیروهای امنیتی عراق برای مقابله مستقل با تروریسم و جلوگیری از بازگشت داعش عنوان شد. در اسناد رسمی ناتو آمده است که این مأموریت غیررزمی و مبتنی بر مشاوره و توانمندسازی است. در سال ۲۰۲۳ دامنهٔ این همکاری به درخواست مقامات عراقی گسترش یافت. از آن زمان، همکاری میان عراق و ناتو علاوه بر آموزش و مشاوره، حوزههایی مانند امنیت مرزی، مبارزه با تروریسم، و تقویت ظرفیت نهادهای امنیتی را نیز در بر گرفته است.
ناتو در بغداد: بازگشت تدریجی یا بازآرایی حضور؟
توافق تازه میان مشاور امنیت ملی عراق و فرمانده مأموریت ناتو در عراق برای افتتاح دفتر نمایندگی این ائتلاف نظامی در بغداد نشانهای از تداوم همکاری امنیتی دو طرف و در عین حال بازگشت تدریجی ناتو به صحنهٔ اداری-حکومتی عراق پس از انتقال نیروهای ناتو به ناپل در اوایل سال ۲۰۲۶ است.
در بیانیه رسمی ناتو آمده است که این سازمان با عراق در حوزهٔ تقویت توان نیروهای امنیتی، نهادهای دفاعی، و آکادمیهای نظامی آن کشور همکاری میکند.
با این حال، هرگونه افزایش یا بازآرایی حضور ناتو در عراق همواره با حساسیت سیاسی همراه بوده است. منتقدان در عراق اینگونه تحولات را گاه به چشم گسترش نفوذ امنیتی غرب تفسیر میکنند، در حالی که دولت عراق تأکید دارد همکاری با ناتو در چارچوب حاکمیت ملی و بر اساس اولویتهای تعیینشده از سوی دولت است.
هنوز جزئیات بیشتری دربارهٔ زمان دقیق آغاز به کار دفتر جدید ناتو در بغداد منتشر نشده، اما توافق اخیر را میتوان گامی در مسیر تثبیت دوبارهٔ حضور تشکیلات ناتو در بغداد و ادامهٔ همکاریهای امنیتی میان دو طرف دانست.
باز شدن دفتر ناتو در بغداد میتواند پیامدهای گوناگونی داشته باشد. از جمله تسهیل هماهنگی مستمر میان نهادهای امنیتی عراق و ناتو در حوزههای آموزش، مشاوره، و تبادل اطلاعات، و تقویت پیام سیاسی دولت عراق دربارهٔ تداوم همکاری با نهادهای غربی در کنار حفظ چارچوب حاکمیت ملی. اما این اقدام بیتردید به افزایش حساسیت گروههایی منجر خواهد شد که هر گونه توسعهٔ حضور خارجی و بهویژه حضور ائتلاف نظامی غربی را تهدیدی برای استقلال امنیتی عراق میدانند.
در مجموع، آنچه اکنون دیده میشود بازگشت و بازآرایی بیسروصدا و حسابشدهٔ ناتو در عراق است. حضور ائتلاف نظامی غربی ناتو زیر سایهٔ ملاحظات امنیتی، رقابتهای منطقهیی در همسایگی ایران و سوریه و ترکیهٔ عضو ناتو، و حساسیتهای داخلی در عراق احتمالاً در روزها و هفتههای آینده با واکنشهایی در داخل و خارج از عراق روبهرو خواهد شد.