جی دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در گفتوگو با جو روگن.
سهند ایرانمهر
پنجشنبه ۲۵ تیر ۱۴۰۵
«برخی اعضای دولت اسرائیل تلاش کردهاند با اثرگذاری بر افکار عمومی آمریکا توافق پایان جنگ با ایران را متوقف کنند.»
این جمله را جی دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، بیان کرده است، جملهای که اهمیت آن بیش از هر چیز به جایگاه گوینده بازمیگردد. در سیاست آمریکا، اختلاف میان دولتهای آمریکا و اسرائیل سابقه دارد، اما تا دههها یکی از قواعد نانوشته این بود که این اختلافها تا حد امکان پشت درهای بسته باقی بماند. اکنون یکی از عالیترین مقامهای دولت آمریکا آشکارا از تلاش بخشی از دولت اسرائیل برای اثرگذاری بر فضای سیاسی داخلی آمریکا سخن میگوید.
البته برای فهم دقیق این سخنان باید از یک تصور رایج مبنی بر اینکه رابطهٔ آمریکا و اسرائیل همیشه به همین اندازه نزدیک و بیتنش بوده است فاصله گرفت. در دهههای نخست شکلگیری اسرائیل، دولتهای آمریکا بارها میان حمایت از آن کشور و ملاحظات گستردهتر سیاست خارجیشان فاصله گذاشتند. بحران سوئز در سال ۱۹۵۶ و فشار دولت جورج بوش پدر بر دولت اسحاق شامیر دربارهٔ شهرکسازی نمونههایی از دورههایی است که واشنگتن [دولت آمریکا] حاضر شد برای حفظ محاسباتش با دولت اسرائیل اختلاف علنی پیدا کند.
نزدیکی کمسابقهٔ دو کشور بیشتر در چند دههٔ اخیر، بهویژه پس از پایان جنگ سرد و سپس حملههای یازده سپتامبر شکل گرفت. در این دوره همگرایی میان نگاه امنیتی آمریکا در خاورمیانه، نفوذ نومحافظهکاران، نقش لابیهای حامی اسرائیل، و حمایت گستردهٔ مسیحیان انجیلی از اسرائیل باعث شد مرز میان «منافع آمریکا» و «نگرانیهای راهبردی اسرائیل» در ذهن بخش بزرگی از سیاستمداران آمریکایی کمرنگ شود، اما این اجماع در سالهای اخیر شروع به ترک خوردن کرده است.
تجربهٔ جنگهای عراق و افغانستان، هزینههای سنگین مداخلههای خارجی، خستگی بخشی از جامعهٔ آمریکا از جنگهای طولانی، و ظهور جریان «اول آمریکا» در حزب جمهوریخواه نگاه تازهای به سیاست خارجی ایجاد کرده است. در کنار آن، محاسبات غلط منجر به جنگ آمریکا با ایران و نقش اسرائیل در آن باعث شده موضوعهایی که زمانی در حاشیه قرار داشتند دوباره وارد فضای عمومی شوند. حتی برخی بحثهای تاریخی حساس، مانند درخواست گروهی از نمایندگان و فعالان سیاسی برای انتشار کامل اسناد مربوط به حملهٔ سال ۱۹۶۷ اسرائیل به ناو «یواساس لیبرتی»، بار دیگر مطرح شده است که بالا گرفتن حساسیت به اسرائیل را نشان میدهد.
با این حال، باید میان جریان «اول آمریکا» و جریانهای ضدّاسرائیلی تفاوت گذاشت. بسیاری از چهرههای این جریان همچنان خودشان را حامی امنیت اسرائیل میدانند. اختلاف اصلی آنها بر سر این است که آیا حمایت از یک متحد باید تا جایی پیش برود که آمریکا بهخاطر نفوذ اسرائیل وارد جنگها و بحرانهایی شود که هزینهٔ اصلیاش را دولت آمریکا میپردازد؟
از این زاویه، سخنان ونس بیش از آنکه حمله به اسرائیل باشد، دفاع از اصل تصمیمگیری مستقل آمریکا است. پیام او این است که حتی نزدیکترین متحد آمریکا نیز نمیتواند سیاست خارجی دولت آمریکا را تعیین کند یا آمریکا را بهسمت جنگی سوق دهد که دولت این کشور آن را در راستای منافع ملیاش نمیبیند.
به همین دلیل، این سخنان را نمیتوان صرفاً موضع شخصی ونس دانست. معاون رئیسجمهور آمریکا دربارهٔ چنین موضوع حساسی، آنهم دربارهٔ اسرائیل و یک توافق جنگی، بدون هماهنگی سیاسی با ترامپ، سخن نمیگوید. او در واقع یکی از مؤلفههای اصلی نگاه ترامپ در روزهای آغازین قدرت را با صراحت بیشتری بیان میکند: اینکه سیاست خارجی آمریکا باید بر اساس محاسبهٔ مستقیم منافع آمریکا تنظیم شود.
البته این به معنای پایان گرفتن اتحاد آمریکا و اسرائیل نیست. پیوندهای امنیتی، نظامی، و اطلاعاتی دو کشور همچنان عمیق است و هیچ نشانهای از فروپاشی این رابطه وجود ندارد. اما آنچه تغییر کرده فضای سیاسی درون آمریکا است. یعنی دیگر مانند گذشته دربارهٔ این فرض که حمایت از اسرائیل و منافع آمریکا همیشه یکساناند اجماع کاملی وجود ندارد.
اهمیت سخنان ونس دقیقاً در همین نقطه است، زیرا او اعلام نکرده که آمریکا متحدش را کنار میگذارد، بلکه پرسشی را به مرکز بحث بازگردانده که در شرایطی که آمریکا با محدودیت منابع و اولویتهای متعدد جهانی روبهروست، مرز میان «دفاع از یک متحد» و «پذیرفتن هزینههای یک تصمیم خارجی» کجاست؟
طرح چنین پرسشی شاید تا همین چند سال پیش در فضای رسمی سیاست آمریکا ناممکن به نظر میرسید. اما پیامدهای اقدامات نظامی گستردهٔ اسرائیل در غزه و جنگ با ایران از یک سو، و تغییر تدریجی در افکار عمومی آمریکا، بهویژه در میان نسلهای جوانتر و بخشی از جریانهای سیاسی دو جناح، باعث شده است که این بحث به یکی از پرسشهای جدّی دربارهٔ آیندهٔ سیاست خارجی آمریکا تبدیل شود.
از کانال تلگرام نویسنده
نیم ساعت از سه ساعت گفتوگوی جی دی ونس با جو روگن را که مرتبط با ایران است در این ویدئو ببینید: