دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، پیش از شرکت در نشست ناتو، در مقر ریاستجمهوری در آنکارا، ترکیه، ۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۶ تیر ۱۴۰۵). عکس از رویترز؛ جاناتان ارنست.
چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵
اگر تا قبل از هفت اکتبر منازعهٔ بزرگ خاورمیانه میان ایران و اسرائیل بود، اکنون یک بازیگر دیگر نیز به آن اضافه شده است: ترکیه. در سه سال گذشته تنش لفظی میان مقامات اسرائیل و ترکیه افزایش یافته است که وخامت روابط این دو بازیگر را نشان میدهد. نقطهعطف این روند نیز سقوط بشار اسد و به قدرت رسیدن هیئت تحریر شام مورد حمایت آنکارا در سوریه بود که تهدید ترکیه علیه هژمونیطلبی اسرائیل را جدّیتر کرد. حال اسرائیل نگران است کمکهای آمریکا نیز به قدرتِ در حال افزایش ترکیه اضافه شود.
نشست ناتو و اف-۳۵های ترکیه
براساس گزارشها، ترامپ قصد دارد در نشست ناتو در آنکارا با اردوغان دیدار کند و مجدداً پروژهٔ فروش جنگندهٔ اف-۳۵ به ترکیه را احیا کند. پیشتر این فروش بهدلیل اقدام ترکیه به خرید سامانهٔ پدافندی اس-۴۰۰ روسی در سال ۲۰۱۹ لغو شده بود. حالا به نظر میرسد ترامپ در حال تغییر رویکردش است که ریشه در اقدامات اردوغان در جلب نظر ترامپ دارد. ترکیه کوشیده تا جولانی را متحد آمریکا نشان دهد، به حدّی که اخیراً ترامپ جولانی را گزینهٔ بهتری برای مهار کردن حزبالله دانست. وقتی اواخر ماه گذشته از ترامپ پرسیده شد که آیا برای ترکیه «هدیهای» خواهد داشت یا نه، او پاسخ داد: «احتمالاً کاری خواهم کرد که آنها را خیلی خوشحال کند.»
بر هم خوردن معادلهٔ قدرت به ضرر اسرائیل
اسرائیل دههها از برتری کیفی نظامی- بهخصوص نیروی هوایی- در برابر کشورهای غرب آسیا بهرهمند بوده است. در حال حاضر ترکیه در مقایسه با کشورهای دیگر به توان هوایی اسرائیل نزدیکتر و در حال طراحی و تولید جنگندهٔ نسل پنجم بومی Kaan خودش است. در صورتی که اردوغان بتواند جنگندهٔ اف-۳۵ را به نیروی هواییاش اضافه کند، مانع مضاعفی برای توسعهطلبی اسرائیل میشود. اسرائیل میکوشد آمریکا را از فروش این جنگنده به ترکیه منصرف کند و این تلاش حتی پس از نتانیاهو نیز ادامه خواهد یافت.
متحدان اندک اسرائیل در واشنگتن علیه ترکیه
اسرائیل برای جدایی آمریکا از ترکیه نیاز به لابی قدرتمندش در واشنگتن دارد. اما تحولات سیاسی درون آمریکا- که بخشی از آن ناشی از کشتار فلسطینیان پس از ۷ اکتبر است– موقعیت لابی اسرائیل را در مقایسه با گذشته ضعیف کرده است. حزب دموکرات آ«ریکا تنها خط قرمز خرید سامانهٔ اس-۴۰۰ را داشت و اکنون با رفع آن دغدغه دیگر حاضر نیست برای اسرائیل هزینهٔ سیاسی بدهد. حزب جمهوریخواه هم اگرچه هنوز متحد اسرائیل است، اما بهدلیل روابطش ترامپ و اردوغان نمیتواند بهصورت منسجم در برابر فروش اف-۳۵ بایستد.
تا کنون سیاستمداران یا شخصیتهای رسانهیی اندکی در حزب جمهوریخواه در برابر تصمیم ترامپ ایستادهاند. بهعنوان نمونه، مارک لوین، مجری فاکسنیوز و از نزدیکان ترامپ، ضمن مخالفت با این فروش، دولت اردوغان را دیکتاتوری نسلکُش خواند که آمریکا باید در برابرش بایستد. لوین همچنین میگوید که آمریکا باید ترکیه را از ناتو خارج کند. نکتهٔ جالب این است که جو کنت، رئیس سابق مرکز مبارزه با تروریسم، نیز گفته بود که اسرائیل قصد دارد ترکیه را از ناتو جدا کند تا بتواند با آن رویارویی نظامی داشته باشد.
آمریکا کجای مختصات منازعهٔ ترکیه و اسرائیل قرار میگیرد؟
کاهش نسبی نفوذ اسرائیل در واشنگتن فقط یک جنبه از رویکرد آمریکا در منازعهٔ میان اسرائیل و ترکیه را توضیح میدهد. پس از جنگ با ایران این گرایش تقویت یافت که آمریکا باید از درگیریهای نظامی در غرب آسیا فاصله بگیرد و به اولویتهای دیگرش بپردازد. همچنین، ترکیه نیز از سیاستهای حساسیتبرانگیز برای آمریکا پرهیز میکند و در مسائلی همچون پروندهٔ سوریه سعی در همراهی با آمریکا دارد، سیاستی که تا کنون موفق بوده است. با وجود این، تضعیف روابط اسرائیل و آمریکا نه به معنای قطع یا گسست، بلکه بیشتر بهصورت تنزل سطح روابط است.
در چنین شرایطی، آمریکای ترامپ میکوشد تا حد ممکن از درگیری میان ترکیه و اسرائیل فاصله بگیرد، اما روابط مساعدش را با هر دو بازیگر حفظ کند. اسرائیل فقط در صورتی میتواند امید به تغییر وضع کنونی داشته باشد که در آیندهٔ آمریکا رئیسجمهوری نومحافظهکار و طرفدار سرسخت اسرائیل بهقدرت برسد که حمایت از آنکارا را کاهش دهد. هرچند در این سناریو نیز این تصور دشوار است که آمریکا آنطور که در مورد ایران کرد حالا خودش را درگیر مسئلهٔ جدیدی در منطقه به نام ترکیه کند.
از وبگاه اندیشکدهٔ تهران