سهشنبه ۲۶ خرداد ۱۴۰۵
در افکار عمومی جهان اخیراً دو خبر قابل تأمل منتشر شده است. کنار هم قرار دادن این دو خبر تصویری از یک نمایش طنزآمیز سیاسی را ترسیم میکند که در آن بازیگران اصلی خودشان به یکدیگر ضربه میزنند.
نخست، سازمان اطلاعات داخلی بریتانیا (MI5) به همراه نهادهای اطلاعاتی کشورهای عضو «پنج چشم» (Five Eyes) بار دیگر با تکیه بر ادعاهای همیشگی دربارهٔ «منابع ناشناس» و «ارزیابیهای داخلی» مدعی شدند که چین از طریق پلتفرمهای آنلاین در تلاش برای جذب نظامیان و سیاستمداران غربی است. این اتهام موضوع تازهای نیست. این ائتلاف هر چند وقت همان ادعاها را تکرار میکند و همکاریهای عادی علمی و تجاری را به «فعالیتهای جاسوسی» نسبت میدهد. مسئله اینجاست که تاکنون هیچگاه نتوانستهاند شواهدی قانعکننده برای اثبات این ادعاها ارائه کنند. ائتلاف «پنج چشم» هنگام متهم کردن چین بهکلی فراموش میکند که خودش یکی از بدنامترین ائتلافهای اطلاعاتی جهان است.
اما جالبتر از آن گزارشی بود که چند روز بعد در روزنامهٔ نیویورک تایمز منتشر شد. بر اساس این گزارش، اسرائیل مذاکرات میان آمریکا و ایران را شنود میکرده است. در این گزارش آمده که اسرائیل تلاش داشته ارتباطات مقامهای ارشد آمریکایی دربارهٔ مذاکرات هستهیی و سیاستهای خاورمیانه را رهگیری کند. هدف نیز روشن بوده است: اطلاع از جزئیات مواضع آمریکا در مذاکرات تا بتواند در زمان مناسب بر روند گفتوگوها تأثیر بگذارد و مسیر آنها را تغییر دهد.
این دو خبر تقریباً همزمان منتشر شد. یعنی ائتلاف «پنج چشم» تازه با ژست «ما در معرض تهدید هستیم» ظاهر شده بود که بلافاصله با اقدام جاسوسی یکی از نزدیکترین متحدان آمریکا، یعنی اسرائیل، با واقعیتی متفاوت روبهرو شد. و کسی که هدف این اقدام قرار گرفت رهبر همین اردوگاه بود: آمریکا.
در اینجاست که با پدیدهای قابل توجه مواجه میشویم؛ شبکهای اطلاعاتی که خودش را فشردهترین و هماهنگترین سازوکار اشتراک اطلاعات در جهان معرفی میکند در درون خودش سرشار از بیاعتمادی، سوءاستفاده، و حتی شنود متقابل است.
به بیان روشنتر، ائتلاف «پنج چشم» شامل آمریکا، بریتانیا، کانادا، استرالیا، و نیوزیلند، در ظاهر حلقهای از متحدان نزدیک و هماهنگ به نظر میرسد. اما عملکرد واقعی آن چندان درخشان نیست. اسناد متعددی که در سالهای گذشته افشا شده نشان میدهد که این ائتلاف نهتنها کشورهای رقیب را زیر نظر گسترده قرار داده، بلکه با متحدان نزدیکش نیز همان رفتار را داشته است. صدراعظم آلمان، رئیسجمهور فرانسه، رئیسجمهور برزیل، نخستوزیر ژاپن، و رئیسجمهور کره جنوبی همگی در مقاطعی هدف شنود این شبکه قرار گرفتهاند.
وقتی این ائتلاف حتی به نزدیکترین شریکانش نیز اعتماد ندارد، طبیعی است که متحدانش هم به یکدیگر بیاعتماد باشند. ماجرای شنود اسرائیل از آمریکا فقط بخش کوچکی از واقعیت است. پیش از این نیز آمریکا از به اشتراک گذاشتن برخی اطلاعات حساس مربوط به مذاکرات روسیه و اوکراین با همتایان «پنج چشم» خودداری کرده بود، اقدامی که خودش نشانهای از شکافهای موجود در این شبکه است. پس از افشای این ماجرا نیز پنتاگون سطح تهدید ضدّجاسوسی اسرائیل را به بالاترین درجه افزایش داد.
در چنین ائتلافی، شریک اطلاعاتی امروز ممکن است به هدف شنود فردا تبدیل شود. برای ساختاری که بر پایهٔ شنود گسترده و فریب شکل گرفته اعتماد هیچگاه عنصر اصلی نبوده، بلکه بیاعتمادی در مرکز آن قرار داشته است.
وقتی یک ائتلاف اطلاعاتی حتی با نزدیکترین متحدانش نیز صادق نیست، اتهامهایی که متوجه دیگران میکند بیش از آنکه در راستای حفظ امنیت باشد تلاشی برای پوشاندن ضعفهای درونی خودش به نظر میرسد. به همین دلیل نیز این اتهامها اغلب به موضوعی برای تمسخر تبدیل میشوند.
ائتلاف «پنج چشم»، که یادگاری از دوران جنگ سرد به شمار میرود، همچنان بر ذهنیت حاصلجمع صفر و سیاست تقابل پافشاری میکند. اما باشگاهی که حتی قادر به ایجاد اعتماد واقعی میان اعضای خودش نیست در نهایت با فرسایش هژمونی اطلاعاتیاش روبهرو خواهد شد، زیرا صحنههای «آی دزد، آی دزد» بارها و بارها تکرار خواهد شد.