پنجشنبه ۲۱ خرداد ۱۴۰۵
🔸از اواخر سال ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵، دانشگاههای ایران شاهد موجی از احضار، تعلیق، اخراج، مسدودسازی سامانههای آموزشی، بازداشت و پیگرد قضایی دانشجویان بودهاند. بر اساس گزارشهای دانشجویی و منابع خبری از جمله خبرنامه امیرکبیر، دانشجویان متحد، انجمن دانشجویان دانشگاه شریف و صنف مستقل دانشجویان بهشتی، این اقدامات با الگوهای مشابه در مراکز متعدد آموزش عالی دنبال شده است.
🔸در دانشگاه تهران، بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ دانشجو در بهار ۱۴۰۵ درگیر روند انضباطی بودهاند؛ دو نفر از آنها حکم تعلیق دو نیمسال دریافت کردهاند و یکی هنوز در زندان است. در دانشگاه علم و صنعت، بیش از ۱۰۰ پرونده انضباطی گزارش شده است. در دانشگاه صنعتی شریف، بین ۳۰ تا ۴۰ پرونده مطرح است که ۶ تا ۷ مورد به اخراج یا محرومیت جدی منجر شدهاند؛ از جمله رضا دالمن، دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی کامپیوتر، که به اخراج و محرومیت از تحصیل در کلیه دانشگاهها به مدت چهار سال محکوم شده، حتی پس از آنکه پیشتر از سوی نهاد قضایی تبرئه شده بود.
🔸در دانشگاه بهشتی، حدود ۴۰ تا ۴۵ دانشجو فراخوانده شدند و ۲۵ حساب آموزشی بهطور کامل مسدود شد، در حالی که معاونت دانشجویی رسماً آمار را ۷ نفر اعلام کرده است. در دانشگاه بیرجند، ۵۰ حکم انضباطی در فروردین ۱۴۰۵ صادر شده؛ ۲۰ دانشجو با تعلیق دو نیمسال و نزدیک به ۳۰ نفر با محرومیت از خدمات رفاهی تا پایان تحصیل مواجه شدهاند. در دانشگاه سجاد مشهد، دستکم ۱۰ دانشجو با احکام محرومیت از دو تا چهار نیمسال روبهرو شدهاند. در دانشگاه خواجهنصیر نیز چهار دانشجو مجموعاً هفت ترم تعلیق گرفتهاند.
🔸در پروندههای قضایی، مجید جمشیدزاده از دانشگاه علم و صنعت به پنج سال حبس، عرفان عربی از دانشگاه آزاد بیرجند به هشت سال حبس، و علی طاهریکیا از دانشگاه تهران به اتهام «اجتماع و تبانی» محکوم شدهاند.
🔸روند رسیدگی به پروندهها در مواردی متعدد با آییننامه انضباطی رسمی دانشگاهها در تضاد بوده است. این آییننامه تصریح میکند که اصل بر برائت دانشجوست، دانشجو تا قطعی شدن رأی باید از تمامی حقوق دانشجویی برخوردار باشد، احضاریه باید شامل عنوان اتهام و مهلت پنجروزه برای دفاع باشد و رسیدگی غیرحضوری یا تلفنی فاقد اعتبار است. در عمل اما (برای مثال در دانشگاه تهران) برخی دانشجویان تلفنی مطلع شده و مهلت دو روزه برای ارسال دفاعیه از طریق ایمیل دریافت کردهاند.
🔸در دانشگاه بهشتی، مسدودسازی سامانه آموزشی و ارسال پیامک ممنوعیت ورود پیش از پایان رسمی روند کمیته انضباطی اعمال شده است. در دانشگاه شریف، در برخی موارد فاصله میان تفهیم اتهام و صدور رأی به یک روز تقلیل یافته است.
🔸مورد دیگر جرمانگاری فعالیت آنلاین دانشجویان است. بر اساس گزارشهای دانشجویی از شریف، سه دانشجو صرفاً به دلیل فعالیت در تلگرام و توییتر با حکم اخراج مواجه شدهاند. در پروندههای دانشگاه تهران، عکسهایی که در کانالهای وابسته به بسیج منتشر شده بود، به عنوان سند در مرحله تفهیم اتهام مورد استناد قرار گرفت. در موردی دیگر، عکس پروفایل یک دانشجو مبنای پرونده شده است.
🔸غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضاییه، در دیماه ۱۴۰۴ از دادستانها خواست با «قاطعیت» با معترضان برخورد کنند و در گفتوگو با وزیر علوم به صراحت اعلام کرد که برخی از دانشجویان «جرم مرتکب شدهاند» و نمیتوان از آن چشمپوشی کرد. اظهاراتی که اعتراضات دانشجویی را موضوعی امنیتی تعریف میکند.
🔸این سرکوبها با چند اصل بنیادین حقوق بینالملل در تعارض مستقیم قرار دارند. ماده ۱۳ میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حق دسترسی برابر به آموزش را به رسمیت میشناسد. ماده ۱۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی و همچنین اعلامیه جهانی حقوق بشر از آزادی بیان و عقیده حمایت میکند و ماده ۲۰ اعلامیه نیز بر آزادی انجمن و تجمع تاکید دارد. محرومیت از تحصیل به دلیل شرکت در اعتراض، فعالیت صنفی یا بیان دیدگاه، زیر پا گذاشتن حق بدیهی انسانها است.