سیمین کاظمی
جمعه ۱۵ خرداد ۱۴۰۵
آنچه برای تیم پهلوی و نویسندگان دفترچه گذار کاملاً بی اهمیت است، نابرابری های طبقاتی و نادیده گرفتن بخش بزرگی از جامعه ایران است که در صورت اصلاحات نیندیشیده، غیرکارشناسی و عوامفریبانه ای در نظام سلامت، حتی اندک دسترسی موجود را که حاصل مبارزه و مطالبه گری شان در دهه های گذشته بوده از دست خواهند داد
در این نوشتار سعی دارم به برنامه گروه پهلوی برای نظام سلامت ایران که در دفترچه اضطرار آمده، بپردازم. دفترچه اضطرار در دو جا به بهداشت و درمان می پردازد، اول مدیریت بهداشت و درمان در 100 تا 180 روز اول بعد از مداخله نظامی است و دوم در بخش اقتصادکلان تحت عنوان تثبیت سیستم بهداشت و درمان. مندرجات این دفترچه به گفته نویسندگانش قرار است «مسیر معتبری به سوی ایجاد یک نظام ملی سلامت پایدار» نیز ترسیم کند. بخش اول، برنامه ای برای مواجهه با بحران ناشی از حمله نظامی و انبوه مجروحان به جا مانده از این حمله است. تصویری که از لابه لای سطور شکل می گیرد کشوری است که پس از تهاجم نظامی، با انبوه کشته ها و مجروحان روبه روست و نظام بهداشت و درمان آن به حال خود رها شده، آب و برق قطع شده، منابع و امکانات آسیب دیده و نیروی انسانی آن فرار کرده اند و حالا تیم رضا پهلوی با اتکا به درس هایی از لیبی و سوریه و بوسنی می خواهد به این مجروحان و مصدومان رسیدگی کنند. این متن که ظاهرا سعی شده شسته رفته و تر و تمیز انشا شود و با تیترهای متعدد، منظم و حساب شده به نظر برسد، افشا کننده این واقعیت است که گروه پهلوی کوچکترین آشنایی با نظام سلامت در ایران ندارند، قادر به شناسایی مشکلات واقعی حوزه سلامت نبوده و راهکارهای شان نه تنها نامتناسب با واقعیت های موجود، بلکه عوامفریبانه و سوار بر جنجال های رسانه ای سالهای اخیر است. از خواب ها و خیالات گروه پهلوی برای دوره بحران، می توان به قواعدزدایی و برداشتن قوانین موجود در حوزه سلامت آنهم در هنگامه بحران، رویکرد نظامی-بازاری به حوزه سلامت، نادیده گرفتن توانمندی های کادر درمان ایران و توسل به سازمان ملل و سازمان پزشکان بدون مرز و نزول اجلال پزشکان ایرانی خارج از کشور برای تصدی پست های مدیریتی (و نه کار طبابت!)، تاکید مکرر بر دریافت حق بیمه، واردات بدون محدودیت دارو و … اشاره کرد. در بخش دوم (ص 163) یعنی تثبیت سیستم بهداشت و درمان به برخی اصلاحات فوری اشاره شده است که هر کدام بیانگر ناآشنایی و خام اندیشی تدوین کنندگان این دفترچه درباره نظام سلامت است.
اولین اصلاح فوری پیش بینی شده در این برنامه حذف تعرفه واردات دارو است. به طور کلی حذف تعرفه برای هر کالای وارداتی متضمن نادیده گرفتن و در نتیجه به نابودی کشاندن تولید داخلی خواهد بود. در مورد دارو نیز رهاسازی واردات دارو، موجب نابودی تولید داخلی و از بین رفتن بقایای طرح ژنریک (که در حال حاضر نیز تضعیف شده است) خواهد شد.
واردات دارو پدیده ای نیست که در نظام فعلی با محدودیت جدی روبه رو باشد، چنان که سالیانه صدها میلیون دلار داروهای خارجی وارد کشور می شود. برخی از این داروها یا به صورت ساخته شده وارد کشور می شوند یا به صورت نیمه ساخته وارد و مورد بسته بندی ثانویه یا اولیه قرار می گیرند، این بسته بندی به عنوان تولید تعریف شده و از پرداخت تعرفه وارداتی معاف می شوند. میل به واردات دارو در حالی است که در حال حاضر سهم سهم فروش ریالی واردات دارو تقریباً 20 درصد بازار دارو را تشکیل می دهد. نتیجه حذف تعرفه واردات دارو، اگر چه بازار را از تولیدات خارجی انباشته می کند، اما واقعیت این است که دارو با قیمت بین المللی تنها برای اقلیتی از مصرف کنندگان قابل دسترسی خواهد بود که قادر به پرداخت بهای آن باشند و اکثریت از آن محروم خواهند بود و نابرابری در دسترسی به دارو با فروپاشی تولیدات ملی تشدید خواهد شد. علاوه بر این نابودی صنعت داخلی دارو منجر به بیکاری هزاران کارگر و کارمند شاغل در این حوزه خواهد شد.
وعده دیگر تیم پهلوی که در زمره اصلاحات فوری آمده لغو ممنوعیت خدمات بعد از ساعت کاری پزشکان عضو هیات علمی است . این وعده که به طرح تمام وقت جغرافیایی اعضای هیات علمی جغرافیایی ارجاع دارد، بدون توجه به دلایل تصویب چنین قانونی صرفاً در پی بر هم زدن تنظیمات موجود نظام سلامت است. طرح تمام وقت جغرافیایی پزشکان عضو هیات علمی را متعهد به حضور در مراکز درمانی و آموزشی دولتی محل اشتغال شان می کند و آنها را از فعالیت های انتفاعی درمانی منع می کند. با این طرح پزشکان موظف می شوند دانش و توانمندی های خود را برای بیماران در مراکز درمانی بخش دولتی و آموزش به دانشجویان صرف کنند، نه این که در اندیشه مطب خصوصی باشند. اما یاران پهلوی با بهانه کردن افزایش دسترسی به پزشک در پی لغو این ممنوعیت هستند.
«پایان اجرای قیمت گذاری تحمیلی سازمان نظام پزشکی برای تقویت رقابت قیمت» از دیگر اصلاحات فوری است که در دفترچه گذار نوید داده شده است. تیم پهلوی با رویکرد اقتصاد بازار بنیاد، خدمات سلامت را به عنوان کالایی فرض کرده که هر گونه مداخله مراجع دولتی و رسمی در آن باید متوقف شود و قیمت گذاری بنا به تشخیص بازار و توسط دست نامرئی بازار صورت گیرد. این قاعده زدایی و رهاسازی تنظیمات رسمی اگر چه ممکن است برای برخی پزشکان خوشایند باشد اما پیامد آن افزایش بی حساب و کتاب هزینه خدمات پزشکی و از دسترس خارج شدن این خدمات برای تهیدستان و بخش بزرگی از طبقه متوسط خواهد شد که در نهایت به زیان پزشکان هم خواهد بود که تعداد مراجعانشان کاهش خواهد یافت.
چهارمین اصلاح فوری به این شکل بیان شده است:”اجازه دهید پزشکان در سراسر ایران به طور آزادانه کار کنند و دسترسی را افزایش دهند!” مفروض این جمله این است که در حال حاضر پزشکان می خواهند در سراسر ایران کار کنند اما به آنها اجازه داده نمی شود و اگر اجازه داده شود، دسترسی به پزشک افزایش می یابد. تناقضی که در این دستور وجود دارد، آزادسازی کار پزشکان با افزایش دسترسی است و نشان می دهد نویسندگان این متن به حد غم انگیزی با واقعیت های نظام سلامت در ایران و به خصوص پیچیدگی های مسأله توزیع پزشک ناآشنا هستند. پزشکان مثل بسیاری دیگر از مشاغل ترجیح می دهند در مناطق شهری توسعه یافته تر و ثروتمندتر کار کنند و کمتر حاضر به کار در مناطق توسعه نیافته و دور از مرکز هستند. در طی چهار دهه گذشته از آنجا که محرومیت زدایی در مناطق بزرگی از کشور انجام نشده و زیرساخت های ارتباطی و بهداشتی فراهم نشده، تنها راه حل برای دسترسی به خدمات سلامت، اعزام پزشکان و دیگر حرفه مندان سلامت در قالب طرح نیروی انسانی به این مناطق بوده است. حال تیم پهلوی در نظر دارد، به عنوان یک اصلاح فوری با حذف این راه حل افزایش دسترسی را احتمالا در تهران و مراکز بزرگ شهری افزایش دهد و مناطق محروم نیز به حال خود رها شوند.
آنچه برای تیم پهلوی و نویسندگان دفترچه گذار کاملاً بی اهمیت است، نابرابری های طبقاتی و نادیده گرفتن بخش بزرگی از جامعه ایران است که در صورت چنین اصلاحات نیندیشیده، غیرکارشناسی و عوامفریبانه ای در نظام سلامت، حتی اندک دسترسی موجود را که حاصل مبارزه و مطالبه گری شان در دهه های گذشته بوده از دست خواهند داد. گروه پهلوی حتی در پرداختن به فرودستان اجتماعی از نام بردن و اشاره به آنها اکراه داشته و به جای محرومان اجتماعی یا مناطق محروم، واژگان تحریف کننده ای چون «گروه های اجتماعی خاص» و «مناطق خاص» یاد می کند. این دفترچه نشان می دهد رویکرد گروه پهلوی به سلامت متناسب با الزامات اقتصاد بازار آزاد است، رویکردی که حاکمیت فعلی بیش از سه دهه است که آن را در پیش گرفته، اما هرچه می گذرد، تبعات مصیبت بار آن بیشتر عیان می شود. تفاوت گروه پهلوی تنها در این است که در دوره بحران و ادبار ناشی از جنگ هم با جادوی اقتصاد بازار آزاد می خواهند بهداشت و درمان را اداره کنند. در این رویکرد (توسط هرکه اتخاذ شود) آنچه محلی از اعراب ندارد حق سلامت جامعه است.
نقل از: تلگرام سيمين کاظمی