مرجان ساتراپی (۱۳۴۸-۱۴۰۵)
پنجشنبه ۱۴ خرداد ۱۴۰۵
لیندا سارنگ – اندیشهٔ نو: خبرگزاری فرانسه روز پنجشنبه ۱۴ خرداد به نقل از نزدیکان مرجان ساتراپی خبر داد که این نویسنده، تصویرگر، و کارگردان شناختهشدهٔ ایرانی-فرانسوی در ۵۶ سالگی درگذشت.
خانوادهٔ مرجان ساتراپی به خبرگزاری فرانسه گفتند که او، «اندکی پس از یک سال بعد از فوت همسر و عشق زندگیاش ماتیاس ریپا درگذشت.» گفته شد که علت درگذشت او اندوه عمیق بهخاطر از دست دادن همسرش بود که بسیار به او عشق میورزید و او را «عشق زندگیام» میخواند.
ماتیاس ریپا، همسر مرجان ساتراپی که تهیهکننده، بازیگر، و فیلمنامهنویس بود، سال گذشته در ۸ آوریل ۲۰۲۵ درگذشت. مرجان ساتراپی با انتشار رمان گرافیکی و سپس فیلم سینمایی «پرسپولیس»، روایتی شخصی و تأثیرگذار از زندگی خود و به شهرتی جهانی رساند.
مرجان ساتراپی متولد ۱ آذر ۱۳۴۸ در رشت بود و در ۱۴سالگی برای تحصیل به اتریش رفت. او پس از بازگشت به ایران در رشتهٔ ارتباط تصویری ادامهٔ تحصیل داد و سپس در سال ۱۳۷۳ به فرانسه مهاجرت کرد و در سال ۲۰۰۶ تابعیت فرانسه را گرفت.
معروفترین اثر او مجموعهٔ رمان تصویری «پرسپولیس» (۲۰۰۱) است که بر اساس زندگی خود او و تاریخ معاصر ایران، بهویژه رخدادهای پیش و پس از انقلاب بهمن ۵۷ و مستقر شدن رژیم اسلامگرای انحصارطلب کنونی نوشته شده. این کتاب بعدها به فیلمی موفق در سال ۲۰۰۷ تبدیل شد و جایزهٔ هیئت داوران جشنوارهٔ کن را گرفت.
«خورش آلو با مرغ» (۲۰۰۴) که داستانش در ایران دهۀ سی میگذرد و «گلدوزیها» (۲۰۰۳، به فرانسوی) از دیگر کتابهای نوشتهٔ اوست. مرجان ساتراپی در سال ۲۰۱۱ با همکاری ونسان پارونو نسخهٔ سینمایی «خورش آلو با مرغ» را ساخت.
کتاب «خورش آلو با مرغ» (Poulet aux prunes) داستان عشقی تلخ، تأملی فلسفی دربارهٔ مرگ و زندگی، و روایتی از قدرت شکنندهٔ هنر است. داستان در تهران سال ۱۹۵۸/۱۳۳۷ شروع میشود. ناصرعلی خان، نوازندهٔ مشهور و توانای تار، پس از آنکه همسرش در جریان یک دعوا سازش را میشکند، تصمیم میگیرد از زندگی دست بکشد. اسم کتاب از آخرین لذت دنیوی ناصرعلی خان گرفته شده است. خورش آلو با مرغ غذایی است که همسرش برایش میپزد و آخرین پیوند او با زندگی به حساب میآید. خود مرجان ساتراپی در این باره میگوید: «وقتی انسان تمام لذتهای زندگی را از دست داده باشد، دقیقاً در همان لحظه است که میمیرد.»
کتاب «گلدوزیها» (Broderies) روایتی صمیمانه، طنزآمیز، و روشنگر از زندگی جنسی و عاطفی زنان ایرانی در خلوت خصوصیشان است.
کتاب مصور «زن، زندگی، آزادی» نیز دیگر کتاب مرجان ساتراپی است که در سالگرد کشته شدن مهسا امینی در فرانسه چاپ شد. این کتاب مصور با همکاری بیش از ۲۰ تصویرگر ایرانی و غیرایرانی به دو زبان فرانسه و فارسی منتشر شد. در این کتاب شرح کوتاهی از مبارزات زنان داده شده و به پیشینهٔ مردسالاری و زنستیزی در تاریخ ایران اشاره شده است. بخش اصلی کتاب به خیزش «زن، زندگی، آزادی» از نخستین جرقههای آن تا اعتراضهای گسترده و سرکوبها و دستگیریها اختصاص دارد.
او در ۱۶ ژوئن ۲۰۰۹ (۲۶ خرداد ۱۳۸۸) در نشست رسمی پارلمان اروپا در بروکسل حضور پیدا کرد و از اعتراضهای پس از انتخابات بحثبرانگیز ۱۳۸۸ حمایت کرد. او از مقامهای اروپایی خواست که ریاستجمهوری محمود احمدینژاد پس از آن انتخابات را به رسمیت نشناسند و از جنبش اجتماعی مردم ایران حمایت کنند.
خانوادهٔ مرجان ساتراپی در زمرهٔ خانوادههای کمونیست و چپگرای ایران پیش از انقلاب ۱۳۵۷ بودند که مورد اذیت و آزار هر دو رژیم سلطنتی و اسلامی قرار گرفتند. دایی محبوب مرجان ساتراپی، «آنوش» (Anoosh)، یکی از همین فعالان چپ بود (گفته میشود از هواداران حزب تودهٔ ایران) که پس از بازگشت از تبعید در شوروی به ایران بازداشت و پس از چندی اعدام شد. او در کتابش «پرسپولیس» شماری از این شخصیتهای خانوادگی را معرفی و بهطور ضمنی به گرایشهای سیاسی آنها اشاره کرده است.
او در سال ۲۰۲۵ بهدلیل آنچه «ریاکاری» فرانسه در روابطش با ایران خواند از دریافت نشان لژیون دونور از دولت فرانسه خودداری کرد.
امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه، در بیانیهای که پس از اعلام خبر درگذشت خانم ساتراپی منتشر شد از «هنرمندی بزرگ» یاد کرد که «کودکیاش در ایران را به داستانی جهانشمول تبدیل کردهبود». او همچنین «مراتب تسلیت و تأثر عمیق» خود را به خانواده و نزدیکان این هنرمند ایرانی-فرانسوی ابراز کرد.