سهشنبه ۵ خرداد ۱۴۰۵
م. حامد – اندیشهٔ نو: نشست سران دولتهای کشورهای هَمسود (CIS) اخیراً در روز ۲۲ مه ۲۰۲۶ (۱ خرداد ۱۴۰۵) در عشقآباد، پایتخت ترکمنستان برگزار شد. کشورهای روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان، آذربایجان، و ارمنستان اعضای کنونی این گروهاند که در سال ۱۹۹۱ (۱۳۷۰)، پس از فروریزی اتحاد شوروی، با نام کشورهای مشترکالمنافع یا هَمسود تشکیل شد.
ترکمنستان عضو ناظر است، اما در بسیاری از نشستها حضور فعال دارد، از جمله در همین نشست اخیر که میزبان بود. اوکراین هم قبلاً عضو این گروه بود که از سال ۲۰۱۸ دیگر در نشستها حاضر نمیشود. گرجستان هم در سال ۲۰۰۹ از این گروه خارج شد.
یکی از آمارهای چشمگیر مبادلات اقتصادی این گروه مربوط به سهم ۹۶درصدی ارزهای ملی در تراکنشهای تجاری کشورهای این منطقه است. بررسی و تنظیم و تثبیت زیرساخت فنی سامانههای پرداخت در این مبادلات یکی از بزرگترین دستاوردهای همگرایی اقتصادی این بلوک در نشست اخیر عشقآباد بود.
تثبیت مالی ارزهای بومی
در نشست عشقآباد به ریاست دورهیی ترکمنستان، میخائیل میشوستین (نخستوزیر پیشین روسیه و رئیس هیئت شرکتکنندهٔ در نشست عشقآباد) و سرگئی لبدف (دبیرکل کشورهای هَمسود، CIS) رسماً اعلام کردند که روند جایگزینی دلار به نقطهٔ بازگشتناپذیری رسیده است.
طبق گزارش آماری ثبتشده، حجم مبادلات با ارزهای ملی، که در اواخر سالهای گذشته روندی صعودی داشت، اکنون، در نیمهٔ اول سال ۲۰۲۶، سهم ارزهای غربی (دلار و یورو) در کل این بازار را به کمتر از ۴درصد کاهش داده است.
در نشست اخیر تمرکز اصلی از صرفِ «حذف دلار» بهسمت مجراهای جدید و «ایجاد زیرساختهای مادّی و دیجیتال هوشمند» برای حمایت از این مبادلات (مانند توسعهٔ دالان شمال-جنوب و دالان شرق-غرب) چرخش پیدا کرد.
وضعیت شبکهٔ پیامرسان مالی جایگزین (SPFS) در سال ۲۰۲۶
شبکهٔ پیامرسان مالی روسیه (SPFS)، که جایگزین سوئیفت در مبادلات کشورهای این گروه است، در ماههای اخیر آرایش جدیدی یافته است:
جایگزینی کامل دوجانبه: بانکهای مرکزی کشورهای اصلی کشورهای همسود در این منطقه (روسیه، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان) تا مه ۲۰۲۶ ارتباطات بینبانکی برای پردازش صورتحسابهای تجاری را کاملاً به این بستر جدید انتقال دادهاند.
ایمنی در برابر تحریمهای ثانویه: با توجه به فشارهای فزایندهٔ غرب (آمریکا و اتحادیهٔ اروپا) به بانکهای واسط در آسیای مرکزی، شبکه پیامرسانی مالی جدید در سال ۲۰۲۶ بهسمت لایههای امنیتی غیرهمگانی حرکت کرده تا تراکنشهای تجاری میان اعضا بدون ریسک ردیابی و رهگیری یا مسدود شدن دسترسی به داراییها انجام شود.
تغییر تاکتیک در سامانههای کارتی؛ عبور از سامانهٔ «میر» به QR
راهبرد روسیه و کشورهای هَمسود در عرصهٔ پرداختهای کارتی خُرد اکنون (تا مه ۲۰۲۶) دچار تحولی فنی شده است:
- کاهش اتکا به کارت: از آنجا که فشارهای آمریکا مانع از پذیرش آزادانهٔ کارتهای اعتباری سامانهٔ «میر» (Mir) روسیه در برخی بانکهای منطقه میشد، از ابتدای سال ۲۰۲۶ تمرکز بهطور کامل بر روی سامانهٔ پرداخت سریع (SBP، مثلاً با استفاده از کُد QR) معطوف شده است.
گفتنی است که میر یک شبکهٔ پرداخت کارت بانکی روسیه (مشابه با ویزا و مسترکارد و امریکن اکسپرس در غرب) است که امکان پرداخت، برداشت وجه، خرید، و انتقال پول را فراهم میکند. - پردازش از طریق کُدهای QR (پاسخ سریع): در حال حاضر تراکنشهای مسافرتی و تجاری خُرد میان روسیه و کشورهایی مانند بلاروس و تاجیکستان بهصورت مستقیم از طریق اسکن کردن کُدهای QR انجام میشود که مستقیماً به بانکهای مرکزی دو کشور متصل است و عملاً تحریمشدنی نیست.
به جریان انداختن ارزهای دیجیتال بانک مرکزی (CBDC)
مهمترین رخداد فناورانهای که در گزارشهای این دوره (۲۰۲۶) بازتاب داشت ورود ابزارهای دیجیتال رسمی و آغاز فاز اجرایی روبل دیجیتال بود. بانک مرکزی روسیه آزمایشهای نهایی به جریان انداختن روبل دیجیتال را پشت سر گذاشته و برای اولین بار در مبادلات تجاری دولتی و فرامرزی با برخی اعضای همسود از این ارز دیجیتال استفاده کرده است. این پلتفرم امکان میدهد که تسویهحسابها بدون نیاز به هیچگونه واسطه یا بانکهای کارگزار سنّتی متعارف آنی انجام شود.