آ. نعمتزاده
شنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵
انجمن قلم آمریکا (PEN America) در مراسم سالانهٔ ادبیاش در موزهٔ تاریخ طبیعی آمریکا در نیویورک در روز ۱۴ مه ۲۰۲۶ (۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۴) جایزهٔ «آزادی نوشتن» را به گلرخ ابراهیمی ایرایی و علی اسداللهی، دو نویسندهٔ ایرانی، اهدا کرد.
این جایزه هر سال به نویسندگانی تعلق میگیرد که بهدلیل فعالیتهای ادبی و دفاع از آزادی بیان زندانی شدهاند. پن آمریکا اعلام کرد گلرخ ایرایی از شهریور ۱۴۰۱ در زندان تهران به سر میبرد و علی اسداللهی نیز پس از بازداشت در دی ۱۴۰۴، در پی فشارهای بینالمللی با وثیقه آزاد شده است.
در این مراسم، امیر احمدی آریان، نویسنده و روزنامهنگار ایرانی، و فریبا راد، فعال حقوق بشر، این جایزه را به نمایندگی از این دو نویسنده دریافت کردند.
اسداللهی در بیانیهای نوشت: «سانسور این گونه کار میکند: به خودیها و کار بیدردسر و ایمن پاداش میدهد. شکهایی را میطلبد که دردسر ایجاد نکنند. به همین دلیل است که در نظامهای سرکوبگر هر کسی که آزمایش کند- هر کسی که بر شکلهای جدید اصرار ورزد-مشکلآفرین میشود. در دنیایی پر از تکرار اجباری، خلق شکلی جدید، شیوهای نوین برای تصور، خودش سرکشی است.»
گلرخ ایرایی خطاب به انجمن قلم آمریکا نوشت: «از راهی دور به شما که برای گرامیداشت «آزادی نوشتن» در کنار هم ایستادهاید سلام میگویم. از جهانی که در آن حقایق مجال آشکار شدن ندارند و شکستنِ اختناق و انقیاد نه یک حق ساده، بلکه در رویارویی با حاکمانی که منافعشان با ترسی که بر زبان و عمل سایه میاندازد میسر میشود.
اینجا بیپروا نوشتن از رنج مردمانی که ستم را به پیکار برمیخیزند مجرمانه است و «آنان که با قلم تباهی درد را به چشم جهانیان پدیدار میکنند»، در سکوت فرسوده میشوند و مجرماند و سزاوار محاکمه!
نوشتن از رنج مردم تحت ستم، از فقر و نابرابری و سرکوب و کشتار سیستماتیک- که همواره بخشی از زندگیمان بوده است- اگرچه بیدغدغه نیست، اما روزنهٔ امیدی است بر انگیزهٔ مبارزه و محرکی خواهد بود بر غلیانِ خشمِ مردمی که خفگی را زندگی میکنند و خروش خشم آگاهانه و هدفمندشان، به گواهِ تاریخ، تنها شیوهٔ برچیدن ستم خواهد بود.
مینویسیم حتی اگر آزادیمان به بند کشیده شود. حتی اگر مورد تهدید و تحدید قرار بگیریم و وادار به تبعید و فدای جان شویم. ما این مبارزه را طی سالیان سلطهٔ بیامان دیکتاتورها، زیر یوغ استثمار و ارتجاع، بر فراز کوهها، از دل جنگلها و در خیابانهای شهرهامان، در خاورمیانهٔ موردِ چپاولِ استعمار و مورد تهاجم ارتجاع، به شعر و شعار، با جان و خون سرودیم و نقشآفرینی کردیم.»
پیش از این، در ارتباط با نامزدی این دو نویسندهٔ ایرانی، سامر لوپز ، از مدیران عامل سازمان پن آمریکا، گفته بود: «ضروری است که همچنان توجه را به نویسندگانی مانند گلرخ ابراهیمی ایرایی و علی اسداللهی جلب کنیم که نمونههایی از سرکوب اخیر و رو به افزایش دگراندیشی در ایران و آزار و اذیت دیرینهٔ نویسندگان و جامعهٔ مدنیاند که دهههاست ویژگی رژیم سرکوبگر آن کشور بوده است. این نویسندگان تجسم شجاعت و خلاقیتیاند که برای بیان آشکار دیدگاههایشان در برابر آزار و اذیت بیامان لازم است.»
کلاریس روزاز شریف، دیگر مدیرعامل پن آمریکا نیز گفت: «ما مفتخریم که گلرخ ابراهیمی ایرایی را گرامی میداریم، زنی فوقالعاده که بیباکانه در طرف حق میایستد، فارغ از اینکه امنیت خودش به خطر بیفتد. تعهد مستمر او به نویسندگی و فعالیتهای اجتماعیاش بهرغم بازداشتهای متعدد بهواقع تجسم اصول بنیادی این جایزه است که برای تجلیل از کسانی اهدا میشود که صدای وجدانهای بیدارند و برای حفظ آزادی بیان و حقوق بشر تلاش میکنند.»
روزاز شریف افزود: «پروندهٔ علی اسداللهی به ما نشان میدهد که دولت ایران همچنان مصمم است صداهای مخالف را به هر قمیتی خاموش کند. ضروری است که پس از آزادی او به این وضع رضایت ندهیم. او صدایی برجسته و خلاق در صحنهٔ ادبی ایران است و بهدلیل کارنامهٔ رژیم ایران برای بازداشت مجدد نویسندگانی که حاضر به سکوت نیستند، جان او هنوز در خطر است.»
جایزهٔ آزادی نوشتن، که پویش مداومی را برای آزادی دریافتکنندگان این جایزه به راه میاندازد، ابزار قدرتمندی در تلاشهای مداوم انجمن پن آمریکا برای حمایت از نویسندگان زندانی در سراسر جهان است.
پیش از این نیز شماری از فعالان و نویسندگان ایرانی این جایزه را دریافت کردهاند، از جمله نرگس محمدی (۲۰۲۳)، بکتاش آبتین، کیوان باژن، و رضا خندان مهابادی، سه نمایندهٔ کانون نویسندگان ایران (۲۰۲۱)؛ و نسرین ستوده (۲۰۱۱). محمدی و ستوده هر دو در ماههای اخیر و در پی سرکوب صداهای برجستهٔ دگراندیشی بازداشت شدهاند.