مهطره خردمندان – اقتصاد نیوز
چهارشنبه ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵
بازار سیاه در ایران در حالی که بهشدت بهواسطهٔ نوسانهای ارزی و محدودیتهای وارداتی گسترش یافته، حالا در عرصهای جدید و عجیب در حال ظهور است؛ بازار سیاه اینترنت پرو [حرفهیی].
در دورهای که مشکلات اقتصادی، تحریمها، و نبود مدیریت صحیح فضای دیجیتال بهشدت در حال تأثیرگذاری بر جامعه است، این پدیده نتیجهٔ مستقیم حکمرانی ضعیف در حوزهٔ فضای مجازی و اینترنت محسوب میشود.
اینترنت از حق شهروندی به بازار سیاه رسید
اینترنت، که پیشتر قرار بود ابزاری قانونی و حق دسترسی به اینترنت برای همهٔ شهروندان ایرانی باشد، حالا به کالایی تجاری و بسیار گرانقیمت تبدیل شده است. اینترنت پرو که در ایام قطعی اینترنت پروندهاش باز شده دسترسی به سایتهای مسدودشده را ممکن میکند و در حال حاضر از طریق کانالهای غیررسمی و تبلیغات در بازار سیاه به فروش میرسد. تبلیغات گسترده در شبکههای اجتماعی و پلتفرمهایی مانند تلگرام و اینستاگرام، با وعدههای دسترسی به همهٔ سایتها و شبکههای اجتماعی بدون محدودیت فیلتر، کاربران را به خریدن این سرویسها ترغیب میکند.
سرویسهایی که باید بهعنوان حق شهروندی به مردم ارائه میشدند اکنون با قیمتهایی گزاف در بازار سیاه عرضه میشوند. بهطور مثال، در حالی که قیمت عادی برای ۵۰ گیگ اینترنت پرو چیزی در حدود ۲میلیون تومان است، همین سرویسها در بازار سیاه با قیمتهایی بالغ بر ۱۲میلیون تومان برای دسترسی به سایتهای آزاد فروخته میشوند. این بدان معناست که اینترنت، که باید ابزاری عادی و در دسترس برای همهٔ شهروندان باشد، به کالایی لوکس تبدیل شده است.
مسئولیت ناپذیری در مسئلهٔ اینترنت
در کنار بازار سیاه اینترنت پرو، پدیده دیگری که بهطور جدّی بر زندگی روزمرهٔ مردم اثر گذاشته است بازار سیاه فیلترشکنها و سیمکارتهای سفید است. در حالی که دولت بهطور مستمر اقدام به فیلتر کردن اپلیکیشنها و سایتها میکند، کاربران مجبورند برای دسترسی به اینترنت بدون محدودیت از روشهای غیررسمی استفاده کنند. این روشها شامل استفاده از فیلتر شکنهای پولی یا خرید سیمکارتهای سفید میشود.
سیمکارتهای سفیدی که بهطور غیررسمی در بازار به فروش میرسند وعدهٔ دسترسی نامحدود به اینترنت بدون فیلتر را میدهند. این سیمکارتها با قیمتهای نجومی از ۴۴ تا ۱۲۰میلیون تومان در پلتفرمها به فروش میرسد.
کاهش دسترسی به اطلاعات و افزایش شکافهای دیجیتالی
با توجه به وضع بازار سیاه اینترنت پرو و خدمات فیلترشکن، یکی از بزرگترین مشکلاتی که در حال حاضر جامعهٔ ایران با آن مواجه است کاهش دسترسی به اطلاعات و افزایش شکافهای دیجیتالی است. این شرایط، باعث ایجاد تبعیضهای اقتصادی و اجتماعی میشود که در آن فقط افراد مرفه و توانمند میتوانند از خدمات اینترنت بدون فیلتر بهرهمند شوند. علاوه بر این، بسیاری از افراد در مناطق مختلف کشور که دسترسی به این سرویسها ندارند نمیتوانند به منابع اطلاعاتی و آموزشی جهانی دسترسی پیدا کنند و در نتیجه فرصتهای شغلی و اجتماعی از آنها سلب میشود.
اقتصاد ایران نیز از این وضع آسیب میبیند. بهطور مثال، در شرایطی که بسیاری از کسبوکارهای آنلاین و دیجیتال نیاز به اینترنت بدون فیلتر دارند تا آزادانه با مشتریان در ارتباط باشند، این محدودیتها به ضرر این کسبوکارها تمام میشود. همچنین، مردم بهجای استفاده از سرویسهای قانونی و رسمی مجبور به استفاده از خدمات غیررسمی و گرانقیمت میشوند که این خود به فشار مضاعف اقتصادی و تشدید بحران دامن میزند.
پاسخ مسئولان به این مشکلات چیست؟
در حالی که این مشکلات اثر جدّی بر روی مردم گذاشته است، پاسخ حکمرانی و دولت به این مشکلات بسیار ضعیف و نامشخص بوده است. دولت با فیلتر کردن گستردهٔ اپلیکیشنها و سرویسها نهتنها به محدودیتهای دسترسی به اطلاعات افزوده است، بلکه زمینههای رشد بازار سیاه اینترنت پرو و فیلترشکنها را فراهم کرده است. با این روند، به نظر میرسد که حکمرانی در این حوزه نهتنها نتوانسته راهحلهای مؤثری ارائه دهد، بلکه خود عامل بروز مشکلات بیشتری در جامعه و اقتصاد ایران بوده است.
رشد بازار سیاه در ایران؛ از خودرو تا خدمات اینترنت پرو
در این شرایط، فقط بازار سیاه اینترنت پرو و فیلترشکنها نیست که به اقتصاد و جامعهٔ ایران آسیب میرساند. با اعمال سیاستهایی که بهطور مداوم کالاها و خدمات را از دسترس عمومی خارج میکنند، انواع دیگری از بازارهای سیاه نیز پدید آمدهاند. بازار سیاه خودرو، اقلام الکترونیکی، داروهای کمیاب، و حتی ارز و طلا نمونههای دیگری از این پدیده در ایراناند. در هر یک از این حوزهها، بهعلت محدودیتها و تحریمها، افراد بهطور غیررسمی و از طریق کانالهای غیرقانونی اقدام به خرید و فروش کالاهایی میکنند که بهخاطر شرایط اقتصادی و ارزی به بازار سیاه کشیده شدهاند. در جهان نیز مشابه چنین بازاری وجود دارد، بهویژه در کشورهایی که با بحرانهای اقتصادی یا سیاسی مواجهاند.
در نهایت، بازار سیاه در ایران، بهویژه در حوزههایی همچون خودرو، ارز، طلا، دارو، و اینترنت، به معضلی پیچیده و فراگیر تبدیل شده است. این بازارها نهتنها باعث افزایش هزینههای زندگی مردم میشوند، بلکه تأثیر منفی زیادی بر اقتصاد کشور خواهند داشت.