یکشنبه ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز یکشنبه ۱۰ مه ۲۰۲۶ (۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵) در گفتوگویی کوتاه با پایگاه خبری اکسیوس اعلام کرد پاسخ ایران به تازهترین پیشنویس توافق برای پایان دادن به جنگ را رد خواهد کرد. او گفت از نامه ایران خوشش نیامده و آن را «نامناسب» میداند. اندکی بعد نیز در شبکه اجتماعی خود نوشت که پاسخ ایران «کاملاً غیرقابل قبول» است. این واکنش در حالی مطرح شد که واشنگتن ده روز در انتظار پاسخ تهران مانده بود و کاخ سفید امیدوار بود موضع ایران نشانهای از پیشرفت به سوی توافق باشد.
بر اساس گزارش اکسیوس، ترامپ در این تماس توضیح نداد دقیقاً کدام بخش از پاسخ ایران را رد میکند، اما گفت جمهوری اسلامی به گفته او طی ۴۷ سال گذشته از کشورهای مختلف امتیاز گرفته است. او همچنین گفت روز یکشنبه با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، درباره پاسخ ایران و مسائل دیگر گفتوگو کرده است. با این حال تأکید کرد مذاکرات با ایران «مسئله او» است، نه مسئله دیگران؛ جملهای که میتواند نشانهای از تلاش او برای حفظ اختیار تصمیمگیری در برابر فشار اسرائیل و جنگطلبان آمریکایی باشد.
رسانههای حکومتی ایران گزارش دادهاند پاسخ تهران بر چند محور اصلی استوار بوده است: پایان جنگ در همه جبههها، تضمین عدم شروع مجدد حملات، رفع تحریمهای آمریکا، پایان فوری محاصره دریایی پس از امضای توافق اولیه، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران و تثبیت مدیریت ایران بر تنگه هرمز. خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، نوشته است ایران همچنان با قالب پیشنهادی تفاهمنامه اولیه و سپس ۳۰ روز مذاکره موافق است، اما در همین دوره خواهان لغو تحریمهای مرتبط با فروش نفت نیز شده است.
این شروط، اگر گزارش رسانههای ایرانی دقیق باشد، با انتظار مذاکرهکنندگان آمریکایی فاصله زیادی دارد. واشنگتن در پی آن بود که پاسخ ایران راه را برای توافقی مرحلهای درباره توقف جنگ و سپس مذاکرات هستهای باز کند، اما در روایت منتشرشده از سوی منابع ایرانی، هیچ امتیاز هستهای روشنی دیده نمیشود. تهران ظاهراً میخواهد ابتدا پایان جنگ، رفع محاصره، باز شدن مسیر فروش نفت و تضمین امنیتی را تثبیت کند و سپس وارد بحثهای پیچیدهتر شود. همین ترتیب اولویتها یکی از نقاط اصلی اختلاف است.
واکنش اولیه تهران به رد پاسخ از سوی ترامپ نیز تند بود. یک منبع ایرانی به تسنیم گفته است واکنش رئیسجمهور آمریکا اهمیتی ندارد، زیرا کسی در ایران پیشنهادها را برای خشنود کردن ترامپ نمینویسد. این منبع افزوده است تیم مذاکرهکننده باید فقط بر اساس «حقوق مردم ایران» پیشنهاد تهیه کند و اگر ترامپ از آن ناراضی باشد، این از نگاه او نشانه بدی نیست. چنین واکنشی نشان میدهد هر دو طرف در حال بالا بردن سطح فشار سیاسی و تبلیغاتیاند و فضای مصالحه، دستکم در ظاهر، بار دیگر تنگتر شده است.
همزمان، وضعیت میدانی در خلیج فارس نیز همچنان شکننده است. آسوشیتدپرس گزارش داده است که پاسخ ایران از مسیر میانجیگری پاکستان ارسال شد، اما با رد سریع ترامپ، تنشها بار دیگر افزایش یافته است. در روزهای اخیر گزارشهایی از پهپادها و حملات در اطراف قطر، امارات و کویت منتشر شده و تنگه هرمز همچنان یکی از کانونهای اصلی بحران باقی مانده است. این وضعیت سبب شده است هر تحول دیپلماتیک، بلافاصله با خطر تشدید نظامی در منطقه گره بخورد.
در واشنگتن، سناتور لیندزی گراهام، از چهرههای جنگطلب حزب جمهوریخواه، پس از رد پاسخ ایران از سوی ترامپ خواستار بررسی تغییر مسیر شد و نوشت اکنون زمان آن رسیده است که گزینه نظامی دوباره مورد توجه قرار گیرد. او به حملات علیه کشتیرانی بینالمللی، حملات به متحدان آمریکا در خاورمیانه و پاسخ «غیرقابل قبول» ایران اشاره کرد و بار دیگر از طرحی موسوم به «پروژه آزادی پلاس» سخن گفت؛ طرحی دریایی برای هدایت کشتیها از تنگه هرمز که ترامپ پیشتر آن را پس از کمتر از ۴۸ ساعت متوقف کرده بود.
رد پاسخ ایران از سوی ترامپ به این معنا نیست که مذاکرات قطع شده، اما ابهام درباره مسیر بعدی بسیار بیشتر شده است. ترامپ در گفتوگو با اکسیوس روشن نکرد که میخواهد گفتوگوها ادامه یابد یا ممکن است دوباره به گزینه نظامی رو بیاورد. در چنین وضعیتی، سه مسیر پیش روست: ادامه چانهزنی با فشار بیشتر، بازگشت به عملیات نظامی محدود یا حرکت به سوی تشدید گستردهتر در خلیج فارس. هر سه مسیر برای منطقه و اقتصاد جهانی خطرناک است، بهویژه تا زمانی که تنگه هرمز، صادرات انرژی و مسئله تضمینهای امنیتی در قلب بحران قرار دارند.