ابوالحسن خانعلی، معلم و نویسنده و از چهرههای برجسته در تاریخ جنبش معلمان ایران.
شنبه ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵
ابوالحسن خانعلی (۱۳۰۴، سمنان – ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۰، تهران) معلم، نویسنده، و از چهرههای برجستهٔ جنبش مطالبهگری معلمان بود که در جریان اعتراضهای سراسری فرهنگیان در اردیبهشت ۱۳۴۰ در میدان بهارستان تهران با شلیک مستقیم نیروهای رژیم سلطنتی جان باخت. قیام ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۰، که نام او را بر خود گرفت، به یکی از مهمترین نقاط عطف مبارزات مدنی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بدل شد.
ابوالحسن خانعلی، دانشآموختهٔ دکتری ادبیات فارسی از دانشگاه تهران، در دبیرستانهای تهران تدریس میکرد و همزمان از فعالترین مدافعان حقوق معلمان بود. او در دورهای که تورم و کاهش قدرت خرید فشار سنگینی بر فرهنگیان وارد کرده بود یکی از چهرههای پیشرو در اعتراضهای صنفی معلمان بود و در سازماندهی مطالبات آنان نقشی مؤثر ایفا کرد.
در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۰، هزاران معلم در میدان بهارستان تهران گرد آمدند و خواستار افزایش حقوق و بهبود شرایط معیشتی و حرفهیی شدند. این تجمع مسالمتآمیز با یورش نیروهای رژیم پهلوی مواجه شد و ابوالحسن خانعلی در جریان سرکوب معترضان هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد.
مرگ او موجی از خشم عمومی برانگیخت و رژیم پهلوی را با بحرانی سیاسی و مشروعیتی کمسابقه روبهرو کرد. خون خانعلی اعتراض صنفی معلمان را به رخدادی ملی و سیاسی بدل کرد و جایگاه معلمان را در معادلات اجتماعی و اعتراضی آن دوره ارتقا داد.
کشته شدن دکتر ابوالحسن خانعلی الهامبخش نسلهای تازهای از معلمان، روشنفکران، و کنشگران صنفی در سالهای بعد شد. روز ۱۲ اردیبهشت به یاد او در تقویم اپوزیسیون بهعنوان روز معلم ثبت شد و به نمادی از فداکاری فرهنگیان در راه عدالت اجتماعی، کرامت حرفهیی، و آزادی بیان تبدیل شد.
میراث خانعلی فراتر از رویدادی تاریخی باقی ماند. او در حافظهٔ سیاسی و اجتماعی مخالفان استبداد نماد معلمی متعهد شناخته میشود که جانش را در راه دفاع از حقوق همکاران و حق آموزش آزاد فدا کرد. مرگ او پیوندی میان مبارزات مدنی دههٔ ۱۳۴۰ و خیزشهای سیاسی سالهای بعد ایجاد کرد و یکی از ماندگارترین نمونههای هزینهٔ مبارزه مسالمتآمیز در برابر استبداد شد.
از کانال تلگرام کانون حقوق بشر ایران