دوشنبه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵
🔸رسانه bne IntelliNews نوشته است که تداوم قطع سراسری اینترنت در ایران که اکنون به عنوان طولانیترین اختلال پیوسته در تاریخ ارتباطات جهان ثبت شده، پیامدهایی فراتر از خسارات مالی به همراه داشته و به طبقه متوسط شهری، بیش از پیش ضربه زده است. این محدودیتها که از زمان آغاز جنگ اعمال شد، برخلاف انتظارها پس از برقراری آتشبس نیز لغو نشده و دسترسی به شبکه جهانی همچنان قطع یا بسیار محدود است.
🔸انزوای دیجیتال به همراه تورم لجامگسیخته و سقوط ارزش ریال، نه تنها زیرساختهای اقتصادی را فلج کرده، بلکه هویت اجتماعی و ثبات روانی شهروندان را در کلانشهرهایی چون تهران، اصفهان و مشهد به شدت شکننده کرده است.
🔸این وضعیت جامعه ایران را به سمت وضعیت «آنومی» یا بیهنجاری سوق داده است؛ شرایطی که در آن معیارهای اخلاقی و رفتاری تحت فشارهای خردکننده معیشتی فرو میپاشد. بررسیها حکایت از افزایش چشمگیر تنشهای اجتماعی در سطح خیابانها، مشاجرات عمومی و نزاعهای رانندگی دارد که ریشه در خشم نهفته و ناامیدی حاصل از بنبست ارتباطی دارد.
🔸برای نسلی که طی دو دهه گذشته با اتکا به مهارتهای فردی و ابزارهای دیجیتال، موفق شده بود از حاشیه به متن زندگی شهری بیاید، قطع اینترنت به معنای از دست دادن ناگهانی اعتبار حرفهای و جایگاه طبقاتی است که با دشواری فراوان به دست آورده بود.
🔸در این میان، ظهور مدل «دسترسی طبقاتی» یا اینترنت چندلایه، خود دلیلی دیگر برای این بحران است. در حالی که بدنه اصلی جمعیت در محاصره اینترانت داخلی و فیلترینگ شدید قرار دارد، لایههای متمول و شخصیتهای سیاسی و تجاری با پرداخت مبالغ گزاف برای اشتراکهای ویژه موسوم به «سطح پرو»، همچنان به جهان متصل باقی ماندهاند.
🔸این تبعیض دیجیتال عملاً دسترسی به اینترنت بینالمللی را از یک حق شهروندی و ابزار عمومی، به یک کالای لوکس و انحصاری تبدیل کرده که تنها در اختیار اقلیتی خاص است؛ پدیدهای که شکاف طبقاتی را در ایران به شکلی نوین و عمیقتر نهادینه کرده است.
🔸خسارات اقتصادی این خاموشی در بخشهای مدرن و غیرسنتی اقتصاد ایران فاجعهبار توصیف میشود. میلیونها نفر از جمله طراحان گرافیک، مدرسان آنلاین، معاملهگران ارزهای دیجیتال و فروشندگان خرد که در پلتفرمهای بینالمللی فعالیت میکردند، اکنون با قطعی کامل جریان درآمدی خود روبرو هستند.
🔸برآوردهای بخش خصوصی نشان میدهد که اقتصاد آنلاین ایران هر هفته صدها میلیون دلار خسارت مستقیم میبیند و این زنجیره تخریب به حوزههای لجستیک، بانکداری و خردهفروشی نیز سرایت کرده است. این بحران درست زمانی رخ میدهد که ایران به دلیل آسیبهای جنگ و تحریمهای سختگیرانه، بیش از هر زمان دیگری به درآمدهای ارزی و فعالیت بخشهای خصوصی پویا نیاز دارد.
🔸آثار این انقباض اقتصادی در زندگی روزمره شهروندان به وضوح قابل مشاهده است؛ از افزایش ناگهانی آگهیهای فروش ملک و خودرو گرفته تا به تعویق افتادن مراسمهای ازدواج و رونق گرفتن بازار کالاهای دستدوم. بسیاری از خانوارهایی که تا پیش از این در رده طبقه متوسط رو به بالا تعریف میشدند، اکنون در حال سقوط به دهکهای پایینتر معیشتی هستند.
🔸این سقوط ناگهانی، الگوهای مصرفی و سبک زندگی این قشر را به کلی دگرگون کرده و منجر به بروز آنچه تحلیلگران «بحران هویت» مینامند، شده است؛ چرا که پیوند میان تخصص حرفهای و معیشت پایدار در فضای مجازی برای این افراد به کلی گسسته است.
🔸ادامه این وضعیت میتواند به فرار گستردهتر مغزها و خروج سرمایههای انسانی مولد از کشور منجر شود. مقامات جمهوری اسلامی که به دفعات از قطع اینترنت به عنوان ابزار کنترل در زمان ناآرامیها استفاده کردهاند، اکنون با زیرساختی مواجهاند که به شدت آسیب دیده و اعتماد عمومی به آینده آن سلب شده است.