پنجشنبه ۳ اردیبهشت ۱۴۰۵
بنا بر آمارهای رسمی آژانس بینالمللی انرژی، انسداد تنگهٔ هرمز از جانب جمهوری اسلامی ایران به اُفت چشمگیر تولید و صادرات کشورهای عرب حوزهٔ خلیج فارس منجر شده است، بهطوری که تولید روزانهٔ نفت جهان در ماه گذشتهٔ میلادی با کاهش بیسابقهٔ ۱۰٫۱میلیون بشکهیی مواجه شد. علاوه بر سقوط صادرات نفت منطقه، صادرات گاز مایع (LNG) قطر نیز از ابتدای ماه مارس (۱۰ اسفند ۱۴۰۴) بهطور کامل متوقف شده است. قطر در سال گذشته با متوسط صدور ماهانهٔ ۱۰میلیارد مترمکعب گاز تأمینکنندهٔ یکپنجم مصرف جهانی بود.
حدود ۲۰درصد از کل نفت، محصولات نفتی، و گاز مایع مورد استفاده در جهان از گلوگاه هرمز عبور میکند. هرگونه اختلال در این آبراه، حتی در ابعاد کوچک، زنجیرههای اقتصاد جهانی را در همهٔ بخشها با بحران جدّی روبهرو میکند.
این در حالی است که برخلاف خوشبینیهای اخیر به احتمال بازگشایی این مسیر، اوضاع در تنگهٔ هرمز همچنان متشنج گزارش میشود. سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا- عالیترین نهاد عملیاتی نیروهای مسلح که مسئولیت مستقیم فرماندهی جنگ را بر عهده دارد- روز شنبه ۲۹ فروردین بهصراحت اعلام کرد تا زمانی که آمریکا آزادی کامل تردد شناورها از مبدأ و به مقصد ایران را تضمین نکند، کنترل عبور و مرور در تنگهٔ هرمز ادامه خواهد یافت و وضع این گذرگاه راهبردی به حالت عادی بازنخواهد گشت.
هرچند، در پی اظهارات وزیر امور خارجهٔ ایران، گزارشهای متعددی مبنی بر گشایش احتمالی تنگهٔ هرمز و خروج تانکرها از خلیج فارس منتشر شده بود، دادههای ردیابی کشتیها واقعیت دیگری را به تصویر کشید. این دادهها نشان میدهد که اکثر شناورهایی که از عصر جمعه ۲۸ فروردین تا ساعتهای اولیهٔ روز شنبه بهسمت تنگهٔ هرمز در حرکت بودند تغییر مسیر داده و بازگشتهاند. بسته بودن این آبراه راهبردی، که از نهم اسفند (۲۸ فوریه) آغاز شد، واکنش تند آمریکا و آغاز محاصرهٔ دریایی ایران از جانب آمریکا را در هفتهٔ گذشته بهدنبال داشت.
کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی در واکنش به این بحران و برای جبران اختلال عرضه در بازار جهانی تصمیم به آزادسازی ۴۰۰میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک خودشان گرفتند. برآوردها نشان میدهد که تا پایان ماه مارس حدود ۲۰۶میلیون بشکه از این ذخایر وارد بازار شده است.
همزمان، مؤسسهٔ اطلاعات کالا (کپلر) گزارش داده است که از زمان آغاز انسداد تنگهٔ هرمز، حدود ۱۷۲میلیون بشکه نفت متعلق به کشورهای عربی در آبهای خلیج فارس سرگردان مانده است. تداوم این تنشها قیمت نفت شاخص برنت را در اواسط آوریل به حدود ۹۹ دلار رساند که حاکی از رشدی ۳۰درصدی نسبت به دورهٔ پیش از درگیریها است.
با این حال، برخلاف بحران حاکم بر بازارهای رقیب، پایانههای نفتی ایران با جهشی خیرهکننده در عملکرد مواجه شدهاند. آمارهای ردیابی نفتکشها حاکی از آن است که بارگیری روزانهٔ نفت ایران از ابتدای فوریه به ۲میلیون بشکه رسیده که ۳۰۰هزار بشکه بیشتر از متوسط سال ۲۰۲۵ است. همچنین، میزان تخلیهٔ نفت ایران در بندرهای چین به ۱٫۶میلیون بشکه در روز افزایش یافته است که رشد قابل توجهی نسبت به ماههای گذشته در سال ۲۰۲۶ داشته است.
در تحولی دیگر، خبرگزاری رویترز گزارش داده است که نفت ایران در حال حاضر با قیمتی بیشتر از شاخص برنت معامله میشود. بنا بر گزارش اوپک، متوسط قیمت نفت سنگین ایران در ماه مارس به ۱۲۴ دلار رسید که جهشی ۸۶درصدی نسبت به ماه فوریه نشان میدهد. در نتیجهٔ این افزایشِ همزمان در حجم صادرات نفتی و قیمت فروش، درآمد نفتی جمهوری اسلامی نسبت به ماههای قبل بیش از دوبرابر شده است.
از سوی دیگر، هند نیز با بهرهگیری از معافیت یکماههٔ آمریکا بار دیگر به جمع مشتریان بزرگ ایران بازگشته و در نیمهٔ نخست آوریل دو میلیون بشکه نفت از ایران خریده است، اگرچه رویترز میگوید پالایشگاه «رلاینس» هند محمولههای دیگر را قبول نکرده است، زیرا که معافیت یکماههٔ آمریکا برای صادرات نفت ایران رو به پایان است.
با جمع کردن صادرات به چین و هند، فروش نفت ایران در ماه جاری به مرز ۱٫۷میلیون بشکه در روز رسیده که نشاندهندهٔ بهرهبرداری اقتصادی کلان جمهوری اسلامی از اوضاع بحرانی حاکم بر تنگهٔ هرمز است.
از وبگاه مرکز دادههای باز ایران