عکسی که ارتش آمریکا منتشر کرده و افغانها را در اردوگاه السیلیه در قطر در تابستان ۲۰۲۱ (۱۳۹۰) نشان میدهد. عکس از گروهبان جیمی بیکر/ارتش ایالات متحد آمریکا، از طریق گتی ایمیجز.
نیما حیدری
پنجشنبه ۳ اردیبهشت ۱۴۰۵
گزارشهای منتشرشده از طرف منابع دیپلماتیک و نهادهای حقوق بشری حاکی از آن است که دولت آمریکا در بخشی از سیاستهای جدید مهاجرتیاش طرحی را برای انتقال حدود ۱,۱۰۰ پناهجوی افغانستانی مستقر در پایگاه السیلیه در قطر به کشور جمهوری دموکراتیک کنگو در آفریقا در نظر گرفته است.
این گروه از پناهجویان از زمان سقوط کابل در اوت ۲۰۲۱ و واگذاری دوبارهٔ قدرت به طالبان، به امید دریافت ویزای ویژهٔ مهاجرت (SIV) و اسکان در آمریکا، در قطر ساکن شدهاند. اغلب این پناهجویان از نیروهای ویژهٔ سابق ارتش افغانستان و مترجمان نظامی و خانوادههای آناناند (از جمله بیش از ۴۰۰ کودک) که در بیست سال حضور نیروهای آمریکایی در افغانستان با نیروهای آمریکایی همکاری میکردهاند.
جزئیات طرح: دو راهی دشوار
گفته میشود که دولت ترامپ با هدف تعطیل کردن اردوگاههای موقت خارج از خاک آمریکا به این پناهجویان اعلام کرده است که فقط دو گزینه پیش رو دارند: «اسکان مجدد در جمهوری دموکراتیک کنگو» یا «بازگشت داوطلبانه به افغانستان زیر حکومت طالبان». مقامات آمریکایی ادعا میکنند که این اقدام بخشی از تلاش برای یافتن «کشور ثالث امن» برای کسانی است که واجد شرایط ورود به آمریکا تشخیص داده نشدهاند یا روند پروندهشان متوقف شده است.
موضع سازمانهای حقوق بشری: «خیانت و به خطر انداختن جان انسانها»
این طرح با واکنش تند و گستردهٔ نهادهای بینالمللی و مدافع حقوق بشر روبهرو شده است. محورهای اصلی اعتراض این سازمانها عبارت است از:
۱. نقض تعهدهای اخلاقی: نهادهای مدافع کهنهسربازان آمریکایی این اقدام را «خیانتی آشکار» به متحدانی میدانند که جانشان را برای ارتش آمریکا به خطر انداخته بودند. آنها معتقدند که دولت آمریکا مسئول مستقیم امنیت این افراد است و نباید آنها را در شرایطی قرار دهد که بین «مرگ در افغانستان» یا «ناامنی در مرکز آفریقا» یکی را انتخاب کنند.
۲. آسیبهای روانی و حقوقی: حقوقدانان بینالمللی میگویند که بسیاری از این افراد از نظر قانونی واجد شرایط ورود به آمریکا هستند و تعلیق ناگهانی پروندههای آنها و فشار برای انتقال آنها به آفریقا نقض صریح کنوانسیونهای مربوط به پناهندگان است.
۳. ناامنی در مقصد: سازمان دیدهبان حقوق بشر و عفو بینالملل هشدار دادهاند که جمهوری دموکراتیک کنگو خودش با بحرانهای انسانی شدید، فقر مطلق، و درگیریهای مسلحانهٔ خونین با گروههای شورشی (مانند گروه M23) درگیر است. آنها تأکید دارند که اعزام پناهجویان به کشوری که خودش میلیونها آوارهٔ داخلی دارد بههیچوجه با استانداردهای «کشور ثالث امن» همخوانی ندارد.
وضعیت کنونی
در حالی که مذاکرات میان دولتهای آمریکا و کنگو برای نهایی کردن این توافق در جریان است، موجی از نگرانی و ناامیدی اردوگاه السیلیه را فرا گرفته است. فعالان مدنی از نمایندگان کنگرهٔ آمریکا و جامعهٔ جهانی خواستهاند که با اعمال فشار بر دولت آمریکا مانع اجرای این طرح و آوارگی مجدد این خانوادهها شوند.
بازتابها و بیانیههای رسمی سازمانهای بینالمللی
این طرح با موجی از مخالفتهای رسمی نهادهای حقوق بشری و ائتلافهای حامی پناهجویان روبهرو شده است. چند نمونه از بیانیههایی که این نهادها تا روز چهارشنبه ۲ اردیبهشت منتشر کردهاند اینها هستند:
۰ سازمان «نخست حقوق بشر» (Human Rights First): این سازمان در بیانیهای رسمی طرح انتقال به کنگو را «خیانتی بنیادین» به وعدههای آمریکا برای محافظت از متحدانش توصیف کرد. این نهاد تأکید کرد که بسیاری از این افراد از خانوادههای نظامیان آمریکایی یا مترجمان سابقاند و نباید بین «بازگشت به افغانستان و مواجهه با خطر مرگ» یا «انتقال به یکی از ناامنترین نقاط جهان» مجبور به انتخاب شوند.
۰ ائتلاف «افغان-اواک» (AfghanEvac): شان واندیور، رئیس این ائتلاف، که متشکل از گروههای کهنهسربازان آمریکایی و فعالان است، این طرح را «غیرقابل قبول» خواند. او پس از دریافت گزارشهای مستقیم از مقامات وزارت خارجهٔ آمریکا گفت: «نمیتوان انتخابی را داوطلبانه نامید که گزینههای آن کنگو یا طالبان باشد. این انتخاب نیست، بلکه اعترافی است که با اجبار گرفته میشود.»
۰ سازمان «بینالملل آوارگان» (Displaced International): این نهاد با انتشار نامهای سرگشاده خطاب به رئیسجمهور آمریکا و دبیرکل سازمان ملل متحد در مورد «رها کردن پناهجویان در برزخ ابدی» هشدار داد. این نهاد از دولت آمریکا خواسته است که بهجای انتقال این افراد به کشورهایی که خودشان درگیر بحرانهای انسانیاند، روند اسکان مستقیم آنها در خاک آمریکا را فوری از سر بگیرد.
دیدهبان حقوق بشر (Human Rights Watch): این سازمان در گزارشهای اخیرش از سیاستهای جدید مهاجرتی که پناهجویان را به «کشورهای ثالث ناامن» میفرستد انتقاد کرده است. این نهاد اشاره کرد که جمهوری دموکراتیک کنگو خودش با بحرانهای گستردهٔ آوارگی داخلی و جنایتهای جنگی روبهروست و فرستادن پناهجویان به آنجا نقض صریح تعهدهای بینالمللی دولتهاست.
واکنشهای سیاسی:
علاوه بر نهادهای مدنی، برخی از نمایندگان کنگرهٔ آمریکا از طرح انتقال پناهجویان افغان به کنگو انتقاد کردهاند. از جمله، تیم کین، سناتور دموکرات، تأکید کرده است که ایالات متحد آمریکا دستکم باید به تعهدهای اخلاقیاش در قبال کسانی که در کنار نیروهای آمریکایی جنگیدهاند، پایبند بماند. در گزارشهای خبری، از جمله MSN، آمده است که تیم کین از جمله قانونگذارانی است که این طرح را «نقض تعهدهای آمریکا» به متحدان افغان دانسته و آن را اقدامی توصیف کرده است که «جان هزاران نفر را به خطر میاندازد».