دوشنبه ۳۱ فروردین ۱۴۰۵
جنگ هفتهفتهیی در ایران نشان داده است که مناطق مختلف جهان بهطور یکسان از وخیمترین اختلال در عرضهٔ نفت و گاز در تاریخ آسیب نمیبینند.
به نوشتهٔ نشریهٔ اویل پرایس، کشورهای آسیایی، که بیشترین وابستگی را به جریان نفت و گاز طبیعی مایع از خاورمیانه دارند، هماکنون با کمبود سوخت دستوپنجه نرم میکنند. شرکتهای هواپیمایی قیمت بلیتها را افزایش دادهاند و پروازها را لغو میکنند و پالایشگاهها در رقابتی شدید برای تأمین نفت خام برای هر بشکهٔ غیرخاورمیانهای رقابت میکنند.
دست بالای چین
این وضع برای بیشتر کشورهای آسیا صادق است، اما نه برای چین. چین در طول سال گذشته هم در ذخایر تجاری و هم در ذخایر راهبردیاش نفت خام انباشته کرده است، آنهم در دورهای که قیمت نفت کمتر بود. در حال حاضر پالایشگاههای مستقل چین میتوانند به بیشترین حجم نفت خام ایران که از ژانویه تا کنون روی نفتکشها ذخیره شده است تکیه کنند تا کمبود عرضهٔ ناشی از محاصرهٔ تنگهٔ هرمز از طرف آمریکا را خنثی کنند.
هماکنون نفت خام ذخیرهشدهٔ ایران روی نفتکشها، که از تحریمهای آمریکا نیز خارج شده است، به پالایشگاههای مستقل چین امکان میدهد که چند هفته محاصره در مهمترین گلوگاه نفتی جهان را بتوانند پشت سر بگذارند.
سیاست اخیر آمریکا نشان میدهد که دولت ترامپ بهطور فزایندهای با بیثباتی ژئوپلیتیکی، در صورتی که به رقیبانی مانند چین آسیب بزند، مدارا میکند. اگر رشد رقیب به دسترسی پایدار به انرژی وابسته باشد، ایجاد عدمقطعیت میتواند هزینههایی تحمیل کند که تعرفهها و تحریمها قادر به تحمیل آن نیستند. آمریکا، برخلاف آسیا و اروپا، در برابر کمبود عرضهٔ نفت مقاومتر بوده است. استدلال دولت ترامپ این است که آمریکا آسیب نخواهد دید، زیرا از نظر انرژی مستقل است و بزرگترین تولیدکنندهٔ نفت در جهان است.
با این حال، بزرگترین تولیدکننده بودن به معنای استقلال کامل انرژی نیست. آمریکا همچنان برای تأمین مصرف روزانهٔ حدود ۲۰میلیون بشکه، با وجود تولید حدود ۱۳میلیون بشکه در روز (که یکپنجم آن صادر میشود)، به واردات نفت خام نیازمند است. اگر درگیریها، محاصرهها، آتشبسها، و مذاکرات چند هفتهٔ دیگر ادامه یابد، آمریکا نیز پیامدهای آن را در قیمت نفت خام احساس خواهد کرد.
پیامدهای جنگ برای آمریکا
نخستین پیامد مستقیم جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران همین حالا بر مصرفکنندگان آمریکایی اثر گذاشته است. قیمت بنزین در عرض تنها شش هفته بیش از یک دلار در هر گالن افزایش یافته است. نرخ تورم در ماه مارس به ۳٫۳درصد در مقیاس سالانه رسید، در حالی که شاخص انرژی ۱۰٫۹درصد رشد داشت. این افزایش عمدتاً ناشی از جهش ۲۱٬۲درصدی قیمت بنزین بود که تقریباً سهچهارم افزایش ماهانهٔ شاخص کل را تشکیل میداد.
با وجود اینکه آمریکا بزرگترین تولیدکنندهٔ نفت خام در جهان است، همچنان از افزایش قیمت سوخت آسیب میبیند، زیرا این قیمتها در بازار جهانی تعیین میشوند و این بازار اکنون اختلال عظیم عرضهٔ ناشی از جنگ ایران را در قیمتها لحاظ کرده است.
ناتوانی شیل از جبران کمبود
تولیدکنندگان نفت شِیل آمریکا احتمالاً تولیدشان را افزایش خواهند داد، زیرا قیمت نفت بیش از یک ماه است که بالاتر از سطح سودآوری آنها قرار دارد. با این حال، این افزایش تولید تدریجی خواهد بود و فقط در بازهٔ زمانی ۳ تا ۶ ماه آینده قابل مشاهده خواهد بود، آنهم در صورتی که فعالیت تکمیل چاهها افزایش یابد. در هر صورت، تولیدکنندگان آمریکایی نمیتوانند شکاف ایجادشده در عرضهٔ جهانی نفت پس از بسته شدن تنگه هرمز را پر کنند.
از سوی دیگر، نااطمینانی به پایداری قیمتهای کنونی نفت باعث شده است تصمیمگیری برای افزایش جهشی حفاری در چاههای شیل با دشواری روبهرو باشد. در واقع، عدمقطعیت ژئوپلیتیکی بزرگترین مانع رشد تولید در آمریکا است.
آسیا و اروپا قربانیان اصلی
در حالی که تولیدکنندگان شیل با این عدمقطعیتها دستوپنجه نرم میکنند، آسیا و اروپا با خطر کمبود سوخت مواجهاند و برای خرید نفت آمریکا، که صادراتش به رکوردهای جدیدی رسیده، هزینهٔ بیشتری میپردازند. این میزان زیاد صادرات آمریکا، همراه با تداوم درگیری با ایران، میتواند ذخایر نفت در منطقهٔ کلیدی ساحل خلیج در آمریکا را تا پایان ژوئن، حتی با در نظر گرفتن برداشت از ذخایر راهبردی نفت، به حد بحرانی کاهش دهد.
سیاستگذاران برای جلوگیری از کمبود در آمریکا باید یا افزایش قیمت را بپذیرند یا به مداخلههای اساسی در بازار، مانند محدود کردن صادرات، فکر کنند که میتواند برعکس باعث تعطیلی پالایشگاهها و کاهش تولید در سواحل خلیج شود، زیرا بخش عمدهٔ تولید در این منطقه برای صادرات طراحی شده است.
برگرفته از کانال تلگرام اندیشکده تهران