Recently updated on مارس 30th, 2026 at 03:36 ب.ظ
فرید زکریا
ترجمهٔ مینا آگاه – اندیشهٔ نو
شنبه ۸ فروردین ۱۴۰۵
در زیرِ تیترهای روزانهٔ حملهها و ضدحملهها در خاورمیانه، شاهد تحولی بنیادین هستیم. جنگ در همان هفتهٔ نخستِ کارزار تلافیجویانهٔ ایران در حال دگرگونی کامل است. این برداشت من است.
طبق یک تحلیل مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS) ، حدود ۷۱درصد از حملههای ثبتشده به کشورهای خلیج فارس با پهپادها بوده و گزارش شده است که فقط امارات متحدهٔ عربی در مدت فقط هشت روز ۱,۴۲۲ پهپاد و ۲۴۶ موشک را شناسایی کرده است. ما پیشتر میتوانستیم بسیاری از این روندها را در اوکراین ببینیم، اما در ایران، آیندهٔ جنگ بهطور قطعی و آشکار در برابر ما قرار گرفته است.
مایکل هوروویتز از شورای روابط خارجی میگوید اکنون وارد عصر «انبوهِ دقیق» در جنگ شدهایم. دهها سال بود که «جنگِ دقیق» به معنای تعداد اندکی موشک تاماهاوک، بمبافکنهای رادارگریز، یا جنگندهها بود. اما اکنون میتواند به معنای پهپادهای یکبارمصرف باشد که از قطعات تجاری ساخته شده و بهصورت دستهای به پرواز درمیآیند.
آنچه پیشتر به ظرفیت کشورهای صنعتی بزرگ نیاز داشت اکنون بهطور فزایندهای میتواند در کشورهای بسیار کوچکتر مونتاژ، تطبیق، و در مقیاس وسیع تولید شود، و همین امر اقتصاد جنگ را عملاً وارونه کرده است.
یک پهپاد «شاهد» [ایران] معمولاً حدود ۳۵هزار دلار هزینه دارد، در حالی که یک موشک رهگیر پاتریوت حدود ۴میلیون دلار هزینه دارد، مبلغی که با آن میتوان بیش از ۱۰۰ پهپاد خرید، و این همان حسابوکتاب جدیدِ منازعه است که در آن مهاجمان هزاران دلار خرج میکنند و مدافعان میلیونها دلار.
اما این دگرگونی فراتر از پهپادهاست و در واقع به ظهور معماری نظامیِ جدیدی مربوط میشود که در آن سامانههای خودکار ارزان، هدفگیریِ مبتنی بر هوش مصنوعی، تصاویر ماهوارهیی تجاری، ارتباطات تابآور، حسگرهای یکپارچه، و ابزارهای سایبری همگی همزمان و شبکهیی عمل میکنند.
هدف دیگر صرفاً حمله کردن نیست، بلکه فشردهسازی زمان است، اینکه بتوان پیش از آنکه دشمن حرکت کند پنهان شد، یا خود را بازیابی کرد، دشمن را پیدا کرد، تصمیم گرفت، و ضربه زد. در آزمایشی که سال گذشته انجام شد، نیروی هوایی اعلام کرد که ماشینها در کمتر از ۱۰ ثانیه گزینههای عملیاتی را ارائه کردند و ۳۰برابر بیش از تیمهای صرفاً انسانی گزینه در اختیار قرار دادند.
الگوی قدیمی برتری نظامی بر سامانههای بسیار پیشرفته و ظریف تکیه داشت، سامانههایی چشمگیر، پُرهزینه، کُند در تولید، و از دست دادنشان دردناک، اما این سامانهها دیگر بهتنهایی کافی نیستند. در جنگهای آینده برنده لزوماً طرفی نخواهد بود که بهترین پلتفرم منفرد را در اختیار دارد، بلکه طرفی خواهد بود که بتواند تعداد زیادی پلتفرم «به اندازهٔ کافی خوب» را ارزان، سریع، و هوشمندانه به یکدیگر متصل و شبکه کند.
در این منطق جدید، تعداد زیادی از «چیزهای خوب» میتوانند بر تعداد اندکی از «چیزهای عالی» غلبه کنند، و اوکراین همچنان از سرِ ضرورت به آزمایشگاه بزرگ این عصر جدید تبدیل شده است، کشوری که مدلی از انطباق را با سرعتِ زمانِ جنگ ساخته است.
پهپاد رهگیر «استینگر» اوکراین حدود ۲,۰۰۰ دلار هزینه دارد، با سرعتی تا ۲۸۰ کیلومتر در ساعت پرواز میکند، و از اواسط سال ۲۰۲۵ تاکنون بیش از ۳,۰۰۰ پهپاد «شاهد» را ساقط کرده است. طبق گزارش رویترز، تولید آن به بیش از ۱۰هزار فروند در ماه رسیده است. یکی از خلبانان آموزشی اوکراینی گفت یادگیری هدایت آن برای کسانی که از قبل با پهپادها کار کردهاند فقط ۳ یا ۴ روز طول میکشد.
و بعد، بُعد نرمافزاری مطرح میشود: اوکراین دسترسی به دادههای میدان نبرد را باز کرده تا متحدان بتوانند هوش مصنوعیِ پهپادها را آموزش دهند، امری که قابلیتهای تشخیص الگو و شناسایی هدفها را تقویت خواهد کرد. وزیر دفاع میخایلوف دوروف میگوید این کشور اکنون به مجموعهای منحصربهفرد از دادههای میدان نبرد دست یافته که در هیچجای دیگری از جهان همتایی ندارد، از جمله میلیونها تصویرِ برچسبخورده که طی دههاهزار پرواز رزمی گردآوری شدهاند.
به بیان دیگر، باارزشترین خروجی جنگ ممکن است فقط سختافزار نباشد، بلکه داده باشد. به همین دلیل است که پیامدها به بسیار فراتر از اوکراین و خلیج [فارس] کشیده میشود. فرمانده ارشد اوکراین میگوید مسکو اکنون روزانه ۴۰۴ پهپاد از نوع «شاهد» تولید میکند و در نهایت هدفش رسیدن به ۱,۰۰۰ پهپاد در روز است.
در مقابل، شرکت لاکهید مارتین در کل سال ۲۰۲۵ حدود ۶۰۰ رهگیر پاتریوت تولید کرد و امید دارد تا سال ۲۰۲۷ این عدد را به ۲,۰۰۰ برساند. یادتان باشد: ۱,۰۰۰ پهپاد در روز در برابر ۲,۰۰۰ رهگیر در سال؛ این تفاوت خودِ داستان را بیان میکند.
مسئله دیگر صرفاً پیچیدگی فناورانه نیست، بلکه مقیاس صنعتی، یکپارچگی نرمافزار، و سرعتی است که با آن درسهای میدان نبرد به تولید انبوه تبدیل میشود. این دگرگونی در امور نظامی پیامدهای عمیقتری هم دارد: با حضور پهپادها، میدان نبرد همهجا خواهد بود و سربازان، و حتی غیرنظامیان دور از خط مقدم، دیگر فرصت آسایش نخواهند داشت. جنگ شاید آسانتر تصور شود، اما در عین حال آسانتر به بنبست برسد. و با این سلاحهای مرگبارِ آسانتولید، گروههای تروریستی، کارتلهای مواد مخدر، و باندهای جنایتکار میتوانند نوعی از جنگ را به راه بیندازند که زمانی در انحصار ارتشهای سازمانیافته و دارای زرادخانه بود.
در سال ۱۹۹۱، جنگ خلیج [فارس] به جهان آموخت که فناوری پیشرفته میتواند جنگ را دقیق کند. در سال ۲۰۲۶، ایران چیزی مهمتر به جهان میآموزد: دقت اکنون بهصورت انبوه تولید خواهد شد. کشورهایی که پیروز میشوند صرفاً آنهایی نیستند که بهترین پلتفرمها را دارند، بلکه آنهایی هستند که بتوانند تعداد اندکی سلاح بسیار پیشرفته و گرانقیمت را با شمار زیادی پهپاد ارزان ترکیب کنند. قضاوت انسانی، در گذر زمان، جایش را به الگوریتمهای کامپیوتری خواهد داد. این آیندهٔ جنگ است، و سریعتر از آنچه اغلب ما تصور میکردیم در حال فرا رسیدن است.
منبع: این ترجمه بخش اول صحبتهای فرید زکریا در ویدئوی زیر است: